نەغم کەراجە

 

غەززە – مۆنا لەباد خەیاڵی ئەوەی نەدەکرد کاتێک لە گەشتەکەی دەگەڕێتەوە کە لە مێژە چاوەڕێی بوو، بیباتە یەکێک لە سەختترین ساتەکانی ژیانی، دوای ئەوەی ساڵ و نیوێک لە میسر لەگەڵ کوڕە بریندارەکەیدا بەسەردەبات، کە دوای برینداربوونی لە کاتی شەڕی کەرتی غەززە چارەسەری وەرگرتبوو، بڕیاریدا بگەڕێتەوە شارەکەی بەو هیوایەی خێزانەکەی لە باوەش بگرێت و بەشێک لەو شتانە وەربگرێتەوە کە چەند مانگێکە لێی برابوو، گڕووتینی کۆبووەوە و خەونە سادەکانی ناسینی خۆشەویستەکانی لەگەڵ خۆیدا هەڵگرتبوو، بەڵام شەڕەکە دیمەنێکی تەواو جیاوازی بۆ ئامادە دەکرد.

 

مۆنا لەباد گەیشتە غەززە بەبێ ئەوەی بە خێزانەکەی بڵێت کەی دەگەڕێتەوە ویستی سەرسامیان بکات، ئەو سەرسوڕهێنەرەی لەسەر دەموچاویان ببینێت کاتێک لەناکاو لە دەرگاکەدا دەدات دوای چەند مانگێک لە نەبینییان، بەڵام ئەو سەرسوڕمانەی کە پلانی بۆ دانابوو، بە خێرایی گۆڕا بۆ کارەساتێک کە تا کۆتایی ژیانی ئازاری دەدات.

 

گەڕانەوەیەک دەگۆڕێت بۆ کارەسات

تەنها نیو کاتژمێر دوای هاتنی، هێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل ڕاستەوخۆ ماڵی خێزانەکەی کردە ئامانج، ساتەکانی چاوەڕوانی و خۆشی گۆڕا بۆ هاواری یارمەتی و داروپەردوو هەموو شتێکی داپۆشی لە ماوەی چەند خولەکێکدا خوشکەکەی و منداڵەکانی و چەند ئەندامێکی دیکەی خێزانەکەی لەدەستدا کە لە کاتی هێرشەکەدا لەناو ماڵەکەدا بوون.

 

مونا لەباد ئەو کاتژمێرە ئازاربەخشانە بەبیردەهێنێتەوە و وتی: دوای ساڵ و نیوێک لە گەشتەکەم گەڕامەوە، گڕوتینهێکی پێناسەنەکراوم بۆ خێزانەکەم هەڵگرتبوو، ویستم بە گەڕانەوەم سەرسامیان بکەم، بەڵام تووشی شۆک بووم کە بینیم تەنها لە چەند کاتژمێرێکدا هەموویانم لەدەستداوە، تەنانەت نەمتوانی لەگەڵیان دابنیشم و باوەشیان بکەم یان قسەیان لەگەڵ بکەم دەربارەی ئەو گەشتە دوور و درێژەی چارەسەرکردن کە وای لێکردم لێیان دوور بکەومەوە.

 

دووپاتی کردەوە، هێشتا ناتوانم لەوە تێبگەم کە چی ڕوویداوە، پێموابوو قورسترین شت کە ڕووبەڕووی بوومەتەوە دووربوونم لە ماڵەوە و چاودێریکردنی کوڕە بریندارەکەم بوو لەم هەموو کاتەدا، بەڵام گەڕامەوە و خۆمم بینیەوە کە ڕووبەڕووی کارەساتێک بوومەتەوە زۆرترە لەو توانایەی بەرگەی دەگرم.

 

لە ناو داروپەردوو و وێرانکارییەکەوە حەلا لەباد دەرچوو، منداڵێک کە تەمەنی لە دە ساڵ زیاتر نەبوو، ڕزگاربووی موعجیزەئامێزی بۆردوومانەکە بوو، بوو بە تاکە شایەتحاڵی ئەو کۆمەڵکوژییەی کە ژیانی دایکی و خوشک و براکانی و خێزانەکەی برد.

 

منداڵییەک لە هەڵپەسێردراودا

بەڵام مانەوە بە واتای کۆتایی کارەساتەکە نەبوو، حەلا لەباد تووشی سووتانێکی سەختی پلە چوار بووە کە بەشێکی گەورەی جەستەی داپۆشیوە و زیانێکی زۆری بە یەکێک لە ئەندامەکانی گەیاندووە، ئەمڕۆش تەندروستی بەردەوام لە تێکچووندایە لە کاتێکدا کەمیی سەرچاوەی پزیشکی و دەرمانی پێویست بۆ چارەسەرکردن هەیە.

 

حەلا لەباد لە سەر جێگەی نەخۆشخانە پاڵکەوتووە، بە ئازار و پەردەوە دەورە دراوە، لە کاتێکدا خاڵۆزاکەی ڕۆژانە شەڕێک دەکات بۆ ڕزگارکردنی ئەوەی لە توانایدایە لە جەستەی، کە بەهۆی سووتاوی و برینەکانی قووڵەوە وێران بووە، پزیشکان هۆشداری دەدەن لەوەی بەردەوامی لە تێکچوونی بارودۆخی ئەو منداڵە کچە دەتوانێت ببێتە هۆی ئاڵۆزیی گەورە، هەروەها مەترسی بڕینی دەستە بریندارەکەی زۆرە بەهۆی نەبوونی چارەسەری تایبەتمەند کە بەپەلە پێویستی پێیەتی.

