ئەرژین دیلەک ئۆنجەل

 

ئامەد – ناگیهان ئاکارسەل گەڕانی خۆی بەدوای ڕاستیدا بەم وشانە دەربڕیوە: «ڕاستی چیرۆکی تێگەیشتنی مرۆڤایەتییەکی هەمیشەیی و بێکۆتاییە. هەروەها چیرۆکی خۆتێگەیشتنە. یان سەرکێشی هۆشیارییە لە ناوبێتایی و بێکۆتاییدا. گەیشتن بە ڕاستی بەخۆی سەرکێشییەکی ئازادییە.» ژیانی ناگیهان ئاکارسەل جێگایەکی بەرەو ڕاستی بوو. ئەو چیرۆکگێڕێک بوو کە چووبووە قوڵایی مێژوو و بە بەکارهێنانی وشە بە نەرمی بۆ ئەم ڕێگایە بەردەوام کاری دەکرد. ئەو لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە سلێمانی، لە باشووری کوردستان، کوژرا؛ ئەو کاتەی بۆ شوێنکەوتنی مێژووی ژنان، وەک بەشێک لە خوێندن و لێکۆڵینەوەکانی لە بواری ژنۆلۆژی.

 

ناگیهان ئاکارسەل، رۆژنامەنووس و ئەندامی ناوەندی لێکۆڵینەوەکانی ژنۆلۆژی، ساڵی ١٩٧٦ لە گوندی خەلەکان (گۆلیازی) لە ناوچەی جیهانبەیلی کۆنیادا لەدایک بوو. خوێندنی ناوەندی لە کونیا تەواو کرد و لە کۆلێژی پەیوەندییەکانی زانکۆی غازی لە ئەنقەرا خوێندی. ساڵی ١٩٩٧ تورکیەی بەجێهێشت. ساڵی ٢٠٠١ لە ئەنقەرا بە تۆمەتی «ئەندامێتی لە ڕێکخراوێک» دەستگیر و زیندانی کرا و ساڵی ٢٠٠٧ ئازاد کرا. دوای ئازادبوونی لە زیندان، خوێندنی بەشی رۆژنامەنووسی کە هێشتا تەواوی نەکردبوو، بەردەوام کرد. ناگیهان ئاکارسەل، کە بە ژیان و پێنووسی بەهێزی کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ئەو کەسانەی دەیانناسی هەبوو، بۆ ژنان وەک چراکەیەکی ڕووناکی دەمێنێتەوە.

 

بە بەشداریکردنی لە رۆژنامەنووسیی ژنان کاریگەرییەکی دروست کرد

 

یەکێک لەو ژنانەی شاهیدی ژیانی ناگیهان ئاکارسەل بووە، دیجلە موفتوئۆغلوە رۆژنامەنووس . دیجلە کاتی کارکردنی لەگەڵ ناگیهان ئاکارسەل بەیاد هێنایەوە و وتی، تەنانەت پێش ئەوەی لە نزیکەوە بیناسێت، بەهۆی شێوازی رۆژنامەنووسی و بە تایبەتی ڕوانگەی بۆ رۆژنامەنووسیی ژنانەوە کاریگەری لێ وەرگرتووە. ئەو وتی: «ناگیهانم لە ئاژانسی هەواڵی دیجلە ناسێت. ئەو لە ئۆفیسی ئەنقەرا و من لە ئۆفیسی ئامەد کارم دەکرد. پێش ئەوەی لەگەڵی یەک ببینمەوە، بە شێواز و هەڵوێستی دروستکردووی ناسیم. ئەو بە رۆژنامەنووسیی ژنانەوە سەرقال بوو و لەو بوارەدا کاریگەرییەکی دروست کردبوو. هەندێک کەس بە جوڵە، شێوازی کار و دیسیپلینی خۆیان چۆن کاریگەری لەسەرمان دەکەن؟ بۆ تێگەیشتن لەمە پێویست ناکات لە تەنیشتیان بیت. کاری رۆژنامەنووسان بە جۆرێک وێنەی ئەوەیە و بەو وێنەیە کاریگەری لەسەر خەڵک دادەنێیت. ناگیهان بە هەواڵ و ڕۆژەنامەکانی خۆی فێری کردین کە لە کوێ بوەستین و چ ڕوانگەیەک وەربگرین.»

