ڕانیا عەبدوڵڵا

 

یەمەن – ئەو ململانێیانەی کە ژنانی خاوەن پێداویستی تایبەت لە یەمەن ڕووبەڕووی دەبنەوە، لە خودی کەمئەندامی تێدەپەڕێت. چیرۆک و ئەزموونەکانیان کەلێنێک لە نێوان توانا و لێهاتووییەکان و دەرفەتی بەشداریکردن و سەربەخۆیی ڕاستەقینەیان ئاشکرا دەکەن.

 

ئەو تەحەددایانەی کە ڕووبەڕووی فەتحیە عەبدوڵڵای تەمەن ٣٥ ساڵ دەبێتەوە، لە توانا و لێهاتووییەکانییەوە سەرچاوە ناگرن، بەڵکو زیاتر لە چەشنە چەقبەستووەکان و نایەکسانی نێوان بڕگەکانی یاسایی و جێبەجێکردنی کردەییەکانیانەوە سەرچاوە دەگرێت. هەروەها تەنها لەسەر بنەمای کەمئەندامییەکەی تووشی پێشوەختە ڕەخنەکان دەبێت.

 

ڕەخنەگرتن لە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان

فەتحیە عەبدوڵڵا ژنێکی نابینایە و ئەندامی کۆمەڵەی ئەلئامان بۆ چاودێریکردنی ژنانی نابینایە. فەتحیە لە ئێستادا وەک مامۆستا لە قوتابخانەی دوروب ئەلخەیر بۆ نابینایان کاردەکات و خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە پەروەردەی تایبەت لە کۆلێژی پەروەردە لە تائیز لە باشووری ڕۆژئاوای یەمەن. فەتحی عەبدوڵڵا پێشوەختەیی بەرامبەر بە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان وەک یەکێک لە ئاستەنگە هەرە بەرچاوەکان دەهێنێتەوە کە ڕووبەڕووی بووەتەوە. فەتحیە پێی وایە کێشەکە لە دەستدانی هەست نییە، بەڵکو ئەوەیە کە کۆمەڵگا چۆن تەماشای خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان دەکات. فەتحیێ دەڵێ ئەم تێڕوانینانە دەتوانن کەسانی بەتوانا لە دەرفەتی خوێندن و دامەزراندن و بەشداری کۆمەڵایەتی بێبەش بکەن.

 

فەتحی عەبدوڵڵا لەجیاتی ئەوەی بکشێتەوە، بڕیاریدا خوێندن و پیشەکەی بکاتە سەکۆیەک بۆ نمایشکردنی بەهرەکانی. فەتحیە تا تەواوکردنی خوێندن بەردەوام بوو لە خوێندن و دواتر سەرنجی لەسەر فێرکردنی کەسانی کەم بینین بوو.

 

میدیا دەتوانێت ڕۆڵێکی گرنگتر بگێڕێت لەم گۆڕانکارییەدا

هەروەها بەشداری لە چالاکییە هونەری و کۆمەڵایەتییەکان دەکات، لەوانە نووسین و گونجاندنی سکیت. فەتحی عەبدوڵڵا گەشتەکەی بە گۆڕانێک لە گۆشەگیرییەوە بۆ بەشداریکردنی کارا وەسف دەکات و دەڵێت: ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو زەلیلییەی کە ڕووبەڕووی بوومەوە ئاسان نەبوو، بەڵام بینیم کە سەرکەوتن و کارکردن ڕێگەیەک بوو بۆ گۆڕینی تێڕوانینەکانی دەوروبەرم، میدیا دەتوانێت ڕۆڵێکی گرنگتر بگێڕێت لەم گۆڕانکارییەدا. ڕۆڵ و بەشداری ڕۆژانە.

