نەغم کەراجە

 

غەززە – بەرگەی گەشتێکی دوور و درێژی ئاوارەبوون و برسێتی و نائەمنی دەگرن، ڕۆژەکان بوونەتە ململانێیەکی بەردەوام بۆ مانەوە لە نەبوونی پەناگە و داهات و پاراستن، وردەکارییەکانی ژیانی ڕۆژانەی کردووە بە شەڕێکی کراوە و بێوچان.

 

ئیسرا جونەید وردەکارییەکانی گەشتە خەمناکەکەی دەگێڕێتەوە و وتی: هەست دەکەم ڕووبەڕووی چەندین شەڕ بوومەتەوە، نەک تەنها شەڕێک، شەڕ تەنها بۆردوومان نییە، بەڵکو برسێتی و ئاوارەبوون و دایکی بێ پشتیوانی و خەوتنی بەبێ سەقف لەسەر سەری منداڵەکانم، ئەم قسانە تەواوی ژیانی لەناو کامپە قەرەباڵغەکانی ئاوارەبووندا، ململانێی بەردەوامی بۆ دۆزینەوەی پەناگەیەکی پارێزراو بۆ سێ منداڵەکەی دەگرێتەوە.

 

دوای هەڵاتنی لە باکووری غەززەوە بەرەو باشوور، ئیسرا جونەید خۆی بینیەوە کە ڕووبەڕووی ڕاستیەکی زۆر توندتر بووەوە کە پێشبینی دەکرد. هیچ شوێنێک نەبوو کە پەنای بۆ بدات، هیچ چادرێک لەبەردەستدا نەبوو، تەنانەت شوێنێکی بچووکیش لە شەقامێکی قەرەباڵغدا نەبوو، وتی: گەیشتم و هیچم نەدۆزیەوە، نە چادر، نە ژوور، تەنانەت گۆشەیەک بۆ ئەوەی منداڵەکانم تێدا دابنێم... هەستم دەکرد نەبینراوم، دوای چەندین هەوڵ، ناچار بووم بۆ ماوەی دوو ڕۆژی لەسەریەک لەبەردەم کۆلێژێکدا لەسەر زەوی بخەوێت، دیمەنێک کە قەبارەی داڕمانی مرۆیی لە کامپەکانی ئاوارەبووندا دەخاتە ڕوو.

 

دواتر بەڕێوەبەرایەتی پەناگەیەک پێشنیاری کرد لە ژێر پاسێکی وەستاودا بخەوین و ئۆتۆمبێلەکەی کردە پەناگەیەکی کاتی. وتی: پێیان وتم لە ژێر پاسەکەدا بخەوە، تەنانەت یەک بەتانیشیان بۆ منداڵەکان پێ نەدام، سەقفەکەم تەنها چوارچێوەیەکی کانزاییە، شەوانە لە سەرما و مێروو و گەرمای خنکێنەر دەترسین، لەم شوێنە تەنگەدا، شەوانە دەرچەی خوارەوەی پاسەکەی دادەخست بۆ ئەوەی مێرووەکان نەچنە ناوەوە، بەڵام لە هەمان کاتدا خۆی و منداڵەکانی لە هەوای خنکێنەری نێوان تایەی ئۆتۆمبێلەکە و بۆنە قورسەکانی شوێنەکەدا گیریان خواردبوو.

 

ئیسرا جونەید وردەکارییەکانی ئەو شەوانە بە تاڵییەکی هەستپێکراوەوە باس دەکات: هەندێکجار دەخنکاین، هەوای پێویست نەبوو، شوێنی جوڵە نەبوو، مێرووەکان نەدەڕۆیشتن، منداڵەکانم بە درێژایی شەو دەگریاین. من بەردەوام لە خۆمم دەپرسی: ئایا دەکرێت مرۆڤ لە ژێر پاسێکدا بژی؟ چۆن دایکێک دەتوانێت ئەمە بۆ منداڵەکانی ڕوون بکاتەوە؟ لەناو ئەم بارودۆخانەدا، هیچ ئامرازێکی پاراستن نەبوو، نە گەرمکەرەوە و تەنانەت سەرەتاییترین پێداویستییەکانیش نەبوو.

 

سەرەڕای هەموو ئەمانە، هیچ پشتگیری و سپۆنسەرێکی بەردەوام بۆ منداڵە بێ باوکەکانی وەرناگرێت، وتی: من تەنیام، کەس پرسیار لەبارەی من ناکات، کەس یارمەتیم نادات، دەنگەکەی تێکەڵەیەک لە ماندوێتی و توڕەیی سەرکوتکراو.

 

زوو ڕۆژەکەی دەست پێدەکات، ئاگرێکی بچووک داگیرسێنێت بۆ ئەوەی هەرچییەک بدۆزێتەوە بیکوڵێنێ، بەڵام هەندێک جار بە هیچ شێوەیەک هیچ شتێک نییە بۆ لێنانی، بۆیە لەگەڵ منداڵەکانی لە دەوری ئاگرەکە لە بێدەنگییەکی قورسدا دادەنیشێت، وتی: هەندێکجار ئاگرەکە دادەگیرسێنم و هیچ شتێک نییە بۆ لێنانی، تەنها بۆ ئەوەی بزانن ڕۆژەکە دەستیپێکردووە.