 

دەرفەتی ژیانی پێکەوە دروست دەکرد

دیجلە موفتوئۆغلو، کە ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ ناگیهان ئاکارسەل کاریکردووە، دەربارەی هاوڕێی ژووری کارەکەی گوت: «ناگیهان یەکێک بوو لەو هاوڕێیانەی ژیانکردن لەگەڵی زۆر خۆش بوو. تەنانەت ئەندامانی خێزانیش کە لە یەک ماڵدا دەژین زۆرجار یەکتر نابینن، بەڵام شێوازی ناگیهان وا بوو ئێمە لە دەوری مێزێک کۆبکاتەوە. بە شێواز و تێگەیشتنەکەی کە دەرفەتی ژیانی پێکەوە دروست دەکرد، کەشێکی دروست کردبوو کە مرۆڤ بتوانێت لە ماڵدا گفتوگۆ بکات. بە هەڵوێست و ڕوانگەکەی، تەنها کاریگەری لەسەر ژنان نەبوو، بەڵکو لەسەر هاوڕێ پیاوەکانیش کاریگەری هەبوو. ئەو بۆ ئێمە ڕێبەر بوو. زۆرێک لە ئێمە لە ڕەخنەکردن دوور دەکەوینەوە بۆ ئەوەی کەسی بەرامبەرمان نەئازارێنین. بەڵام ناگیهان هەرگیز لە ڕەخنەکردن دوور نەدەکەوتەوە. دەیگوت: «دەتوانین بە ڕەخنەکردن یەکتر بگۆڕین»، و ئەمەی دەکردە پراکتیک. ئەگەر ناگیهان ڕەخنەی لێمان دەگرت، دەمانزانی بۆ ئەوەیە بیگۆڕێت.

 

بەدواداچوون بۆ مێژووی ژنان

ناگیهان ئاکارسەل ساڵی ٢٠١٧ لە عەفرین دەستی بە خوێندن و لێکۆڵینەوە لەسەر کاری ژنۆلۆژی کرد. دیجلە موفتوئۆغلو، کە بۆ هەواڵێک چووبووە باشووری کوردستان، باس لەوە دەکات کە ڕێگاکانی ئەو و ناگیهان چۆن لە ساڵی ٢٠١٧ جارێکی دیکە یەکیان گرتەوە: «ژنەئۆلۆجی گەنجینەیەکە کە ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان خستویەتە بەردەستمان. ئەکادیمیایەکە کە تێیدا کاری ئەركێۆلۆجی دەکرێت بۆ ئەوەی مێژووی شاراوەی ژنان ڕوون بکرێتەوە. ناگیهان لە چوارچێوەی خوێندن و کاری ژنۆلۆژی خۆیدا لە ناوچە جۆراوجۆرەکان لەگەڵ ژنان کۆدەبووەوە. دەچووە گوندەکانی شنگال و بە تایبەتی گوێی لە چیرۆکی ژنانی بەتەمەن دەگرت و بە هەست و خۆشحاڵییەوە گوێی لە گێڕانەوەکانیان دەگرت. لە سەردەمی هێرشەکانی تورکیا و گروپە چەکدار و پەرامیلیتەرییەکان بۆ سەر عەفرین، بۆ ئاژانسی مەزۆپۆتامیا زنجیرەیەکی پێنج بەشی ئامادە کرد. مێژووی ژنانی عەفرینی لە ڕوانگەی ژنۆلۆژیەوە لێکۆڵینەوەی لێ کرد و پێشکەشی کرد. بەو زنجیرە هەواڵە، ناگیهان بە لێکۆڵینەوە مێژووییەکەی ڕوونی کردەوە بۆچی ئەو هێرشانە لەسەر عەفرینی ڕۆژئاوای کوردستان کراون. هەڵوێستی ئەو ئەوە بوو بزانێت چی ون بووە، چی لێ گەڕدراوەتەوە و هەوڵ بدات بیهێنێتەوە...»

 

ناگیهان بیری لە چی دەکردەوە؟

دیجلە موفتوئۆغلو دەڵێت لەگەڵ هەر پێشکەوتنێک لە پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکدا، ناتوانێت خۆی لەم پرسیارە دوور بخاتەوە: «ناگیهان بیری لە چی دەکردەوە» ئەو یادەوەری دەکات کە ناگیهان ئاکارسەل پێش کۆمپلۆی ٩ی تشرینی یەکەم لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجالان کۆبووبووەوە و دەڵێت: «ئەو پێش کۆمپلۆی ٩ی تشرینی یەکەم لەگەڵ ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان کۆبووبووەوە. ئەو کاریگەرییانەی لەسەر کەسایەتییەکەی دروست بووبوون لەگەڵمان بەش دەکرد و بە گڕوتینەوە باسیان دەکرد. بە وردی دەیخوێندەوە؛ چونکە هەموو شتێکی بە وردی دەگێڕایەوە، هەست دەکەیت لە ناوەڕاستی چیرۆکەکەدای. بێری ئەو دەکەین و بیر لەوە دەکەمەوە ئەگەر ئێستا بوایە چی هەستی دەکرد یان چۆن دەیتوانی ئەو بۆشاییەی بەجێماوە ڕووناک بکاتەوە. بێگومان هەر بەرهەمێک کە بەجێی هێشتووە هێشتا ڕێگامان ڕووناک دەکاتەوە. بەڵام دەمەوێت بڵێم نەبوونی بۆشاییەکی گەورەی بەجێ هێشتووە.»

