SORGUL ŞÊXO

Amûdê – Şewata Sînemaya Şehrezad a Amûdê behsa bûyera trajîk a dîrokî ku di 13’ê Mijdara 1960’an de li bajarê Amûdê ya Rojavayê Kurdistanê qewimî, dike. Di encamê de nêzî 283 zarokên Kurd mirin. Ev bûyer di hişmendî û çanda Kurdan de sembolek trajîk û birîneke kûr e. Di gelek berhemên wêjeyî û muzîkê de hatiye nemirkirin.

Bi sedan zarokên dibistana seretayî li sînemayê kom bûbûn, da ku fîlmekî Misrî armanca wê piştgiriya şoreşa Cezayîrê bû, tamaşe bikin. Kombûn û tamaşekirina zarokan a ji bo fîlm, ji aliyê rejîma Baas a hilweşiyayî ve hatibû plankirin.

Lê tiştekî biêş û girantir li benda zarokên Kurdan bû di wê demê de. Şewatek bû ku laşê zarokan sotin. Çimkî di hundirê salona sînemayê ku kapasîteya wê nêzîkî 200 kes bû lê zêdetirî 500 zarok tê de kom kirin, agirekî mezin û ji nişka ve derket. Ji ber deriyên sînemayê girtî bûn, salon bû kemîn û zarokên hundir dorpêç kirin.

Piştî 66 salan ji şewatê careke din bi serpereştiya Navenda Kûlturvan a Çandê Sînemaya Amûdê hat vejiyandin. Êdî her roja pêncşemê fîlmek Kurdî li sînema tê pêşandan.

Nivîskar Ebîr Dirêî armanc û girîngiya vejandina sînemaya Amûdê ji ajansa me re vegot.

Nîvsedsalek zêdetir şewata 280 zarokan neda jibîr kirin û sînema careke din vejiya

Ebîr vejandina sînemayê piştî 66 salan ango zêdetirî nîv sedsalekê, mîna vejandineke dîrokî bi nav kir û wiha dewam kir: “Amûdê belabetek gelek mezin di salên xwe yê şêstî de jiyan kir û heta çend mehan jî bêhna şewatê ji bajêr dernediket. Her cara ku ez di ber sînemayê re derbas dibim, qêrîna zarokên hatin sotin, tê guhê min. Vejandina sînemayê piştî 66 salan dilsoziya bi zarokên hatin şewitandin û yên îro dijîn re ye. Ji bo ku zarokên îro û nifşên piştî şewatê hatin bizanibin çi li vir di kîjan salê de qewimîn û vekirina wê çiqas bibandor e.”

‘Ji bo ku tenê hilma şewatê neke’

Ebîr armanca vejandina sînemayê bibîr xist û got: “Me xwest bi vejandina sînemayê re wê dewlemend bikin, êşa wê veguherînin dewlemendiyekê bo zarokên îro. Çimkî Amûdê ketibû xemgîniyeke kûr a bêdawî. Ji bo ku kesên îro di ber sînemayê re derbas bibin, tenê bêhna şewatê nekşînin, girîng e ku hilma vejînê jî bikin êdî.”

‘Divê şewata Sînemaya Amûdê bikeve minhacan’

Ebîr da zanîn ku her çiqas Fransa û rejîma Baas Amûdê şewitandibe jî, wê her bilind be û her bimîne jî û wiha armanca vejandinê bilêv kir: “Em tînin bîra zarokên îro ku 66 sal berê zarokên wek wan jî hebûn, lê agir ew sotin û xwa in. Divê di minhacên zarokan de cih ji bûyera trajîk a şewata sînemaya Amûdê re bê veqetandin, da ku zarok bizanibin çendîn zarokên wek wan hatine şewitandin û têbighêjin rastiya heyî. Çimkî her çiqas sînema were şewitandin wê her zindî bimîne û bidome jî.”

Çima divê bikeve materyaleka perwerdê?

Ebîr sedema ku dixwaze sînema di minhacê Sûriyeyê yên ku wê were amadekirin de hebe wiha anî ziman: “Wê demê rejîma Baas ji zarokan re fîlmê Cezayîrê dan pêşandan. Êşa me girantir dibe, çimkî zarokên me ji bo xelikê hatin sînema, bexşên wan ji bo Şoreşa Cezayîrê hatin şandin. Ji lewra em dixwazin cîhan tev bizanibe zarokên me bi destê kê û ji bo çi hatin şewitandin. Gelek nivîskaran pirtûk li ser hûrguliyên şewatê nivîsandine, wê çima nekeve minhacê? Gelek pirtûk hene ku dikarin di minhacên ku îro tên amadekirin de, bibin metreyalek perwerdehiyê bo zarokan.”

‘Sînemaya Amûdê me di gelek hûneran de li hev dicivîne’

Ebîr da xuyakirin ku sînemaya Amûdê ne tenê qadek sînemagerî ye, her wiha ew qadek çandî ye jî û wiha pêl da gotina xwe: “Sînemaya Amûdê me di gelek hûneran li hev dicivîne. Di roja yekem a vejandina wê de gelek stranbêj stranên xwe gotin û wênesazan tabloyên wêneyên xwe dan pêşandan. Ji bo me roja vejandina sînemayê wek vejandina ruhê pîroz bû.”

Ji bo ku dewlemendtir bibe divê ev bên kirin

Ebîr daxwaza guhertinan li cihê sînemayê û dewlemendkirina wê dike û wiha tiştên divê ku bibin bilêv kir: “Rûbera sînemayê biçûk e, diviya sînemaya zivistan jî çêbûba da ku çalakiyên cûdatir jî lê bihata lidarxistin. Her wiha diviya cihê pirtûkxaneyek Kurdî tevî xwendinê jî hebûya û jê re cih bihata veqetandin. Bi hêviya ku li sînemaya nû tê avakirin, ev hemû beş hebin. Lê xwezî li vir bûya wê bêtir dewlemendtir bûya, çimkî cihê qewimandina bûyerê her zindî dimîne. Divê ku ev der ji nû ve were çêkirin û dewlemend kirin, bi şertê ku şêweyê wê yê kevn û dîrokî were parastin.”

Ebîr di dawiyê de bang li malbatan kir ku zarokên xwe bêtir fêrî zimanê Kurdî bikin, wan bi dîroka wan bidin nasîn û xwedî li çand û kultûra xwe derkevin, kûrbûna kurdbûna xwe û bûyerên ku di nav dîrokê de çêbûne, binasin. Her wiha girîngiya belgekirina bûyerên dîrokî yên gelê Kurd û pêşandana wê bo zarokên îro tekez kir.