BAHARAN LEHÎB

Nuristan – Li herêmeke dûr a Nuristanê, jineke ducanî piştî rêwîtiya bi saetan ji bo ku bigihîje navendeke tenduristiyê neçarî rêwîtiyeke dijwar ma. Dema ku gihîşt nexweşxaneyê, ji bo rizgarkirina jiyana zarok êdî pir dereng bû. Ev tenê mînakek ji zehmetiyên gihîştina lênihêrîna tenduristiyê li deverên dûr ên Efganistanê ye. Kêmbûna bijîşk û pîrikên jinan, nebûna amûran, riyên nebaş û dûrbûna riyên di navbera gund û navendên tenduristiyê de, tenduristiya dayîk û zarokan dixe xeterê.

Piştî ku Talîban di sala 2021’ê de vegeriya ser desthilatdariyê û çûyîna hinek karmendên xwenda û jêhatî ji welat, kêmbûna karmendên jêhatî di bazara tenduristiyê de kûrtir bûye. Wekî din, sînordarkirinên li ser perwerdeya jinan pêşeroja lênihêrîna tenduristiyê li Efganistanê bêhtir xemgîn kiriye. Ugî Nur, xebatkareke lênihêrîna tenduristiyê ya li Nuristanê, zehmetiyên rojane yên ku li herêmên herî xizan ên Efganistanê pê re rûbirû dimîne vedibêje û balê dikşîne ser rewşa jinên ku di navbera çavkaniyên kêm, zehmetiyên çûnhatinê û sînordarkirinên perwerdeyê de asê mane.

Kêmbûna çavkanî û karmendan

Em bi Ugî Nur a ku xebatkara tenduristiyê ye li Nuristanê, li ser rewşa tenduristiyê ya li parêzgehê axivî. Ugî kêmbûna karmendên jêhatî, nemaze li deverên dûr, wekî pirsgirêkek cidî dibîne. Salên şer, bêewlehî, koçberiya karmendên pispor, pirsgirêkên aborî, derfetên perwerdeyê yên nebaş û kêmbûna çavkaniyan li navendên tenduristiyê wekî sedemên vê rewşê destnîşan dike.

Ugî Nur destnîşan dike ku nebûna şert û mercên xebatê yên guncaw, karê bijîşk û pisporan dijwartir dike, li deverên dûr bixebitin. Ew her wiha dibêje ku dûrbûna navendên tenduristiyê ji cihên ku mirov lê dijîn gihîştina lênihêrîna tenduristiyê sînordar dike. Li gorî wê, baştirkirina çavkaniyên navendên tenduristiyê, afirandina şert û mercên xebatê yên guncaw û dabînkirina perwerdeya pispor ji bo karmendan dikare bibe alîkar ku van pirsgirêkan sivik bike.

Zehmetiyên pîşeyî û bandora sînorkirinên li ser jinan

Nur ku bi xwe li herêmeke dûr a Nuristanê dixebite, dibêje ku nebûna sînorkirinên perwerde û bernameyên pêşketina pîşeyî rê li ber pêşveçûna wê ya zanistî û pîşeyî digre. Li gorî wê, derfet tune ye ku ew beşdarî ezmûnên jêhatîbûna pîşeyî bibe yan jî di kariyera xwe de bi pêş bikeve. Pirsgirêkên çûnhatinê, sînorkirinên kar, çavkaniyên nebaş û zehmetiyên aborî rewşê, nemaze ji bo jinan, girantir dikin.

Ugî Nur dibêje ku tevî van hemû pirsgirêkan jî, ew hîn jî bi pîşeyê xwe ve girêdayî ye û dixwaze bi hemû hêza xwe xizmeta gel bike. Ew hêvî dike ku şert û merc bên afirandin ku jin bijîşk bikaribin di hawîrdorek ewle, profesyonel û adil de xebata xwe bidomînin û derfeta wan hebe ku xwe bi awayekî zanistî pêş bixin.

Têkçûna pergalê û kêmbûna bijîşkên jin

Ugî Nur destnîşan dike ku yek ji fikarên wê yên sereke li ser pêşeroja sîstema tenduristiyê ya Efganistanê kêmbûna bijîşk, pîrik û hemşîreyan e. Li gorî wê, bi berdewamiya sînordarkirinên li ser perwerdehiyê û astengkirina jinan ji azmûnên kalîfîkasyona pîşeyî, Efganistan bi kêmbûna bijîşkên jin re rûbirû ye û piraniya bijîşk û pisporên jin ji 65 salî mezintir in. Ew hişyar dike ku heke ev sînordarkirin berdewam bikin, Efganistan dikare di sala bê de bi krîzek kêmbûna bijîşkên jin re rûbirû bimîne.

Ugî dibêje ku gelek jin li Efganistanê ji bo gihîştina xizmetên tenduristiyê hewceyê bijîşkên jin in ji ber ku hin jin nikarin pirsgirêkên xwe bi bijîşkên mêr re parve bikin û di hin malbatan de, destûr nayê dayîn ku jin ji hêla bijîşkên mêr ve werin muayene kirin.

Daxwaza çareseriyê

Ugî Nur tekez dike ku dabînkirina perwerdehiya bijîşkî ji bo keç û jinan mafek bingehîn û pêdivîyek ji bo tenduristiya giştî ye. Li gorî wê, derfetên perwerdehiyê yên wekhev ji bo keç û kuran ji bo Efganistanê pir girîng in da ku personelên tenduristiyê yên ku hewce dike perwerde bike. Ev yek bi taybetî li herêmên ku jin nikarin bi azadî bi mêran re biaxivin girîng e.

Ugî Nur dibêje ku ew civakekê dixwaze ku jin û keç bikaribin bêyî cudakarî bigihîjin perwerde, xwendina bilind, kar û lênêrîna tenduristiyê. Li gorî wê, beşdariya jinan di sektora tenduristiyê de, nemaze li deverên dûr, ji bo tenduristiya dayîk û zarokan pir girîng e. Ugî daxwaz dike ku navendên tenduristiyê werin çêkirin, gihîştina bijîşk û pîrikan were misoger kirin û pergala veguhastina nexweşan a acîl were xurt kirin. Ew dibêje ku bi vî rengî, divê kes ji ber xizanî, dûrî, an nebûna çavkaniyan ji dermankirinê bêpar nemîne.

Bîranîna tal a bûyerek rastî

Ugî Nur her wiha bûyerek vedibêje ku wê li deverek dûr şahidî jêre kiriye. Li wir, jinek ducanî neçar ma ku rojekê rêwîtî bike da ku bigihîje navendeke tenduristiyê ji ber nebûna rêyên guncaw û derengketina dîtina veguhastinê. Rewşa fetusê veguhastina bilez hewce dikir, lê navenda tenduristiyê çavkaniyên pêwîst tunebûn. Heta ku ew gihîştin navendeke baştir-amûrkirî, fetus miribû û rewşa dayikê jî xirabtir bûbû. Ugî dibêje ku ger çavkaniyên pêwîst li cihê bûyerê hebûna, hem dayîk û hem jî pitik dikarîbûn bihatana xilaskirin.

Ugî Nur bi hêviya ku rojekê mafên her kesî bi awayekî wekhev werin rêzgirtin û pirsgirêkên ku gelê Efganistanê pê re rûbirû dimîne bi dawî bibin, daxwazên xwe tîne ziman.