ROŞÊL CONYOR

Suweyda –  Wekheviya derfetan di perwerdehiya zanîngehê de ne tenê bi pêşbaziya ji bo puan û kotayên qebûlkirinê ve sînordar e. Ew her wiha mafê xwendekarên jin digire nav xwe. Mafê bêyî ku rastî cudakariya li ser bingeha zayendî bên, li gorî jêhatîbûn û destkeftiyên xwe warên xwendina xwe hilbijêrin.

Li Sûriyeyê, şertên qebûlkirina zanîngehê ji bo sala akademîk a 2026-2027’an van nîqaşan ji nû ve geş kiriye û destnîşan kiriye ku hin beş û sazî dikarin tenê jinan an tenê mêran qebûl bikin. Ev yek pirsan li ser dadmendiya van pîvanan, ka çawa bandorê li pêşeroja xwendekarên jin dikin û çiqas mafê wan ê teşekirina perwerde û jiyana xwe ya pîşeyî sînordar dikin, derdixe holê.

Ev qedexe hişmendiyeke dûrxistinê nîşan didin ku ji aliyê hikûmeta demkî ya Sûriyeyê ve tê meşandin. Ferasetek ku armanc dike klîşeyên li ser rola jinan xurt bike. Polîtîkayên ku hilbijartinên perwerde û kariyerê yên jinan sînordar dikin û hin beşên taybet tenê ji bo yek zayendê vedikin û cudakariyê xurt dikin. Bi vî awayî zayenda xwendekarek, di demekê ku jêhatîbûn û serkeftin divê pîvanên sereke yên qebûlkirinê bin de, dibe astengiyek ji bo armancên wan.

‘Divê pîvana sereke serkeftina akademîk be’

Di vê çarçoveyê de, çalakvana siyasî û aktîvîst Meysa Nebvanî dibêje ku neqebûlkirina hin beşên xwendekarên jin ên ku şertên qebûlkirinê bicîh tînin tenê ji ber ku jin in, cureyek cudakariyê ye ku mafê wan ê perwerde û hilbijartinê binpê dike. Meysa Nebvanî tekez dike ku pîvanên sereke yên qebûlkirinê divê serkeftina akademîk, jêhatîbûn û kapasîteya xebatê ya xwendekar be, ne zayenda wan.

Meysa Nebvanî girêdana hin beş û pîşeyan a li ser bingeha qalibên pêşwext a derbarê kapasîteya laşî an jî cewherê kar a tenê bi mêran re, red dike. Wê diyar kir ku divê hiqûq, dadwerî, medya û qadên din ji her kesê ku jêhatîbûna pêwîst hebe re vekirî be. Meysa destnîşan kir ku jin di pîşeyên ji hêla laşî ve zehmetiyan dikişînin de jî dixebitin û mînaka beşên mekanîk nîşan da. Meysa, da zanîn ku jêhatîbûn nikare bi zayendê ve were destnîşankirin û wiha domand: “Vekirina hin waran tenê ji bo komek diyarkirî vebijarkên jinan sînordar dike û saziyan ji kesên jêhatî yên ku dikarin beşdarî pêşketina wan bibin, bêpar dike. Berdewamiya van sînorkirinan dikare cudakariyê di biryarên perwerdehiyê de bidomîne û di dawiyê de wê bike pratîkek normal.”

Belgekirina binpêkirinan

Meysa Nebvanî destnîşan kir ku têkoşîna li dijî van biryaran divê ne tenê bi jinên ku ji wan bandor dibin ve sînordar be û wiha pê de çû: “Ev pêvajo ne tenê helwestek civakî ya zelal, di heman demê de destpêşxeriyên yasayî yên ku armanc dikin ku pîvanên heyî binirxînin û encamên wan binirxînin jî hewce dike. Banga min li parêzer û pisporên hiqûqî ye. Bila biryarên ku ketina jinan bo hin beşan sînordar dikin lêkolîn bikin ka ev biryar li gorî rêzikname û pîvanên hiqûqî yên di derbarê wekhevî û qedexekirina cudakariyê de ne an na. Belgekirina ezmûnên xwendekarên jin a tevî puanên akademîk ên têrker ji bo pejirandina hin bernameyan, ji ber zayenda xwe nekarîne beşdar bibin, girîng e. Berhevkirina şahidî û delîlan di derbarê van dozan de dê bandora rastîn a qedexeyan eşkere bike û bingehek ji bo daxwaza ji nû ve nirxandina biryaran peyda bike.”

