ROJBÎN DENÎZ

Hefteyek berê, hesabekî dîjîtal ê anonîm bang li hemû Erebên li Hesekê kir ku piştî nimêja Înê ya 2’yê Cotmehê meşek li dijî QSD’ê û Kurdan li dar bixin. Piştî vê yekê, gelek hesabên dîjîtal ên bi heman rengî derketin holê. Piraniya van hesaban nû hatine çêkirin û bi giranî dest bi parvekirina postên ku armanc dikin êrîşkirin, protestokirin û sorkirina raya giştî li dijî destkeftiyên Kurdan li Hesekê û Rojava kirine. Post hemû bi yek zimanî bûn û heman naverok hate belavkirin. Piştî banga destpêkê, piştî nimêja Înê ya 2’yê Cotmehê, li taxên Guvaran û Neşva yên Hesekê meşek hate organîzekirin.

Taxa Xwêran navê xwe ji eşîra Guvaran digire. Vê taxê di 15 salên dawî de bi awayekî çalak piştgirî da DAIŞ’ê. Lê belê, gelek niştecihên Guvaranê jî hene ku tevlî hêzên QSD û Asayîşê bûne û di sazî û rêxistinên Rêveberiya Xweser de cih digirin. Heta ji serdema şoreşê jî şehîdên vê taxê hene. Her çend di 15 salên dawî de tax guherînek qismî dîtibe jî, beşek heye ku tevî helwestên siyasî yên parçebûyî û cihêreng, tercîh dike ku nêzîkatiyek hevseng biparêze. Ev beş ji kesên ku naxwazin ji Kurdan cudabûnek tûj çêbibe û bawer dikin ku jiyana bi hev re bi aştiyane li Hesekê, wekî ku bi sedsalan e, dê aştiyê bîne, pêk tê. Ev beş, neket nav meşa dawî. Di şûna wê de, komên ku ji derve hatine anîn û ji bo tevlîbûnê hatine sorkirin, tevlî bûn.

Ji ber hejmara wan a kêm û hêrsa wan a bi awayekî sûnî û bi zorê, meşa ku ber bi Qada Aştiyê ve çû di nav çend demjimêran de belav bû. Hêzên ewlehiyê hay ji wê yekê hebûn ku rêxistin bi rêya hesabên medyaya dîjîtal û ji hêla komên çeteyên navxweyî ve tê birêvebirin. Li hember vê yekê, Hêzên Ewlekariya Navxweyî û hêzên taybet li Hesekê tedbîrên girîng girtin. Bi kurtasî, hewldan bê encam man û ti encam bi dest nexistin.

Îdiayên li ser civînên veşartî

Wisa dixuye ku têkçûna van destpêşxeriyan hin beşên civakê hêrs kiriye û ev yek bûye sedema belavkirina îdiayan li ser medyaya dîjîtal ku endamên HTŞ’ê ku tê îdiakirin Ehmed Hîlal jî di nav wan de ye, ku berê serdana herêmê kiribûn, bi eşîr û komên ereb re civînên veşartî li dar xistine. Her wiha tê zanîn ku Şahbanî jî Ehmed Hîlal mîna ‘birayê xwe’ bi nav kiriye.

Heman hesaban bi nivîs û bangên xwe yên provokatîf berdewam kirin, bi armanca ku bighîjin temaşevanên berfirehtir ên Ereb. Roja Înê, di 9‘ê Cotmehê de, ji hemû Ereban hat xwestin ku Hesekê dagirin. Eşkere bû ku siyasetek dihat meşandin da ku wê têgihîştinê biafirîne ku ew şermek e ji bo Ereban ku parêzgeha Hesekê di destê Kurdan de ye.

Berevojî vê, nêzîkatiya Erebên li Hesekê dijîn neguherî. Tenê hejmareke sînordar bersiva bangan dan û beşdarbûna xwe di meşê de ragihandin. Ji ber beşdariya kêm a ji Hesekê û kêmbûna hêrsa li hember Kurdan, planên din hatin danîn.

Komên girêdayî DAIŞ’ê ku bi dijminatiya xwe ya li hember Kurdan û beşdariya xwe ya çalak di nav çeteyên DAIŞ’ê de têne nasîn, di bin parastina yekîneyên polîsan ên girêdayî Heyet Tehrîr El Şam (HTŞ) de ji Şedadê, Til Berek, Til Hemîs, Dêra Zorê û Reqayê anîn Hesekê. Ev çeteyên girêdayî DAIŞ’ê, El Nûsra û El Qaîdeyê bûn ku heta niha li herêmê xwe bi awayekî vedişartin.