 

ئەو سێ منداڵە لە خوێندن و منداڵی و سەقامگیری بێبەشن، دایکیان توانای کڕینی کەلوپەلی نووسین و پێداویستی قوتابخانەی نییە، بۆیە قوتابخانە وەک خەونێکی دواخراو دەمێنێتەوە.

 

هەروەها خێزانەکە بەدەست کەمیی جلوبەرگەوە دەناڵێنێت، منداڵان هەندێکجار لە زستاندا جلوبەرگی هاوینە لەبەر دەکەن و لە هاویندا جلوبەرگی زستانە لەبەر دەکەن بەهۆی نەتوانینی دابینکردنی تەنانەت سەرەتاییترین پێداویستییەکانیش، لە پەناگەی کاتی خۆیاندا، ئازارەکانی دایکەکە لەگەڵ ئەو مێشوولە و مێرووانەی کە ڕووبەڕووی ناوچەکە دەبنەوە توندتر دەبنەوە، کە بە تەنها بەرەنگاربوونەوەی بێدەسەڵاتە، ترسی هەیە بۆ منداڵە بچووکەکانی، کە ناتوانن خۆیان بپارێزن.

 

لە چوارچێوەیەکی بەرفراوانتردا چیرۆکی ئیسرا جونەید گوزارشت لە ڕاستی هەزاران ژنی کەرتی غەززە دەکات، کە لە نێوان داڕمانی بەربڵاوی ئابووری و مرۆیی دووانە بارگرانی شەڕیان لە ئەستۆ گرتووە.

 

ژنان لە ناوەندەکانی ئاوارەبووندا نەک تەنها ڕووبەڕووی کەمی خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون دەبنەوە، بەڵکو ڕووبەڕووی بارگرانییەکی دەروونی بێئەندازەش دەبنەوە: پاراستنی منداڵەکانیان لە برسێتی و ترس و نەخۆشی لە ژینگەیەکدا، کە خاڵی بێت لە سەرەتاییترین پارێزراوی، زۆرێک ناچارن ڕۆڵی ڕۆژانەیان پێناسە بکەنەوە و جەنگاوەری دایکایەتی بکەن و بەدوای خۆراکدا بگەڕێن و لە بارودۆخێکی نامرۆڤانەدا چاودێری منداڵەکانیان بکەن. ئەمەش ئەزموونەکەیان دەکاتە یەکێک لە نموونە دڵتەزێنەکانی خۆڕاگری لەم شەڕەدا.

 

ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ و مافی ژنان پشتڕاستی دەکەنەوە کە ژنان و بێ هاوژینانی ئاوارە لە غەززە بارگرانییەکی ناڕێژەیی لە شەڕە چەکدارییەکاندا هەڵدەگرن، بەپێی یاسا مرۆییە نێودەوڵەتییەکان لە ڕیزی لاوازترین گروپەکان دادەنرێت و بنەماکانی پاراستن پێویستی بەپەلەی دابینکردنی شوێنی نیشتەجێبوون، خۆراک، چاودێری تەندروستی و پشتیوانی دەروونی بۆ هاوڵاتیانی مەدەنی، بەتایبەتی ژنان و منداڵان دیاریکردووە.

 

هەروەها یاسا نێودەوڵەتییەکان لایەنە شەڕکەرەکان پابەند دەکات کە دڵنیابن لەوەی ژێرخانی مەدەنی و پەناگە نەکراونەتە ئامانج و پێداویستییە سەرەتاییەکانی ئاوارەکان دەستەبەر بکەن، ڕاپۆرتەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان پشتڕاستی دەکەنەوە کە ئەمە تا ئێستاش ئاڵەنگاریەکی بەرچاوە.

 

لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، ئیسرا جونەید بە وشەیەکی سادە و لە هەمان کاتدا قووڵ، ڕاستی ڕۆژانەی خۆی کورت دەکاتەوە و وتی: هەموو ڕۆژێک دەڵێم سبەی ئاسانتر دەبێت، بەڵام هەموو ڕۆژێک سەختترە لە کۆتا ڕۆژ، من هیچم ناوێت جگە لە شوێنێکی پارێزراو بۆ منداڵەکانم، سەقفێک کە نەیانترسێنێت و شەوێک کە ئێمە نەیانخنکێت، لە نێوان ئەم خواستە سادەیە و ڕاستی سەختدا، ژیانی بەردەوامە لە هاوسەنگی نێوان مانەوە و هەڵهاتن لە شەڕێکدا کە تەنها یەک بژاردەی بۆ هێشتۆتەوە، ئەویش مانەوە وەک دایکێک کە بە تەنها بەرەنگاری دەکات.