 

لە پاراستنەوە بۆ بەهێزکردن

فەیرۆز ئەلی زابێت، کارمەندی فەرمانگەی کاروباری کۆمەڵایەتی و کار لە ئێستادا بەشێوەیەکی کاتی لە سندوقی چاودێری و چاکسازی بۆ کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت کاردەکات. وەک ژنێکی کەمئەندامی جەستەیی، ڕووبەڕووی نیگەرانی خێزانی و کۆمەڵایەتی بووەوە سەبارەت بە بەردەوامبوون لە خوێندن. فەیرۆز زابێت ڕوونیدەکاتەوە، خێزانەکەی ترسیان لەوە هەبووە لە کاتی هاتووچۆیدا زیانی پێ بگات. بۆیە زەحمەت بوو کەسانی دەوروبەری قەناعەت پێبکەن کە گرنگی درێژەدان بە خوێندنەکەی بدەن. سەرەڕای ئەمەش فەیرۆز پێداگری لەسەر تەواوکردنی خوێندنی زانکۆی کرد و دەرچووی زانکۆ و دواتر پەیوەندی بە جیهانی کارەوە کرد.

 

ئەو دەیەوێت لە ڕووی پیشەییەوە گەشە بکات

فەیرۆز لە زۆر بواردا کاردەکات. بۆ ئەو بەدەستهێنانی کار کۆتایی سەختییەکان نەبوو، بەڵکو سەرەتای ئامانجی نوێ بوو. ئەو دەیەوێت لە ڕووی پیشەییەوە گەشە بکات و بەرپرسیارێتی کارگێڕی لە ئەستۆ بگرێت، هەروەها هیوادارە بزنس یان ڕێکخراوی تایبەتی خۆی دابمەزرێنێت بۆ بەدەستهێنانی سەربەخۆیی زیاتر.

 

توێژینەوەیەکی مەیدانی کە مانگی ئابی ساڵی ڕابردوو لەلایەن ڕێکخراوی "سیاق بۆ گەنجان و گەشەپێدان" ئەنجامدرا، گروپێکی ٥٣ ژنی خاوەن پێداویستی تایبەت (لە گروپێکی ئامانجی سەرەتایی کە ٩٢ بەشداربوو هەڵبژێردرابوون) بەشداربوون. توێژینەوەکە کەلێنێکی مەترسیدار لە نێوان ئاستی خوێندن و هەلی کار کە لەبەردەستدایە ئاشکرا دەکات.

 

ژێرخانی ئاستەنگ بۆ ئامانجی کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت دروست دەکات

M.A.Sکە پێویستی تایبەتیشی هەیە، نەیتوانی خوێندنی زانکۆ تەواو بکات. هۆکارەکەشی نەبوونی ژێرخانی پێویست بوو. ئەو دەڵێت: ویستم خوێندنی زانکۆیی تەواو بکەم، بەڵام جووڵەی سنووردار و پێویستی بەردەوامم بە چەقۆ ڕێگر بوو لەوەی بتوانم ئەو کارە بکەم، بە کورتی بینا و دامەزراوەکانی وڵاتەکەمان لە ئاست پێداویستی و تایبەتمەندی ئێمەدا نین، خێزانەکەم نیگەرانی من بوون و پێیان باشتر بوو لە ماڵەوە بمێنمەوە، بەڵام تەنانەت لەناو ماڵەکەی خۆماندا ژینگەیەکم نەدۆزیەوە کە هاندەرم بێت، بۆیە لەڕێگەی خولی ئۆنلاین و... کارامەیی کار بەدەست هێناوە”.

 

ئەم دوورخستنەوە و پشتگوێخستنە سەرەڕای بوونی یاساگەلێک کە مافەکانی ئەم گرووپە زامن دەکات، بەردەوامە. یاسای ژمارە ٦١ی یەمەن لە ساڵی ١٩٩٩ سەبارەت بە چاودێری و چاکسازیی کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت، داوا دەکات کە دامەزراوە کارگێڕییەکانی دەوڵەت، لەوانەش کەرتی گشتی و تایبەت، لانیکەم لەسەدا ٥ی هێزی کارەکانیان بۆ خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان تەرخان بکەن. بەڵام واقیعی ژینگەی فیزیکی و بارودۆخی کۆمەڵایەتی و هەلومەرجەکان هێشتا ئاستەنگ بۆ گەیشتن بەو ئامانجانە دروست دەکەن.

