زهور مەشرقی

تونس- لە کاتێکدا، کە تونس خۆی ئامادە دەکات بۆ یادکردنەوەی ١٣ی ئاب، بە گرنگییە قووڵ و بەردەوامەکەی لە مێژووی وڵاتەکەدا، وەک بۆنەیەک بۆ ئاهەنگگێڕان بە دەستکەوتەکانی یاسای باری کەسی و ئەو مافانەی کە بۆ ژنانی تونس دامەزراندووە، هەروەها لەگەڵ تێپەڕبوونی ٧٠ساڵ بەسەر دەرچوونیدا، دیمەنی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە وڵاتەکەدا شاهیدی گرژی کاری و گفتوگۆ تیژە.

 

 

ئەم گفتوگۆیانە لە بەشێکیدا ئاراستەیەک دەگرن کە نیگەرانی جدی سەبارەت بە داهاتووی یاسای باری کەسی و سیستەمی یاسایی و مافخوازە دروست دەکات کە تونس لە ماوەی چەندین دەیەدا دایمەزراندووە، لە بەر ئەوەی لایەنە سیاسی و کۆمەڵگەیییە خاوەن ئاراستە پارێزگارەکان هەوڵ دەدەن بەرەو هەموارکردنەوە و چاکسازی یاسایی هەنگاو بنێن کە لە ڕواڵەتدا چاکسازانەن، بەڵام لە ناوەرۆکدا ڕەنگە ببنە هۆی زیانگەیاندن بەو دەستکەوتانەی کە ژنانی تونس بەدەستیان هێناوە، خۆلادان لەو نموونە کۆمەڵگەیییە پێشکەوتنخوازەی کە بووەتە یەکێک لە دیارترین سیماکانی ئەزموونی تونس.

 

لە سایەی سەرهەڵدانی ئەم بانگەوازانەدا، سیستەمی مافخواز و یاسایی مسۆگەری ماف و ئازادییەکان کەوتووەتە ناو ناوەندی هەڵمەتە گەشەسەندووەکانەوە، کە لە ناوەرۆکدا ئامانجیان دووبارە خستنەڕووی ئەو پرسانەیە کە لە مێژوودا لە بەرژەوەندی یەکسانی و کەرامەتی ژن و سەربەخۆیییەکەی یەکلا کراونەتەوە، ئەمەش نیگەرانی دروست دەکات لە پاشەکشەکردن لەو دەستکەوتانەی کە نەوە دوای نەوەی ژنانی تونس چەسپاندوویانە، دووبارە بەرهەمهێنانەوەی ئەو تێڕوانینانەی کە لەسەر بنەمای سەرپەرشتی و پەراوێزخستن و کەمکردنەوەی سەربەخۆیی ژن و ڕۆڵی لە کۆمەڵگەدا دامەزراون.

 

لە ڕوانگەی ئەمەوە، یادکردنەوەی ١٣ی ئاب لە ئێستادا گرنگییەکی هەیە کە لە سنووری ئاماژەی بۆنەکە تێپەڕێت، ببێتە دەرفەتێک بۆ بیرخستنەوەی ئەوەی کە دەستکەوتە مافخوازەکان دەستکەوتێکی کۆتایی نین، بەڵکو بەرپرسیارێتییەکی گشتیین کە پێویستی بە پاراستن و گەشەپێدان هەیە، دوور لە هەر هەوڵێک بۆ گەڕانەوەی ژنانی تونس بۆ ئەو چوارچێوانەی کە کۆمەڵگە دەیان ساڵە تێیانپەڕاندووە.

 

لە بەرامبەر ئەم هێرشە ڕێکخراوە و هەوڵە بەردەوامانە بۆ پوچەڵکردنەوەی یاسا پارێزەرەکانی مافەکان لە ناوەرۆکە مەدەنییەکەیان، کۆمەڵگەی مەدەنی وەک هێڵی یەکەمی بەرگری و قەڵای پۆڵایین دەمێنێتەوە، خەباتە مافخوازەکانی دەگۆڕێت بۆ کرداری مەیدانی تۆکمە کە لە هەموو گۆشەیەکی خاکی وڵاتدا دەست بۆ ئێش و ئازارە ڕۆژانەکانیان دەبات.

