جوان شەریفزادە

 

بۆکان- لەگەڵ بڵاوبوونەوەی هەواڵەکان سەبارەت بە هەڵوەشاندنەوە و ڕاگرتنی بەشێک لە تاقیکردنەوە نێودەوڵەتییەکانی زمان لە ئێران، پڕۆژە یاسایەکی نوێ لە ئەنجومەن کە لە کۆتاییەکانی مانگی ئاب و سەرەتای مانگی ئەیلوول پێشکەشکرا، نیگەرانییەکانی سەبارەت بە داهاتووی ژینگەی ئەکادیمی لە ئێراندا وروژاند.

 

لە کاتێکدا زانکۆکانی ئێران ڕووبەڕووی ئاستەنگی بێ وێنە دەبنەوە، لەوانە کۆچی بەهرەمەندە تایبەتمەندەکان، کەمی سەرچاوەکان و سەختی پەیوەندیکردن بە ناوەندەکانی توێژینەوەی جیهانییەوە، ئەنجومەن لە ١٢هەمین دانیشتنی خۆیدا، بە پەسەندکردنی ماددەی ٢ی "پڕۆژەیاسای بەرەنگاربوونەوەی کاریگەرییەکان" سنووردارکردنی نوێی بەسەر هەندێک چالاکیی و پەیوەندییە سنووربەزێنەکاندا سەپاند.

 

تاوانبارکردنی پەیوەندییە زانستییەکان: ناڕوونی و ئاڵەنگاری داهاتوو

بەپێی ئەم پڕۆژە یاسایە، هەندێک چالاکیی و ڕێککەوتنی ئابووری، یاسایی، پەروەردەیی، کۆمەڵایەتی، توێژینەوە، زانستی، کولتووری، لەوانەش "ئامادەکردن و بڵاوکردنەوەی پەرتوک، گۆڤار، وتار، ڕاپۆرت و ئامار"، پابەند دەبن بە مۆڵەتی فەرمی، هەروەها پێویستە تاکەکان پێش داوای سکۆلەرشیپ، دەرفەتی توێژینەوە، هاوکاری زانستی یان ئەکادیمی، ڕێکخستن، بەشداریکردن لە وۆرک شۆپێک یان خولێکی ڕاهێنان، وەرگرتنی ئیقامەی هونەری، مۆڵەتی پێویست بەدەستبهێنن.

 

هەروەها لە ڕەشنووسی یاساکەدا هاتووە کە وەزارەتی ئیتلاعات ساڵانە لیستی دامەزراوە پەسەندکراوەکان ئامادە بکات، هەروەها پێویستە ئەکادیمییەکان پەیوەندییەکانیان لەم لیستەدا سنووردار بکەن.

 

بەگوێرەی ڕەشنوسی یاساکە سزای زیندانیکردن و غەرامەکردن بۆ پابەندنەبوون بەو سنووردارکردنانە دەسەپێندرێت، بەڵام مریەم وەحیدی (ناوی خوازراو)، پارێزەر و مامۆستای زانکۆ، پێی وایە پێناسەی ناڕوون بۆ "کاریگەری" و پانتایی فراوانی سنووردارکردنەکان نوێنەرایەتی بەرچاوترین ئاڵەنگاری یاسایی دەکەن کە ڕەشنووسی یاساکە دروستی کردووە.

 

وتیشی: لە ڕوانگەی یاساییەوە، کێشەی بنەڕەتی ئەم ڕەشنووسە یاسایە لە پێناسەی ناڕوونی کاریگەری و مەودای بەرفراوانی سنووردارکردنەکاندایە، ئەم یاسایە لە بنەڕەتدا دەتوانێت مافەکانی هاوڵاتیان و پەیوەندییە زانستییەکان سنووردار بکات. لە ڕوانگەی یاسای گشتیشەوە، یاساکە دەبێت ورد و پێشبینیکراو و ڕێژەیی بێت لەگەڵ ئەو هەڵسوکەوتە تاوانبارانە، هەروەها ئەگەری تانەدان لە بڕیارە بەڕێونەرییەکان ڕوون بێت.

 

بە پێچەوانەوە، ناڕوونی یاسایی و ئەگەری جێبەجێکردنی ئەم جۆرە سنووردارکردنانە نیگەرانییەکانی لای ئەکادیمییەکان وروژاندووە، میدیا. م، خوێندکاری دکتۆرا لە ورمێ، پێی وایە ئەم دۆخە زیاتر دەستڕاگەیشتن بە خوێندن بەرتەسک دەکاتەوە، وتی: زانکۆ و ژینگەی توێژینەوە لە ساڵانی ڕابردوودا ڕووبەڕووی کێشەی زۆر و دووبارەبووەوە بووەتەوە، بێتوانایی لە نوێکردنەوەی زانست و ئەنجامدانی ئاڵوگۆڕی ئەکادیمی، لەگەڵ سنووردارکردنی سکۆلەرشیپ و کۆچی پەروەردەیی، دەتوانێت بگاتە ئاستێک کە خوێندنی دەرچوون لە ئێران پێگە و توانای پێویستی خۆی لەدەست بدات، تەواوکردنی لە دەرەوەی ئێران ببێتە هۆی نەگونجاو.

