زهور مەشریقی

 

تونس-جارێکی دیکە ڕێگاکانی گوندەکانی تونس خوێن دەڕژێت و لایەنێکی دیکەی ئەو کارەساتە ئاشکرا دەکات کە ڕووبەڕووی ئەو ژنانە دەبنەوە کە لە بواری کشتوکاڵدا کاردەکەن، ئامارە شۆککەرەکان ئاماژە بەوە دەکەن، کە لە ساڵی ٢٠١٥ەوە نزیکەی ٨٨ ڕووداوی هاتوچۆ تۆمارکراون، کە لە ئەنجامدا زیاتر لە ٦٠ ژنی کرێکاری کێڵگەکان گیانیان لەدەستداوە و زیاتر لە ٩٠٠ کەسی دیکەش برینداربوون، هەندێکیان کەمئەندامی هەمیشەیییان هەیە.

 

کارەساتی ١٢ی حوزەیران لە ناوچەی ”مزونە” لە پارێزگای سیدی بوزید، تەنها نوێترین ئەڵقەی ئەم داستانە خوێناوییە بوو، بارهەڵگرێک وەرگەڕا و بەهۆیەوە دوو ژنی کرێکاری کێڵگەکان گیانیان لەدەستدا، کە چالاکوانی دیار بوون و بەرگری لە مافەکانیان دەکرد و ١٣ کەسی دیکەش برینداربوون کە هەندێکیان بە سەختی برینداربوون.

 

ئەم ڕاستیە کارەساتبارە لە کاتێکدا بەردەوامە لە پشتگوێخستنی ئاشکرای میکانیزمەکانی جێبەجێکردنی یاسای ژمارە ٥١ی ساڵی ٢٠١٩ و فەرمانی ژمارە ٣ی ساڵی ٢٠٢١، کە هەردووکیان بۆ مسۆگەری گواستنەوەی پارێزراو و داپۆشینی گشتگیری ئاسایشی کۆمەڵایەتی دەرکراون، ئەم یاسایانە تەنها ڕەنگێک لەسەر کاغەز دەمێننەوە و ئەو ژنانەی کە بەشداری لە ئاسایشی خۆراکدا دەکەن، وەک بارمتە دەمێننەوە لە تەڵەی مردن کە لەناو ئەم بارهەڵگرە ڕێکنەخراوانەدا دەیانچەقێننەوە، نەبوونی تەواوەتی سزای ڕێگریکردن هەیە کە دەتوانێت کۆتایی بەم کارەساتە بهێنێت و ئەم ژنانە لە پەراوێزی نیگەرانییەکانی دەوڵەتەوە بخاتە ناو دڵی خۆیەوە.

 

هەزاران ژنە جووتیار لە گوندەکانی تونس نەک تەنها بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی توندی سروشت و سەختی کارە کشتوکاڵییەکان لە خەو هەڵدەستن، بەڵکو بۆ ئەوەی دەست بە گەشتێکی مەترسیداری ڕۆژانە بکەن کە لەناو ئەو ئۆتۆمبێلەدا کە لە ناوخۆدا بە "بارهەڵگری مردن" ناسراوە.

 

ئەم بارهەڵگرانە کە بە پلەی یەکەم بۆ گواستنەوەی کاڵا و ئاژەڵ داڕێژراون، ژنە ماندووەکان دەخەنە ناو بارودۆخێکی خراپەوە کە پێوەرە سەرەتاییەکانی پارێزراوییان نییە، ئەمەش ڕێگاکانی تونسی گۆڕیوە بۆ دیمەنی دووبارەبوونەوەی کارەسات و کۆمەڵکوژی هاتوچۆ، کە ژیانی دابینکەرانی ئاسایشی خۆراکی گەل بەبێ سزای لەدەست دەچێت.

 

"تا کەی ئەم ڕووداوە دڵتەزێنانە بەردەوام دەبن؟"

فەتحیە سەعیدی، توێژەر و چالاکوانی مافی مرۆڤ، دوای ئەو کارەساتەی ئەم دواییە کە لە ڕووداوێکی ترسناکی هاتووچۆدا لە ناوچەی "مزونە" گیانیان لەدەستدا، دوو ژنە کرێکاری کێڵگەکان، خەمێکی قوڵی خۆی دەربڕی، وتی: ئەو دوو ژنەی کە لەم ڕووداوە ترسناکەدا گیانیان لەدەستداوە، لە دیارترین چالاکوان و داکۆکیکارانی مافە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان بوون، هەروەها لەنێو ئەو کەسانەدا بوون کە بە دەنگی بەرز بانگەشەی گواستنەوەی پارێزراویان کردووە کە کەرامەتی ژنانی کرێکار لە کەرتی کشتوکاڵدا مسۆگەر بکات.

