تەمەنی سەرەوی

 

بەغدا-بڕگەکانی یاسای خێزانی جەعفەری مشتومڕێکی بەرفراوانی لە عێراق دروستکردووە، چونکە کاریگەرییەکانیان دەستیکردووە بە پرسەکانی هاوسەرگیری و سەرپەرشتیکردنی منداڵ و مافەکانی ژنان لەناو خێزانەکەدا، چالاکوانان ترسیان لەوە هەیە کە جێبەجێکردنی هەندێک لە مادەکانی پارێزگاری یاسایی ژنان کەم بکاتەوە، بەتایبەتی سەبارەت بە تەمەنی یاسایی هاوسەرگیری.

 

داواکارییەکانی دایکانی عێراقی توندتر بوون سەبارەت بە کاردانەوەکانی جێبەجێکردنی یاسای خێزانی جەعفەری بۆ گرێبەستی هاوسەرگیری و دۆسیەکانی سەرپەرشتیکردن، ئەمەش لەکاتێکدایە ترسی ئەوە هەیە هەمووارکردنی یاسایی و بڕیارە دادوەرییە نوێیەکان کاریگەرییان لەسەر سەقامگیری خێزان و داهاتووی منداڵان هەبێت، لە ناڕەزایەتییەکدا کە ڕۆژی  ١٤ی ئاب لەبەردەم ئەنجومەنی باڵای دادوەری لە بەغدا بەڕێوەچوو، بەشداربووان داوای پێداچوونەوەیان بە بڕیاری دادوەری ژمارە (٩٣) کرد و گەرەنتی ئەوە دەکات کە مافی دایکان و منداڵان پێشێل نەکرێت. هەروەها هەر گۆڕانکارییەک یان گۆڕانکارییەکیان لە گرێبەستە هاوسەرگیرییە هەبووەکاندا ڕەتکردەوە بەبێ ئاگاداری و ڕەزامەندی لایەنی بەرامبەر.

 

بە پێچەوانەوە بەشێک لە خۆپیشاندەران قسەکانیان سەبارەت بە مەرجەکانی گرێبەستی هاوسەرگیری لەسەر ئەو شتانە دادەنێن کە لە ماڵپەڕی فەرمی نوسینگەی ئایەتوڵڵا عەلی سیستانی گەورەدا بڵاوکراوەتەوە، ماڵپەڕەکە ڕوونی دەکاتەوە کە گرێبەستی هاوسەرگیری لەسەر بنەمای ئۆفەر و قبوڵکردنە، هەروەها لە شوێنێکی دیکەدا جەخت لەوەدەکاتەوە کە ڕەزامەندی ڕاستەقینەی هەردوو هاوژینەکە مەرجێکی گرێبەستەکەیە.

پێداچوونەوە بە میکانیزمەکانی جێبەجێکردنی یاساکە

لەو چوارچێوەیەشدا، چالاکوان شەیما ئەلمەعمووری ڕایگەیاند، داواکارییەکانی ژنانی ناڕازی بە پلەی یەکەم بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو گرێبەستانەن کە بە پێچەوانەی یاسای ئیسلامی و یاسای مەدەنی دەزانن، ئەم داواکارییە لەسەر بنەمای ئەو فەتوایانە دادەنێن کە لە ماڵپەڕی فەرمی سەید عەلی سیستانی بڵاوکراونەتەوە وتی: داواکاری دووەم ڕەتکردنەوەی گۆڕینی تاکلایەنەی گرێبەستی ژنانە بۆ بڕگەکانی یاسای جەعفەری، بەبێ ڕەزامەندی و ئاگاداری ئەوان.لەنێو خۆپیشاندەران ئەو ژنانە هەن کە ساڵانێکی زۆرە هاوسەرگیریان کردووە، هەندێکیان زیاتر لە پێنج یان ١٠ ساڵە، منداڵیشیان هەیە، پێش ئەوەی ئاگادارکردنەوەیان پێبگات سەبارەت بە گواستنەوەیان بۆ بەکارهێنانی کۆدەکە.