 

مونا لەباد وتی: حەلا لەباد تووشی ئازارێکی پێناسەنەکراو بووە، جەستە بچووکەکەی حەلا بە شێوەیەکی خراپ سووتاوە، پێویستی بە چاودێری پزیشکی پێشکەوتوو هەیە کە لە ئێستادا بەردەست نییە، ئەوەی زۆر ئازارم دەدات، بێتوانایمە لە کەمکردنەوەی ئازارەکانی یان دابینکردنی ئەو چارەسەرەی کە دەتوانێت دەستی و داهاتووی ڕزگار بکات.

 

بەڵام قووڵترین برین تەنها ئەو سووتانە نییە کە جەستەی منداڵەکە داپۆشیوە، بەڵکو ئەو ڕاستییەیە کە لێی بە شاراوەیی دەمێنێتەوە، حەلا نازانێ دایکی و خوشک و براکانی و هەموو ئەندامانی خێزانەکەی کە لە ماڵەکەدا لەگەڵیدا بوون لە بۆردوومانەکەدا کوژراون.

 

مونا لاباد ڕوونی دەکاتەوە، هەر کاتێک پرسیار لە دایکی یان خوشک و براکانی دەکات، پێی دەڵێم کە گەشتیان بۆ دەرەوەی وڵات کردووە بۆ چارەسەرکردن، چونکە برینەکانیان سەختە، ئێستا بوێری ئەوەم نییە ڕاستییەکانی پێ بڵێم، بەزەحمەت بەرگەی ئازارەکانی جەستەی خۆی دەگرێت.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، هەموو ڕۆژێک لێم دەپرسێت کەی دەگەڕێنەوە، کەی جارێکی دیکە دەیانبینێتەوە، هەوڵدەدەم لەبەردەمیدا بەهێز بمێنمەوە و وەڵامەکانی بدەمەوە کە ئارامی بکات، بەڵام لە ناوەوە هەست بە شکاوی تەواو دەکەم، دەزانم ئەو ڕۆژەی ڕاستییەکان دەزانێت بە شێوەیەکی ناباوەر سەخت دەبێت.

 

هەر جارێک حەلا لەباد لە خەو هەڵدەستێت، بە دوای ڕووخساری ئاشنا لە دەوروبەریدا دەگەڕێت و پرسیار لە دایکی و خوشک و براکانی و ماڵەکەی دەکات کە ئیتر بوونی نییە و ئەو ڕۆژانەی پێش بۆردوومانەکە ژیاوە ژیانی کردۆتە زنجیرەیەک ئازار و لەدەستدان.

 

سەرپێچییە گەورەکان

لەگەڵ بەردەوامی شەڕ و تێکچوونی دۆخی مرۆیی و تەندروستی لە کەرتی غەززە، ئەو منداڵانەی کە سووتانێکی سەختیان هەیە، زیاتر بێبەش دەبن لە دەستڕاگەیشتن بەو چارەسەرە تایبەتمەندانەی کە پێویستیان پێیەتی، ئەوانەی سووتانی قووڵیان هەیە ڕووبەڕووی مەترسییەکی بەرچاو دەبنەوە، لەوانە هەوکردنی توند، شێواندنی هەمیشەیی، لەدەستدانی ئەندامەکانی جەستە و زەبر و زەنگی دەروونی درێژخایەن کە دەتوانێت بۆ ساڵانێک هێرشیان بکاتە سەر.

 

تێکۆشان بۆ مونا لەباد چیتر تەنها لەسەر ڕزگارکردنی ژیانی خوشکەزاکەی نییە، بەڵکو پاراستنی ئەو شتانەیە کە لە منداڵێکدا ماونەتەوە، ئەو دەزانێت کە ڕەنگە ڕۆژێک بێت سووتاوییەکان چاک ببنەوە، بەڵام لەدەستدانی هەموو خێزانەکەی وەک برینێکی کراوە لە یادەوەری منداڵێکدا دەمێنێتەوە کە تەمەنی بەزەحمەت چەند ساڵێکی تێپەڕاندووە.

 

لە کۆتاییدا وتی: زیاتر لە ئازارەکانی حەلا دەترسم نەک ئازارەکانی خۆم، دایکی و خوشک و براکانی و هەموو ئەو کەسانەی کە خۆشی دەویست، تەنانەت نازانێت چی ڕوودەدات، تەنها ئاواتم ئەوەیە ئەو چارەسەرە وەربگرێت کە پێویستی پێیەتی و لەم تاقیکردنەوە ڕزگاری بێت، چونکە ئەوەی بەرگەی گرتووە لەوە زیاترە کە هەر منداڵێک بەرگەی بگرێت.

 

ئەم چیرۆکە ڕادەی ئەو پێشێلکارییە قورسانە دەخاتە ڕوو کە منداڵان لە کاتی شەڕە چەکدارییەکان تووشی دەبن، برینداربوونی حەلا و لەدەستدانی خێزانەکەی پێشێلکردنی مافی ژیان و پارێزراوی و پاراستنی منداڵەکە پێکدەهێنێت، وەک لە ڕێککەوتننامەی مافەکانی منداڵدا هاتووە، جگە لەوەش، ڕەتکردنەوەی چاودێری پزیشکی پسپۆڕی پێویست بۆ برینەکانی، مافی تەندروستی و چارەسەرکردنی دەخاتە مەترسییەوە، جگە لەمەش تووشی زەبر و زەنگی دەروونی و لەدەستدانی پاراستنی خێزان و ناوماڵ بووە، ئەو مافانەی کە لە کاتی ململانێدا بەهۆی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانەوە بۆ منداڵان مسۆگەر دەکرێن.