نەزیهە بوسەعیدی

 

تونس- دۆسیەی یەقین، منداڵە کچە تونسییەکە گفتوگۆکانی دەوروبەری دیاردەی تاوانبارکردنی زیانبەرکەوتوو و کاریگەرییە کۆمەڵایەتی و دەروونییەکانی هەڵگیرساندەوە، بانگەوازەکان زیاد دەبن بۆ وەستاندنی ئەو قسە و باسانەی کە ڕەوایەتی بە توندوتیژی دەدەن یان هەوڵدەدەن لە ڕەفتاری زیانبەرکەوتووەکەدا ڕوونیبکەنەوە، لەبری ئەوە سەرنج بدەنە لێپرسینەوە لەو کەسانەی کە بەرپرسیارن لە تاوانەکە.

 

دۆسیەی یەقینی تەمەن ١٥ ساڵ، توڕەیی و هاوسۆزییەکی بەربڵاوی لە تونس بەدوای خۆیدا هێنا، دوای ئەوەی لەلایەن کۆمەڵێک گەنجەوە دەستدرێژی سێکسی کرایە سەر، ئەمەش پێویستی بە خەواندن بوو لە نەخۆشخانە، لەگەڵ چڕبوونەوەی داواکارییەکان بۆ لێپرسینەوە لەو کەسانەی کە بەشداربوون و وتارێک لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سەریهەڵدا کە زیانبەرکەوتووەکە و دایکی بە تاوانبار زانی بۆ ئەوەی ڕوویدا، ڕەخنەی لە هەندێک لە هەڵبژاردنی ڕۆژانەیان و شێوازی پەروەردەکردنی منداڵ گرت.

 

ئەم تێبینیانە لەلایەن چالاکوانان و ڕێکخراوەکانی ژنان و گروپەکانی مافی مرۆڤەوە ڕەخنەی بەرفراوانیان لێکەوتەوە، کە باسیان لەوە کرد، گرنگیدان بە ڕەفتاری منداڵەکە یان بڕیارەکانی دایکی سەرنجەکان لە تاوانەکە و بەرپرسیارێتی تاوانباران لادەبات، هەروەها دیاردەی تاوانبارکردنی زیانبەرکەوتوو لە حاڵەتەکانی توندوتیژی سێکسیدا بەردەوام دەکات.

 

لەو چوارچێوەیەدا بەرەی یەکسانی و مافی ژنان ڕاگەیەندراوێکی بەناونیشانی "دادپەروەری بۆ یەقین... نەخێر بۆ پاساوهێنانەوە بۆ توندوتیژی سێکسی و تاوانبارکردنی ژنان" بڵاوکردەوە، هاوسۆزی خۆی لەگەڵ ئەو کچە منداڵە و خێزانەکەی دەربڕی و داوای پاراستنی و دابینکردنی چاودێری پێویست و پاراستنی تایبەتمەندییەکانی کرد، هەروەها بەرپرسیارێتی لە ئەستۆی تاوانباراندایە و دەوڵەت ئەرکی پاراستنی زیانبەرکەوتووان و لێپرسینەوە لە تاوانبارانی لەسەر شانە.

 

هەروەها گروپی "دەنگی ژنان" ڕەتکردنەوەی هەموو جۆرە جیاکاری و هەژموونییەک لە دژی ژنان دووپات کردەوە، داوای دەستەبەرکردنی مافی ئازادی و لارێزراوی و یەکسانییان کرد، هەروەها لە ڕوانگەی پاراستنی زیانبەرکەوتووان و لێپرسینەوە لە تاوانبارانی ڕووبەڕووبوونەوەی کەیسەکانی توندوتیژی سێکسیدا.

 

چالاکوانان و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ دروشمی "بۆ یەقین، بۆ هەموو ژنان: نا بۆ بێدەنگکردن، نا بۆ پاساودانی توندوتیژی، نەخێر بۆ تاوانبارکردنی زیانبەرکەوتووان لەسەر ئەوەی توشی دەبن"یان بەرزکردەوە، جەختیان لەسەر پێویستی پشتیوانیکردن لە زیانبەرکەوتووان و ڕووبەڕووبوونەوەی کولتووری پاساودانی توندوتیژییان بەرزکردەوە.