 

جەختی لەوە کردەوە کە خۆپیشاندەران پێیانوایە بڕگەکانی پەیوەست بە باری کەسی دەبێت ڕوون و شەفاف بن بۆ هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکان، داوای پێداچوونەوە بە میکانیزمەکانی جێبەجێکردنی یاساکە دەکات بۆ ڕێگریکردن لە گۆڕانکاری لەناکاو لە دۆخی خێزانی سەقامگیردا، پرسی سەرپەرشتیکردنی منداڵان لایەنێکی سەرەکی ناڕەزایەتییەکە، بەتایبەتی سەبارەت بە لێکدانەوەی بڕگەکانی یاسای خێزان و کاریگەرییەکانیان لەسەر منداڵان، گواستنەوەی منداڵ لە ژینگە ئاشناکەیەوە بۆ ژینگەیەکی دیکە پێویستی بە پشکنینی وردی بارودۆخ و بەرژەوەندییەکانی و گونجاوی ژینگە نوێیەکە هەیە.

بەرژەوەندی و پارێزراوی منداڵ لە پێش هەموو شتێکەوەیە

یەکێک لە دایکانی ناڕازی ڕایگەیاند کە زۆرێک لە دایکان لە دۆخێکی دڵەڕاوکێ و ترسدا دەژین بەهۆی ئەگەری لەدەستدانی منداڵەکانیان، داواکاری دایک تەنیا بۆ مسۆگەرکردنی مافی چاودێریکردنی منداڵەکانی و ئارامی دەروونی هەبێت سەبارەت بە داهاتوویان، ابێت منداڵان لە ناوەڕاستی ناکۆکی نێوان دایک و باوکدا بگیرێن. هەر بڕیارێک سەبارەت بە چارەنووسی منداڵ دەبێت بەرژەوەندییەکانی خۆیان و باشبوونی دەروونی و کۆمەڵایەتییان لە پێشینەدا بێت.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، دایکێک کە لە ژیانی ڕۆژانەی منداڵەکەیدا بەشدارە، لە خوێندنگە و تەندروستییەوە تا دەگاتە پێداویستییە جۆراوجۆرەکانیان، لەدەستدانی منداڵەکەی بە شۆکێکی قووڵ دەبینێت، کاریگەرییەکانی هەر ناکۆکییەکی سەرپەرشتیکردن تەنیا لە دایک و باوکدا سنووردار نییە بەڵکو دەتوانێت خۆی بگرێتەوە بۆ منداڵەکە، داواکارییەکانی دایکان تەنیا لەسەر هێشتنەوەی منداڵەکانیان نییە، بەڵکو بریتییە لە هەبوونی میکانیزمی دادپەروەرانە و شەفاف کە مافی هەموو لایەنەکان زامن بکات، هاوکات پاراستنی سەقامگیریی منداڵەکان و دابینکردنی ژینگەیەکی خێزانیی پەروەردەکارانە بۆیان.

 

لە خۆپیشاندانەکە  داوا لە دەسەڵاتی دادوەری و یاسادانان کرا کە گوێ لە داواکارییەکانی دایکان بگرن و بە جددی نیگەرانییەکانیان لەبەرچاو بگرن، جەختیشیان لەوە کردەوە کە ناکۆکی خێزانییەکان بە شێوەیەک چارەسەر بکرێن کە منداڵان باجی ناکۆکی نێوان دایک و باوکیان نەدات.

ئەم ناڕەزایەتییە لە کاتێکدایە کە هەموارکردنەوەی یاسای باری کەسێتی ژمارە (١٨٨)ی ساڵی ١٩٥٩ کەوتۆتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەمەش دوای دەرچوونی یاسای ژمارە (١)ی ساڵی ٢٠٢٥، کە ڕێگە بە ژن و پیاوی موسڵمانی عێراقی دەدات کە لە بابەتی باری کەسایەتیدا بڕگەکانی مەکتەبی فکری جەعفەری شیعە هەڵبژێرن. هەروەها ڕێگە دەدات، لە حاڵەتە تایبەتەکاندا، داواکارییەک بۆ جێبەجێکردنی ئەم بڕگانە بۆ گرێبەستە هاوسەرگیرییەکانی پێشوو.