 

خەباتی کۆمەڵگەی مەدەنی لە تونسی ئەمڕۆدا تەنها لە ئەنجامدانی گفتوگۆی ڕاگەیاندن یان دەرکردنی ڕاگەیاندراوی تووڕەدا کورت نابێتەوە، بەڵکو ڕەهەندەکانی لە کارە مەیدانییەکاندا قووڵ بوونەتەوە کە ئامانجیان نزیککردنەوەی چەمکە مافخوازەکانە لە ژنان لە سەرجەم ناوچە و پارێزگاکان، بەتایبەت لە دەرەوەی دیوارەکانی پایتەخت بۆ پاراستنی دەستکەوتەکانی یاسای باری کەسی.

 

لەو چوارچێوەیەدا، لەمیا عەشاش، چالاکوانی ژن، بۆ ئاژانسەکەمان دووپات کردەوە، کە ڕووبەڕووبوونەوەی هەڵمەتە دژەی ژنان و دژ بە یاسای باری کەسی بە دڵنیاییەوە لە قووڵایی کارە کۆمەڵگەیی و مەیدانییەکانەوە دەست پێدەکات.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کە دامەزراندنی لقی کۆمەڵەی تونس بۆ ژنانی دیموکرات لە شاری سوسە لە ساڵی ٢٠١٢وە تەنها زیادکردنێکی پێکهاتەیی تێپەڕ نەبووە، بەڵکو هەنگاوێکی ستراتیژی ئازایانە بووە بۆ قووڵکردنەوەی چالاکی مافخواز لە ناوچە ناوخۆیییەکاندا، و لە هەمان کاتدا هاوکات بووە لەگەڵ کردنەوەی دوو لقی تری کۆمەڵەکە لە هەردوو پارێزگای قیروان و سەفاقس، ئەم فراوانبوونە ناوچەییە لە سەرەتاوە تۆڕێکی هاوسۆزی پێکبڕیوە کە توانای ڕووبەڕووبوونەوەی هەر هەوڵێک هەبێت بۆ گەمارۆدانی مافی ژنان یان گۆشەگیرکردنیان لەو ڕێڕەوەی ڕزگاری گشتی کە تونس پێی ناسراوە.

 

پێشێلکردنی یاساکان و پاراستنی دەستکەوتەکان

کەمپەینەکانی دژە ژن چەندین شێواز وەردەگرن، لە ڕیتۆریکی ناڕوون کە بە پلاتفۆرمی هەندێک پێکهاتەی فەرمیدا تێدەپەڕێت، تا فشاری کۆمەڵایەتی سیستماتیکی بۆ پووچەڵکردنەوەی یاسا پێشکەوتنخوازەکان، فشارێک کە هەوڵی تەمومژاویکردنی خەباتەکان دەدات، لێرەوە، ئەوپەڕی گرنگی هاوسەنگی لەگەڵ سیستەمی یاسادانان و بەرگرییەکی توند لە جێبەجێکردنی ڕاستەقینەی لەسەر زەویدا دەخرێتەڕوو.

 

 

لەمیاء عەشاش، بە بیر دەهێنێتەوە وێستگەیەکی یاسایی جیاواز کە لە ئابی ٢٠١٧دا ڕوویدا، شاهیدی پەسەندکردنی کرداری و یاسایی یاسای بنەڕەتی تایبەت بە نەهێشتنی توندوتیژی دژ بە ژنان بوو (یاسای ژمارە ٥٨ی ساڵی ٢٠١٧)، وتی: کۆمەڵگەی مەدەنی چۆن ئەم دەقە یاساییە لەسەر زەوی وەرگێڕاوە لە ڕێگەی ”خانەی گوێگرتن و ئاراستەکردن”ەوە کە لەلایەن گروپێکی تەواوەتی ژنانی خۆبەخش بە بێ بەرامبەر بە تەواوی بەڕێوە دەبرێت.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کە ئەم ئامادەبوونە مەیدانییە بەردەوامە نوێنەرایەتی وەڵامە کردارییە هەرە گەورەکە دەکات بۆ هەموو دەنگ و پلاتفۆرمەکانی داوای هەموارکردنەوە یان پاشەکشەکردن، چونکە پێشکەشکردنی ڕاوێژی یاسایی و دەروونی بۆ زیانبەرکەوتووانی توندوتیژی، ناساندنی ئەرکە یاساییەکان، دەرگا بە توندی داخات لە ڕووی هەوڵەکانی دووبارە کۆتوبەندکردنی ژن لە ناو قاڵبەکانی پشتبەستن و پەراوێزخستنەکاندا.

