ناوەندی هەواڵ

 

خراپیی ئابووریی گەورە کە لە ساڵانی ١٩٣٠دا ئەمریکای هەژاند، ژیانی ملیۆنان کەسی قورس کرد، چ لە ڕووی ئابووری و چ لە ڕووی کۆمەڵایەتی و چ لە ڕووی کولتوورییەوە، یەکێک لە بەرنامەکانی گەشەپێدان کە لەم ماوەیەدا جێبەجێ کرا، دەرفەتی بۆ ژنانیش ڕەخساندو پەرتوکی بۆ ئەو کەسانە هێنا کە لە ناوچە دوورەدەستەکانی وڵاتدا دەژین.

 

ئەو ژنانەی کە لە ناوچە شاخاوییە دوورەدەستەکانی کنتاکی کار دەکردن، وەک "پەرتوکخانەوانە سوارەکان" لە مێژوودا ناویان تۆمار کرا، ئەو ژنانەی کە بەیانی زوو دەکەوتنە ڕێ، لێژاییە بەفروییەکان و ڕووبارە قوڕاوییەکانیان دەبڕی و پەرتوک و گۆڤاریان دەگەیاندە دانیشتووانی هەرە دوورەدەستەکان.

 

پەرتوکخانەوانەکان لەگەڵ ئەسپەکانی خۆیاندا لە هەفتەیەکدا نزیکەی ١٦٠ بۆ ٢٠٠ کیلۆمەتریان دەبڕی، سەردانی ئەو ماڵانەیان دەکرد کە لە ٢٩ ناوچەی دیاریکراودا بوون و پەرتوک و گۆڤاریان دەگەیاندە خێزانەکان، هەندێک جارەیش لەو شوێنانەی کە دەچوون، دەمانەوە و پەرتوکیان بۆ خەڵک دەخوێندەوە.

 

ڕێژەی خوێندن و نووسین بەرز بووەوە

پڕۆژەکە، لە سەردەمێکدا کە بێکارییەکی بەرز بوو، دەرفەتی کاری بۆ ژنان دابین کرد و لە لایەکی ترەوە بۆ ئەو مرۆڤانەی بە تایبەت لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژیان، گەیشتن بە سەرچاوە پەروەردەیی و کولتوورییەکانی ئاسان کرد، گەیاندنی پەرتوک بە کۆمەڵگە شاخاوییە دوورەدەستەکان، ڕێژەی خوێندن و نووسینی لە ناوچەکەدا بەرز کردەوە.

 

ئەم کارەی کە لە لایەن ژنانەوە بەڕێوە دەبرا، لە ماوەیەکی کورتدا گەورە بوو، لە ساڵی ١٩٣٨دا ژمارەی پەرتوکخانەوانە سوارەکان بوو بە ٢٧٤ کەس، گەشتەکان کە لە کاتژمێرە زووەکانی بەیانیدا دەستیان پێ دەکرد، سەرباری هەموو بارودۆخێکی کەشوهەوا، بەردەوام بوون.

 

بەڵام پڕۆژەکە درێژخایەن نەبوو، یەکێک لە ئامانجەکانی سیاسەتەکانی "سیستەمی نوێ" کە دوای قەیرانی گەورە خرایە بواری جێبەجێکردنەوە، کەمکردنەوەی بێکاری بوو، بە گۆڕانی بارودۆخی ئابووری، بەرنامەی پەرتوکخانە بۆ ژنان، لە ساڵی ١٩٤٣دا کۆتایی پێ هات.

 

ئەو ژنانەی ڕێگا شاخاوییەکانی کنتاکییان دەبڕی و پەرتوکیان هەڵدەگرت، نەک تەنها پەرتوک، بەڵکو وەک بەشێک لە هەوڵێکی گرنگ کە دەستەبەری گەیشتنی کۆمەڵگە هەرە دوورەدەستەکانی بە پەروەردە و کولتوور دەکرد، لە مێژوودا جێگەی خۆیان گرت.