رەجا حەمید ڕەشید

 

عێراق-بە بۆنەی ڕۆژی جیهانی ئازادی ڕۆژنامەگەری، کۆڕبەندی ژنانی ڕۆژنامەنووسانی عێراق بە هاوکاری دەستەی کارگێڕی یانەی ”علوية”، سیمینارێکی بەناونیشانی "ئازادی ڕۆژنامەگەری: شیکردنەوەی ئاستەنگەکان و پێشبینیکردنی ئاسۆکان لە ژێر ڕۆشنایی ڕاپۆرتی ساڵانەی چاودێریکردن" ڕێکخست. سیمینارەکە ٢ی ئایار لە یانەی ”علوية” لە بەغدا بەڕێوەچوو.

 

کۆڕبەندەکە بە سەرپەرشتی ڕۆژنامەنووس رەسل ڕیاز بە وتارێکی دکتۆر عەبیر محەمەد جەبوری، ئەندامی دەستەی کارگێڕی یانەی ”علوية” دەستی پێکرد، دکتۆر عەبیر محەمەد جەبوری وتی: ئازادی ڕۆژنامەگەری پایەیەکی بنەڕەتی کۆمەڵگەیە، ڕۆژنامەگەری تەنها پیشە نییە، بەڵکو ئامرازێکە بۆ گەیاندنی ڕاستی و دەنگێکە کە ڕەنگدانەوەی دەنگی شەقامە، ئەمە جگە لەوەی ڕۆڵی هەیە لە بەستنەوەی هاوڵاتیان بە بڕیاردەرانەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کاری ڕۆژنامەوانی ڕووبەڕووی ئاستەنگەکانی زیاتر دەبێتەوە، لە فشارە سیاسی و پیشەییەکانەوە تا مەترسییە مەیدانییەکان، شانبەشانی گۆڕانکارییە دیجیتاڵییەکان کە دیمەنی میدیایان لە قاڵب داوە، جەختی لە گرنگی شیکردنەوەی ئەم ئاڵەنگاریانە و پێشبینیکردنی داهاتووی ئازادی ڕۆژنامەگەری کردەوە بە پشتبەستن بە داتاکانی ڕاپۆرتی ساڵانەی چاودێریکردن، داوای هاوسەنگی لە نێوان ئازادی ڕادەربڕین و بەرپرسیارێتی پیشەیی کرد، هەروەها بۆ بونیادنانی ژینگەیەکی میدیایی پارێزراوتر و دادپەروەرتر.

 

ئاڵەنگاری یاسایی ئازادی میدیا سنووردار دەکات

نیبراس مەعموری، سەرۆکی کۆڕبەندی ژنانی ڕۆژنامەنووسی عێراق پێداچوونەوەی بە چوارچێوەی یاسایی ئازادی ڕاگەیاندن کرد و وتی: دەستووری عێراق بەتایبەتی ماددەی ٣٨ ئازادی ڕادەربڕین و ڕۆژنامەگەری مسۆگەر دەکات، بەڵام جێبەجێکردنی پراکتیکی ڕووبەڕووی چەندین ئاڵەنگاری دەبێتەوە، لەوانە بەکارهێنانی یاساکانی ناوزڕاندن و سزادان، نەبوونی یاسایەک کە بە تایبەتی مسۆەگەری مافی دەستڕاگەیشتن بە زانیاری بکات، و دیالۆگە بەردەوامەکان لە دەوری یاسای تاوانە ئەلیکترۆنییەکان.

 

جەختی لەوەشکردەوە، ژنانی ڕۆژنامەنووسی زۆرجار ڕووبەڕووی پێشێلکاری دەبنەوە، لەوانە ناوزڕاندن و هەراسانکردن و ڕەشبگیری ئۆنلاین، ئەمە جگە لە زیادبوونی فشارە کۆمەڵایەتی و پیشەییەکان، کە بەهۆی بڵاوبوونەوەی دیاردەی میدیای نوێ لەسەر پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکان توندتر دەبنەوە.

 

سەبارەت بە چاودێریکردنی پێشێلکارییەکان، وتی: ئامارەکان نزیکەی ١٨٢ حاڵەت نیشان دەدەن و پێشێلکارییەکان تۆمارکراون، بەپێی خەمڵاندنە سەربەخۆکان. نیوەی ئەمانە لە هەرێمی کوردستان ڕوویانداوە، بە تێکڕا ٧ بۆ ٩ سەرپێچی لە هەر حاڵەتێکدا. هەروەها تیشکی خستە سەر ئاستەنگە زیادەکانی ناوچەکە کە پەیوەندییان بە گۆشەگیری و دەستگیرکردنی ڕۆژنامەنووسانەوە هەیە، لەگەڵ کاریگەرییەکانی کۆنترۆڵی حزبی بەسەر دەزگاکانی ڕاگەیاندن.