 

میراسەکەی زیاتر بڵاودەبێتەوە

دیجلە موفتوئۆغلو جەخت دەکاتەوە کە ناگیهان ئاکارسەل لە سەردەمێکدا کوژرا کە بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی» لە سەرانسەری جیهاندا بڵاودەبووەوە. ئەو دەڵێت کوشتنەکە نەیتوانیوە ئامانجەکەی بپێکێت و بیرۆکەکانی ناگیهان دوای مردنیشی گەیشتوونەتە ژنان. دیجلە وتی: «ژن، ژیان، ئازادی کە بنەمای فەلسەفەیەکە، وەک دروشمێک کە هێمای ڕێگای ڕزگاریی ژنانە بڵاو بووەوە. هەرچی زیاتر بڵاودەبووەوە، ئامانجەکەی زیاتر دەکەوتە بەر باسکردن. ناگیهان لەو پرۆسەیەدا کوژرا. ئەم کوشتنە پەیامێک بوو بۆ ژنانی کورد و بزووتنەوەی ئازادی، یان هێرشێک بوو بۆ سەر هەموو ژنان. بەو هێرشانە هەوڵ دەدرێت بەهاکان لەناوببرێن، بەڵام ئەو بەهایانەی لەلایەن ئەو کەسانەوە دروستکراون، لەگەڵ بیرۆکەی دروستکراویان، بە ئاستێک دەگەن کە کوشتن یان لەناوبردنیان نامومکین دەبێت. بیرۆکەکانی لە ڕوانگەی ژنانەوە زیاتر دەکەونە بەر هەڵسەنگاندن و گفتوگۆ. میراسەکەی زیاتر و زیاتر بڵاودەبێتەوە. ناوی لە کتێبخانەی ژنان لە سلێمانی دەژی، کە ئەو زۆر کاری بۆ کردنەوەی کرد. لە هەر شوێنێک دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی» دەنگ دەدات، ناوی ناگیهان دەژی. گۆڤاری ژنەئۆلۆجی و ئەکادیمیای ئەو بەردەوامن لە کارکردن و هەموو ئەم کارانە ڕێگایەکن کە ئەو پێشەنگایەتیی کردووە.»

 

هێشتا ڕێبەرایەتی و پێشەنگایەتیمان دەکات

دیجلە موفتوئۆغلو وتارەکەی بەم شێوەیە کۆتایی پێهێنا: «بۆ ئێمە رۆژنامەنووسان، کاریگەریی ئەو لە بواری زیندوو ڕاگرتنی رۆژنامەنووسیی ژنان بەردەوامە. چونکە ژنان هێشتا دەکوژرێن. حکومەت و میدیای پشتیوانی حکومەت هەوڵ دەدەن ئەم دۆخە ئاسایی بکەن، بەڵام ئەوەی ناگیهان فێری کردووین ئەوەیە ئەم شتانە ئاسایی نەکەین. چیرۆکی هەر ژنێک بە قوڵی بخوێنینەوە، لەبیرمان بێت بۆچی کوژراوە و بزانین ئەمە بەڕاستی بەرهەمی سیستەمی پیاوسالاری دەوڵەتە و ئەم کوشتنانە لە ئەنجامی توندوتیژیی ئەو سیستەمەوە سەرهەڵدەدەن. چونکە هەست بە بەرپرسیارێتی دەکەین بۆ ئەوەی پرسیار بکەین، لەسەری بنووسین و بۆ ڕای گشتی زیاتر ڕوونی بکەینەوە کە ئەمە تەنها توندوتیژیی پیاوان نییە، بەڵکو بەڕاستی ئەنجامی سیستەمی پیاوسالاری دەوڵەتە. لەم بوارەدا، ئەو هێشتا ڕێبەرایەتیی ئێمە دەکات و بەردەوامیش دەبێت.»