 

لە چوارچێوەیەکی پەیوەندیداردا، توێژەرەکە بە تووڕەییەوە پرسیاری کرد، "تا کەی ڕووداوە دڵتەزێنەکانی لەو شێوەیە بەردەوام دەبن؟"، هەروەها داڕشتنی یاساکان بەبێ میکانیزمی جێبەجێکردنی ڕاستەقینە لەسەر زەمینە بێواتا دەمێنێتەوە، یاسایەک کە بە تایبەتی باس لە گواستنەوەی پارێزراو دەکات لەلایەن پەرلەمانەوە داڕێژراوە و پەسەندکراوە، پرسیاری لە هۆکارەکانی پشت بەردەوامی جێبەجێنەکردنی و مردنی بەردەوامی ژنان بەهۆی گواستنەوەی ناپارێزراو کرد.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە کۆمەڵەی ژنانی دیموکراتی تونس پێشتر لێکۆڵینەوەیەکی قووڵیان لەسەر بارودۆخی ژنانی کرێکاری کشتوکاڵی ئەنجامداوە و ڕۆڵی سەرەکیان هەبووە لە پاڵنانی ئەم یاسایە، داوای کرد دەستبەجێ ڕێسای یاسایی دەربکرێت بۆ چالاککردنی وەک ڕێکارێکی پاراستن و ڕێگریکردن.

 

دووپاتیکردەوە، کە ڕاستی ئێستا دەیسەلمێنێت "ئێمە هێشتا لە هەنگاوی یەکەمداین"، لەگەڵ ژنانی کرێکاری کشتوکاڵ هێشتا داوای سەرەتاییترین مافەکانیان دەکەن، لەوانە گواستنەوەی پارێزراو، موچەی یەکسان و نەهێشتنی جیاکاری لەسەر بنەمای ڕەگەزی، هەروەها مافی چاودێری تەندروستی و ئاسایشی کۆمەڵایەتی، لوگەڵیشیدا، ئەم توێژە گەورەیەی ژنان ئێستا لە پەراوێزی دەوڵەت و لە دەرەوەی ناوەکی نیگەرانییە سیاسی و گەشەپێدانەکانی دەژین.

 

فەتحیە سەعیدی وەڵامدانەوەی کاردانەوە و کاتیی بۆ ڕووداوە دڵتەزێنەکانی ژنانی کرێکاری کشتوکاڵی لە تونس شەرمەزارکرد و ڕەخنەی گرت کە چۆن ئەم کارەساتە مرۆییانە وەک تەنها "ڕووداوێکی تێپەڕ" مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت کە لە یادەوەریدا کاڵ دەبنەوە کاتێک ناڕەزایەتی گشتی کەم دەبێتەوە، هەروەها دۆخەکە لە نەبوونی چارەسەرێکی بنەڕەتیدا دووبارە دەبێتەوە، کارەساتە دووبارەبووەکانی گواستنەوەی ناپارێزراو "بەتەواوی قبوڵنەکراو" بوون.

 

داوای لە دەسەڵاتداران و لایەنە پەیوەندیدارەکان کرد کە هەڵوێستێکی یەکلاکەرەوە و پتەوییان هەبێت بۆ کۆتاییهێنان بەم ئازارە بەردەوامە و دەستبەجێ و بە جددی ئەو یاسایانە جێبەجێ بکەن کە مسۆگەری پاراستنی جەستەیی و کۆمەڵایەتی ئەم کۆمەڵە ژنە دەکەن.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە سزای توند بەسەر هەر کەسێکدا بسەپێندرێت کە بە ئەنقەست ژنان لەناو بارهەڵگر و ئۆتۆمبێلە نەگونجاوەکانی دیکەدا کۆبکاتەوە کە تەنانەت سەرەتاییترین تایبەتمەندی پارێزراوییان نییە، هەروەها داوای دانانی پێوەر و ڕێسای ڕوون کە ژمارەی سەرنشینانی ڕێگەپێدراو لەسەر ئەم ئۆتۆمبێلانە دابنرێت وەک هەنگاوێکی گوازراوە بەرەو دابینکردنی پاس و گواستنەوەی گشتی یان تایبەتمەند کە دڵنیابێت لە پارێزراوی و هاتووچۆی ڕۆژانەیان لە ماڵەکانیانەوە بۆ کێڵگەکانیان.

 

لە کۆتایی قسەکانیدا، فەتحیە سەیدی خەم و پەژارەیەکی قوڵی خۆی بۆ ئەو دوو زیانبەرکەوتووە دەربڕی و شۆکێکی قووڵی خۆی لە دیمەنی کارەساتباری ڕووداوەکە و خوێنڕشتنەکە دەربڕی، ئەم ڕۆژەی بە ڕۆژێکی خەمناک دەزانی کە پڕە لە ئازار و تاڵی بۆ ڕاستی ژنە ماندوونەناسەکانی تونس.