 

"پاساوەکان بەسە"

 

لە بەرامبەردا، زوهە قەلالی، چالاکوانی کۆمەڵگەی مەدەنی بە ئاژانسەکەمانی ڕاگەیاند، کە کەیسەکانی توندوتیژی دژی ژنان بە شێوەیەکی گشتی دوو ڕێڕەوی هاوتەریب پەیڕەو دەکەن، یەکەمیان ڕێڕەوی یاساییە، کە بڕیارە ببێتە هۆی ئاشکراکردنی ڕاستییەکان و لێپرسینەوە لەو کەسانەی بەرپرسیارن، بەڵام زۆرجار بەهۆی کولتووری بەربڵاوی بێ سزاییەوە شکست دەهێنێت لە بەدەستهێنانی هیچ ئەنجامێک،  هەڵبژاردەی دووەم "دادگایەکی گشتی"یە، بە پلەی یەکەم لە تۆڕی کۆمەڵایەتیدا چالاکە، لەوێدا ئەو پرسە دەبێتە بابەتی ڕای گشتی.

 

ڕوونیکردەوە، کە ئەوەی بڕیارە پشتگیری لە زیانبەرکەوتووان بکات زۆرجار دەبێتە کەشی دووبارە بەرهەمهێنانەوەی پێشوەختە زانینەکان، لەگەڵیدا زۆرێک لە دەنگەکان نەک تەنها داوای لێپرسینەوەیان لە تاوانباران کردووە بەڵکو هەوڵیانداوە زیانبەرکەوتووەکە و دایکی بەرپرسیار بکەن لەوەی کە ڕوویداوە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو هەڵوێستانە گۆشەگیر نین بەڵکو ڕەنگدانەوەی نەخشەی بیرکردنەوەی قووڵە لە ژمارەیەک کۆمەڵگەی عەرەبیدا، لەسەر بنەمای تاوانبارکردنی ژنان و منداڵانی کچ و بەرپرسیارکردنی ئەو توندوتیژیانەی بەرامبەریان دەکرێت، لەبری ئەوەی تاوانباران و ئەو هەلومەرجەی کە ڕێگە بە دووبارەکردنەوەی ئەو جۆرە تاوانانە دەدەن لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکرێت.

 

زوحە قەلالی جەختی لەوە کردەوە، کە بەرپرسیار کردنی دایکەکە لەو شتانەی کە ڕوویانداوە، چونکە ڕێگەی بە کچەکەی داوە بچێتە دەرەوە یان خۆی سەرقاڵ بکات، تێگەیشتنێکی کەموکوڕییە لە ماف و ئازادییە سەرەتاییەکان، هەروەها وتارە نەریتییەکان بەرهەم دەهێنێتەوە کە قسە لەسەر جلوبەرگ و ڕەفتار یان چوونە دەرەوەی ژن بۆ ناو کایەی گشتی دەخاتە ئەستۆیی.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەم لۆژیکە دەبێتە هۆی سووڕێکی خراپ کە زیانبەرکەوتووەکە دەبێتە گومانلێکراوێکی سەرەکی، لەکاتێکدا هۆکارە ڕاستەقینەکانی توندوتیژی پشتگوێ دەخرێن، ئەم هۆکارانە بریتین لە بێ سزایی، بڵاوبوونەوەی ماددە هۆشبەرەکان و تاوان، سەرهەڵدانی جۆرەها توندوتیژی و شکستەکانی پەیوەست بە پەروەردەکردن و سیاسەتە کۆمەڵایەتییەکان.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە زیانبەرکەوتووان پێویستیان بە پشتیوانی و هاودەنگی و لێکتێگەیشتن هەیە نەک فشاری دەروونی زیاتر و چەواشەکاری کۆمەڵایەتی، داوای کۆتاییهێنان بە هەموو جۆرەکانی پاساوهێنانەوە بۆ توندوتیژی و پەردەپۆشکردنی تاوانەکان دەکات و ڕایگەیاندووە "ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دیاردانە لە وەستانەوە لەگەڵ قوربانییەکان و بەرگریکردن لە مافی دادپەروەری و کەرامەتیان دەستپێدەکات.

 

ئەم کەیسە پرسیاری قووڵتر دەوروژێنێت سەبارەت بە بڵاوبوونەوەی کولتووری تاوانبارکردنی زیانبەروان لە تاوانەکانی توندوتیژی سێکسیدا، تا چەند کاریگەری لەسەر دەرفەتی بەدەستهێنانی دادپەروەری هەیە، لە کاتێکدا بانگەوازەکان زیاتر دەبن بۆ گۆڕینی گفتوگۆکە لە دادگاییکردنی زیانبەرکەوتووان بۆ لێپرسینەوە لە تاوانباران و چارەسەرکردنی ئەو هۆکارە پێکهاتەییانەی کە ڕێگە بە دووبارەبوونەوەی ئەو جۆرە پێشێلکارییانە دەدەن.