 

نیبراس مەعموری باسی لە ڕاستی سیناریۆی عێراقی کرد و وتی: بەهۆی ڕووبەڕووبوونەوەی پرسە هەستیارەکانی وەک گەندەڵی و دۆخی ئەمنی و هەندێک کێشەی کۆمەڵایەتی ڕووبەڕووی فشار و ڕەخنە دەبێتەوە. ئەمەش هەندێک جار دەبێتە هۆی سنووردارکردنی ڕێکخراوەیی یان بانگەواز بۆ ڕاگرتن یان دەستکاریکردنی هەندێک بەرهەم، هەروەها ناڕوونی هەندێک پێوەر، وەک "ناوەڕۆکێکی خراپکردن"، پرسیارەکان دەوروژێنێت سەبارەت بە بەکارهێنانی ئەگەری ئەوان بۆ سنووردارکردنی ئازادی دەربڕین، بەتایبەتی لە بابەتە ڕەخنەگرانەکان یان سیاسییەکاندا.

 

لە کۆتایی قسەکانیدا بە کۆمەڵێک ڕاسپاردە، دیارترینیان دانانی پێوەری ڕوون بۆ ڕێکخستنی ناوەڕۆکی میدیایی، پاراستنی ڕۆژنامەنووسان و لێپرسینەوە لە تاوانباران، دەرکردنی یاسای مافی زانیاری، پاڵپشتیکردنی ئازادی بەرهەمهێنانی میدیا و بەهێزکردنی ئازادی ڕۆژنامەگەری لە سەرتاسەری عێراق، بە هەرێمی کوردستانیشەوە.

 

ژنی ڕۆژنامەنووس لە نێوان سەرپێچی و سنووردارکردن

رەسل عەلی، ڕۆژنامەنووس و وەرگێڕ وتی: یادکردنەوەی ئەم بۆنەیە جەخت لەسەر گرنگی ئازادی ڕۆژنامەگەری و مافی دەستڕاگەیشتن بە زانیاری دەکاتەوە، هەروەها ژنانی ڕۆژنامەنووس لە ژێر بارودۆخی ئەمنی و سیاسی ئێستادا ڕووبەڕووی ئاستەنگی ئاڵۆز دەبنەوە، ئەمەش پێویستی بە یاسایەک هەیە کە کارەکانیان بپارێزێت و مافە پیشەییەکانیان مسۆگەر بکات.

 

ڕۆژنامەنووس سارا مەجید وتی: ئازادی ڕۆژنامەگەری لە عێراق بەردەوامە لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگی بەرچاو بەهۆی نەبوونی یاسای ڕێگریکردن کە ڕۆژنامەنووسان لە سەرپێچی دەپارێزێت، کە لە دەستدرێژی جەستەیی و زارەکییەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە هەڵمەتی چەواشەکاری.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ژنانی ڕۆژنامەنووسی بەدەست سنووردارکردنی کۆمەڵایەتی و خێڵەکییەوە دەناڵێنن کە کارەکانیان قورستر دەکات، بەتایبەتی لە ڕووماڵە سیاسییەکاندا، ئەمەش ڕووبەڕووی هەڕەشە و هەراسانکردنیان دەکاتەوە، وایکردووە هەندێکیان ئەو پیشەیە بەجێبهێڵن یان چالاکییەکانیان کەمبکەنەوە بۆ دڵنیابوون لە پارێزراوییان.

 

لە کۆتایی هاتنی ڕووداوەکانی ڕۆژی جیهانی ئازادی ڕۆژنامەگەریدا، بانگەوازی چەسپاندنی بنەماکانی ئازادی ڕادەربڕین و پاراستنی کاری ڕۆژنامەوانی وەک پایەیەکی بنەڕەتی هەر کۆمەڵگەیەکی دیموکراتی نوێ دەکرێتەوە، ئەم ڕۆژە جەخت لەسەر گرنگی بەهێزکردنی ژینگەی یاسایی و پیشەیی دەکاتەوە کە مسۆگەری پارێزراوی ڕۆژنامەنووسان دەکات و وایان لێدەکات ئەرکی خۆیان بە دوور لە فشار و پێشێلکاری ئەنجام بدەن، بەمەش بەشداری دەکات لە گەیاندنی ڕاستییەکان و خزمەتکردنی بەرژەوەندی گشتی، هەروەها دەرفەتێکە بۆ هەڵسەنگاندنی دیمەنی میدیا و گەڕان بەدوای ڕێگاکانی پەرەپێدانی بەگوێرەی گۆڕانکارییە خێراکان و بەرزکردنەوەی ڕۆڵی میدیا لە بونیادنانی هۆشیاری و دامەزراندنی بەهاکانی ڕوون و لێپرسینەوە.