 

ڕوونیکردەوە، کە دیارترین و مەترسیدارترین ئامانج کە کەمپینی پیاوسالار و سیاسییە دژە ژن هەوڵی بۆ دەدەن، لێدانە لە سەربەخۆیی ژن و تواناكەی لەسەر بڕیاردانی چارەنووسی خۆی و هەڵبژاردنی شێوازی ژیانی بە تەواوی سەروەرییەوە، لە بەرامبەر ئەم دەستێوەردانە کۆمەڵگەیی و یاساییە بەردەوامەدا، پێکهاتە مافخوازەکان پەیڕەوی نزیکبوونەوەیەکی ورد و بنەڕەتی دەکەن کە لەسەر بنەمای ڕێزگرتنی تەواو لە تایبەتمەندی بەکارهێنەران و سەربەخۆیی هزری و دەروونییان دامەزراوە.

 

شێوازی کارکردنی ڕۆژانەی لقی سوسەی کۆمەڵەکە ڕوون کراوەتەوە، بەو پێیەی پشتڕاستی دەکاتەوە کە ڕۆڵی گروپەکە لە گوێگرتن بە وردی و پێشکەشکردنی ئامۆژگاری و ڕێنمایی یاسایی دروست و ناساندنی ئەو یاسایانەی کە لەبەردەستدان تێناپەڕێت، لە هەمان کاتدا ژنان بە تەواوی ئازاد دەهێڵنەوە بۆ بڕیاردانی کەسی و چارەنووسسازیان بەبێ هیچ سەرپەرشتیکردنێک یان ڕێنمایی پێشوەختە، ئەم ڕێبازە لەسەر بنەمای مافەکان بە ڕوونی بنەمای هاوڵاتیبوونی تەواو دادەمەزرێنێت و ژنان لە وابەستەیی نەریتی ڕزگار دەکات، ئەمەش ڕێک ئەوەیە کە لەلایەن ئەو لایەن و قەوارانەی ئەمڕۆ دەیانەوێت دەستکەوتەکان هەموار بکەنەوە و پایەکانی یاسای باری کەسی بخەنە ژێر پرسیارەوە.

 

ئاسۆی شەڕەکە

ڕووداوەکان لە تونسی ئەمڕۆدا دووپاتی دەکەنەوە، کە گرەوی کۆمەڵگەی مەدەنی لە تونسی ئەمڕۆدا گرەوێکی بوونی و ستراتیژییە بە پاشکۆیەتییەکەیەوە، هەڵمەتەکانی ئامانجدار بۆ هەموارکردنەوەی یاسای باری کەسی و تێکدانی سیستەمی ماف و ئازادییەکان بەم نزیکانە ڕاناوەستن، ئەگەر پشتگیری نەکرێن و ڕووبەڕووی سیستەمێکی مەیدانی بنەڕەتی تۆکمە نەبنەوە کە دەستکەوتەکان بپارێزێت و هەڵیانبگرێت بەرەو لووتکە.

 

لە ڕێگەی هەوڵە ماندوناسەکانەوە کە پێکهاتەکانی وەک کۆمەڵەی ژنانی دیموکرات و خانەکانی گوێگرتن و ئاراستەکردن سەر بەو کۆمەڵەیە لە ناوچەکان ئەنجامی دەدەن، تونس و تونسەییەکانی باوەڕدار بە دەوڵەتی مەدەنی سەلماندیان کە بەرگریکردن لە مافی ژنان تەنها چێژێکی هزری یان گفتوگۆی کاتی نییە، بەڵکو شەڕێکی ڕۆژانەی بەردەوام و بێهیوایانەیە بۆ پاراستنی کەرامەتی مرۆڤی تونس و چەسپاندنی پایەکانی دەوڵەتی یاسا، دامەزراوەکان، یەکسانی کرداری.