 

کێشەکە لە بازنەی یاسا تێدەپەڕێت

دەستپێشخەری تاکەکەسی بە تەنیا بەس نییە بۆ گۆڕینی واقیعی بازاڕی کار. بە وتەی ئامانی ئەلجوبانی، سەرۆکی ڕێکخراوی سیاق بۆ لاوان و گەشەپێدان و چالاکوانی مافی کەمئەندامان، دەستڕاگەیشتن بە ژنانی خاوەن پێداویستی تایبەت بۆ هەلی کار دەگەڕێتەوە بۆ چەند هۆکارێک. گرنگترینیان تێڕوانینی کۆمەڵایەتییە بۆ تواناکانیان. سەرەڕای باوەڕی هەندێک لە خاوەنکارەکان کە دامەزراندنی کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت بەتایبەت ژنان تێچووی زۆر بەسەر ڕێکخراوەکاندا دەسەپێنێت.

 

ئامانی ئەلجوبانی تیشکی خستە سەر کەلێنی نێوان بڕگەکانی یاسایی و جێبەجێکردنی ڕاستەقینەیان. ئامانی ئاماژەی بەوەدا کە ململانێ و ململانێ توانای دامەزراوەکانی حکومەتیان لاواز کردووە بۆ بەجێگەیاندنی ڕۆڵی ڕێکخستنی و جێبەجێکردنیان، دۆخێک بەهۆی سنوورداربوونی میکانیزمەکانی چاودێری و لێپرسینەوە خراپتر بووە.

 

بە بۆچوونی ئامانی جوبانی، بەرپرسیارێتی پاراستنی ئەم مافانە تەنیا لە ئەستۆی یەک لایەندا نییە؛ بەڵکو پێویستی بە هاوکاری نێوان دامەزراوە حکومییەکان، ڕێکخراوە تایبەتمەندەکان بۆ خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان، خاوەنکارەکان و خودی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان هەیە. ئامانی وتیشی: کێشەکە هەمیشە نەبوونی دەرفەت نییە، بەڵکو ئاستی هۆشیاری ژنانی خاوەن پێداویستی تایبەتە سەبارەت بە مافەکانیان و توانای داواکردنی ئەو مافانە، ژنانی خاوەن بڕوانامەی ئەکادیمی دوودڵن لە داوای مافی کارکردنیان بەهۆی ئەزموونەکانی ڕابردوو و تێڕوانینی نەرێنی بۆ تواناکانیان، ترسی ڕەتکردنەوە یان دوورخستنەوەیان.

 

کاتێک ژینگە خۆی دەبێتە بەربەست

سەختی دەستڕاگەیشتن بە بازاڕی کار لە بڕیاری دامەزراندنی کارمەند تێدەپەڕێت. زۆرێک لە ژنانی خاوەن پێداویستی تایبەت کارامەیی پێویست و ئارەزووی کارکردنیان هەیە، بەڵام دیزاینی شوێنی کار دەتوانێت ڕێگری بکات لە دەستڕاگەیشتنیان بە کار. بۆ نموونە، ئۆفیسەکانی نهۆمەکانی سەرەوە کە بەرزکەرەوە یان ئامرازی گونجاوی دەستڕاگەیشتنیان نییە، دەتوانن کارێک بە کردەوە بۆ ئەو کەسانە بکەن کە خاوەن پێداویستی تایبەت لە جووڵەدان. بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە، ئامانی ئەلجوبانی جەخت لەسەر گرنگی بنیاتنانی بازاڕێکی کار فراوانتر دەکاتەوە. یەکێک کە دەستڕاگەیشتن وەک بەشێکی دانەبڕاو لە مافی کارکردن دەبینێت، نەک تەنها خزمەتگوزارییەکی هەڵبژێردراو.