Meysa ji bo têkoşîna li dijî van biryaran pêwîstiya bi tevhevkirina destpêşxeriyên yasayî û civakî dubare kir. Meysa ji parêzer û pisporên hiqûqî xwest ku biryaran binirxînin û lihevhatina wan bi yasayên neteweyî û peymanên navneteweyî yên li ser mafên jinan, wekhevî û qedexekirina cudakariyê binirxînin. Wê her wiha da zanîn ku belgekirina dozên xwendekarên jin ên ku ji ber zayenda xwe tevî ku şertên qebûlkirinê bicîh anîne, ji bo afirandina delîlan a ji bo destekkirina daxwazên ji bo nirxandina van sînorkirinan, pir girîng e.

Metirsiya koçberiyê û mînaka Efganistanê

Li gorî Meysa Nebvanî, bandorên cudakariyê di perwerdeyê de ne tenê bi bêparkirina xwendekarên jin ji hin warên xwendinê ve sînordar in. Ew difikire ku bandorê li vebijarkên dibe ku di pêşerojê de hebin jî dikin. Meysa destnîşan kir ku ger ev sînorkirin berdewam bikin, jinên ciwan dikarin bi du hilbijartinên dijwar re rûbirû bimînin û wiha bilêv kir: “An ew ê dev ji warê xwendina xeyalên xwe berdin û sînorkirinên ku li ser wan têne ferzkirin qebûl bikin, an jî ew ê hilbijêrin ku biçin derveyî welêt an jî koçber bibin da ku di perwerde û jiyana kar de derfetên bêtir bibînin.”

Di vê çarçoveyê de, Meysa Nebvanî sînorkirinên ku li ser perwerdehiya jinan a li Efganistanê hatine danîn bi bîr anî. Meysa rciöhcnd ku van sînordarkirinan hin jinan ber bi rêbazên ne kevneşopî ve birine da ku perwerdehiya xwe bidomînin. Meysa behsa diyardeya "Bacha Posh" kir ku di hin çarçoveyên civakî yên li Efganistanê de bi amadekirina keçan a ji bo jiyana civakî, bi nasnameyek mêr ve girêdayî ye. Ev pratîk rê dide hin keçan ku xwe wekî xort nîşan bidin, bi vî awayî gihîştina derfetên ku ji bo keçên din ne bi heman rengî hene, bi dest dixin.

Meysa diyar kir ku bikaranîna rêbazên wiha, nîşan dide ka pergalên cudakar çiqas dikarin mirovan sînordar bikin. Wê tekez kir ku dema gihîştina mafekî bingehîn bi serketina li ser nasnameya ku wekî bingeha qedexeyê xizmet dike ve girêdayî dibe, ev pirsgirêkek cidî ye. Meysa wiha domand: “Neçarkirina jinan ku ji bo lêgerîna derfetên perwerdehî û pîşeyî yên dadperwertir welatên xwe biterikînin, ne tenê windahiyek takekesî ye. Di heman demê de dibe sedema windakirina zanîna zanistî û pîşeyî ya ku ji bo pêşxistina saziyên civakî hewce ye.”

‘Perwerdehiya jinan bingeha civakeke dadperwer e’

Meysa Nebvanî da zanîn ku perwerde û karê jinan li gorî jêhatîbûnên wan bandorek erênî li ser pêşeroja wan a kesane, malbat û civaka wan dike. Wê balê kişand ser rola jinan a di avakirina malbatan û mezinkirina nifşên pêşerojê de. Wê tekez kir ku afirandina hawîrdorek li ser bingeha edalet û derfetên wekhev, ji bo avakirina civatek hevsengtir û pêşverûtir, yek ji şertên bingehîn e.

Meysa Nebvanî diyar kir ku pêşketina jinan di perwerde û jiyana kar de li gorî jêhatîbûn û jêhatîbûnên wan bi awayekî erênî beşdarî malbat û civakê dibe û her wiha dibe alîkar ku zanîna zanistî û pîşeyî bê parastin. Wê got ku misogerkirina mafê xwendekarên jin ên hilbijartina warên xwendinê li gorî destkeftî û şiyanên xwe yên akademîk, bêyî cudakariya li ser bingeha zayendî, bingeha civakek dadperwertir û pêşkeftîtir ava dike.