 

لە هەڵوەشاندنەوەی تاقیکردنەوەکانەوە تا سنووردارکردنی خوێندن

هاوکات لەگەڵ توندکردنەوەی هەندێک سنووردارکردنی ئەمریکا بۆ سەر ئێران، ئاستەنگەکانیش لە بەردەم هەندێک ئاڵوگۆڕ و چالاکیی پەروەردەیی و ئەکادیمیدا هاتوونەتە ئاراوە، لە ٢٤ی ئاب حکومەتی ئەمریکا چەند مۆڵەتێکی گشتی پەیوەندیدار بە ئێرانەوە بۆ ماوەیەکی نادیار ڕاگرت، لەوانە مۆڵەتی گشتی ”G”، ئەم مۆڵەتە پێشتر هەندێک ئاڵوگۆڕی زانکۆ و خزمەتگوزاری پەروەردەیی دەگرێتەوە، لەوانەش هەندێک پرۆگرامی ئاڵوگۆڕی ئەکادیمی و پەروەردەیی.

 

ئەم گۆڕانکاریانە لە کاتێکدا هاتە ئاراوە کە زۆرێک لە ئاواتەکانی خوێندن لە دەرەوەی وڵات و تەنانەت ئەوانەی داواکاری پێشکەش دەکەن بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی ئەکادیمی باڵا لە ناوخۆی وڵاتدا، خۆیان بۆ تاقیکردنەوە نێودەوڵەتییەکانی توانای زمان و مەرجەکانی تری وەرگرتن ئامادە دەکرد، جگە لەوەش، خولی ئۆنلاین، هاوکاری زانکۆ و کۆنفرانسە نێودەوڵەتییەکان، بەپێی سنووردارکردنەکانی ئێستا، نوێنەرایەتی کەناڵێکی گرنگ بوون بۆ زۆرێک لە توێژەران، بەتایبەتی ژنان، بۆ پاراستنی پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵگەی زانستی جیهانی.

 

لە پێگەیەکی نایەکسانەوە دەستپێکردن

هەرچەند ژنان ڕێژەیەکی بەرچاو لە خوێندکارانی بەکالۆریۆس و دەرچووان لە ئێران پێکدەهێنن، بەڵام نوێنەرایەتیان لە هەندێک پۆستی زانستی و ئەکادیمیدا، وەک ئەندامێتی کۆلێژی و پرۆفیسۆری، هێشتا نایەکسانە لەگەڵ پیاوان.

 

ئەو ژنانەی کە سەرەڕای ئاستەنگە کۆمەڵایەتی و یاساییەکان لە کارە پەروەردەیی و پیشەییەکانیاندا خۆڕاگر بوون، ڕەنگە ئێستا لە خوێندن و لێکۆڵینەوەکانیاندا ڕووبەڕووی کۆمەڵە سنوورێکی نوێ ببنەوە.

 

شادی. ب، مامۆستای زانکۆ و چالاکوانی مەدەنی پێی وایە ئەم دۆخە فشارەکانی سەر ژنان گەورەتر دەکات، وتی: زانکۆ یەکێک لە کەناڵە گرنگەکانی جووڵەی کۆمەڵایەتی بۆ ژنان لە ئێراندا بووە، بەرزبوونەوەی ئاستی خوێندنیان لە ماوەی دەیان ساڵی ڕابردوودا وایکردووە هەزاران کەسیان بچنە ناو بوارە تایبەتمەند و پیشەییەکانەوە، بەڵام کەلێنی نێوان خوێندنی باڵا و دەستڕاگەیشتن بە هەلی کار و پۆستە ئەکادیمییەکان تا ئێستاش خاڵی گفتوگۆ ماوەتەوە، ژنانی ئێران بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن دەبێت لە یەک کاتدا ڕووبەڕووی چەند فاکتەرێکی پێکهاتەیی ببنەوە ئەو سنووردارکردنانەی کە دەستڕاگەیشتن بە تۆڕە پیشەیی و زانستییەکان سنووردار دەکەن، دەتوانن ببنە پرسێک کە کاریگەری لەسەر پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی و پیشەیی ژنان هەیە، نەک تەنها سنووردارکردنی کارگێڕی یان ئەکادیمی.

 

هەروەها تێچووی زۆری بەشداری کردن لە کۆنگرەکان، سەختی وەرگرتنی ڤیزا، پچڕانی ئینتەرنێت و سنوورداربوونی دەستڕاگەیشتن بە سەرچاوە زانستییەکان لەو کێشانە بووە کە لە ماوەی ڕابردوودا توێژەرانی ئێرانی ڕووبەڕوویان بووەتەوە، لەم جۆرە هەلومەرجەدا، سنووردارکردنی نوێ دەتوانێت کاریگەری لەسەر دەرفەتەکانی گەشەکردنی پیشەیی ژنان، بوونی ئەوان لە تۆڕەکانی توێژینەوەی زانستیدا لە درێژخایەندا، نوێنەرایەتیکردنیان لە پۆستە زانستییەکان چ لە ناوخۆی ئێران و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا هەبێت، ئەمانە گروپگەلێکن کە پێشتر لە ڕێگای پێشکەوتندا ڕووبەڕووی نایەکسانی بوونەتەوە، ئێستاش ناچارن باجێکی زیاتر بدەن.