Armanca wan destpêkirina şerekî Kurd-Ereb bû

Plan heman bû: piştî nimêja înê meşek organîze bikin, êrîşî taxên ku piraniya wan Kurd lê dijîn bikin, mal, kargeh û wesayîtên Kurdan talan bikin, bidizin û bişewitînin û her wiha sembolên Kurdan hedef bigrin. Wekî din, derfet hat dayîn ku jin hemû hêrs û nefreta xwe li hember sembolên berxwedan û qehremaniyê derxînin. Li gorî planê, her tişt li ser sorkirina Kurdan a ji bo şer bû. Armanc ew bû ku bi kişandina Kurdan a nav şer, şerekî Kurd-Ereb bidin destpêkirin û bi vî awayî ji Hesekê dest pê bikin, hemû herêmên Kurdan bistînin.

Çîrokeke bi heman rengî di nûçeyên ji Şamê de jî belav bû. Postên ku îdia dikirin ku xelk nerazîbûnên xwe nîşan didin, daxwaza aktîvkirina saziyên dewletê dikin û dibêjin ku ji ber ku Ereb piranî ne, ew daxwaz dikin ku parêzgeha Hesekê bidin Ereban, bi rêya dezgehên medyayê û hesabên dîjîtal belav bûn. Lê belê, xelk li pişt bûyerên roja Înê yên li Hesekê nebû. Bi rastî, Erebên ku li Hesekê dijîn dibêjin, "Ev kes me temsîl nakin. Em amade ne ku bi Kurdan re bijîn. Di navbera me de tovên fesadiyê  neçînin." Ew bi hinceta ku taxa Guvaran rê li ber bûyeran vekiriye, jê hêrs bûne.

Di dema êrîşan de, komên çete amblemên DAIŞ’ê û posterên Sedam Husên nîşan didan û dema ku êrîşî Kurdan dikirin, sloganên olî diqîriyan. Ev hewldanek, êrîşeke plankirî û rêxistinkirî bû. Ew plan rasterast destkeftiyên Kurdan û jinan hedef digirt. Ev komên ku bi amblem û sloganên DAIŞ’ê ber bi hundirê Hesekê ve diçûn, dema ku êrîşî sembol û tabelayên jinan ên bi Kurmancî hatibûn nivîsandin dikirin, hêrseke mezin dijîn.

Hêrsa li dijî destkeftiyên jinan zêde dibe

Berteka jinan û gelê Kurd baş tê zanîn, nemaze piştî ku çeteya DAIŞ'ê ku berê porê şervaneke jin qut kiribû, li ser medyaya dîjîtal ji ber kiryarên xwe yên li dijî jinan eşkere bû. Berteka li dijî çeteya DAIŞ'ê ku porê jineke Kurd qut kiribû û li dora xwe nîşan dabû, pir zêde bû. Gel û jin nekarîn vê yekê qebûl bikin. Ev bertek veguherî kampanyayek mezin ku hemû jinan kir yek. Ev wêne, îfadeyek zelal a tiştê ku feraseta DAIŞ'ê dixwest bi jinan bike, eşkere kir ku şoreşa jinan a li Rojava û şoreşa ku li ser bingeha rastiya vê têgihîştinê pêk anî, komên dewletê, nemaze çeteyên DAIŞ'ê, çawa tengav kiriye. Wan bertekek ewqas mezin û bi bandor hêvî nedikir.

Baş tê zanîn siyaseta ku hêrsa jinan kêm dinirxîne li Şamê di rewşeke bêçalakî û parçebûnê de ye. Rastiya ku roja Înê komên çeteyan rasterast êrîşî afîşek ku rêxistinên jinan nîşan dida kirin, nikare wekî bûyerek asayî bê hesibandin. Di binê vê hêrsa li dijî jinan û destkeftiyên Kurdan ên ku ji hêla jinan ve têne rêvebirin de, hesabên siyasî yên hêzên navxweyî û derveyî yên li Sûriyeyê hene. Bê guman, avakirina avahiyek siyasî û dewletek ku jinan red dike, ji hêla hêrsa li dijî destkeftiyên jinan ve tê teşekkirin. Niha ew dixwazin Sûriyeya nû li ser dîwarên hêrsê yên ku li dijî destkeftiyên jinan hatine danîn ava bikin.

Dema serdana Şeybanî ya bo Enqerê girîng e

Ji ber vê yekê, kî ji van hesaban herî zêde sûd werdigre? Wisa xuya dike ku rêveberiya Şamê di vê mijarê de helwestek perçe perçe nîşan dide. Cûdahiyek di navbera Ehmed El-Şara û Esed Şeybanî de, hem ji aliyê berjewendiyên siyasî û hem jî yên herêmî ve, eşkere ye. Koma Şeybanî xuya dike ku ew kes e ku herî zêde li ser herêmên Kurdî serdestiyê dixwaze. Şeybanî pir caran ji ber nêzîkbûna xwe ya bi Wezîrê Derve yê Tirkiyê Hakan Fîdan re di nûçeyan de cih digire. Bi rastî, ji dema avakirina Sûriyeya nû ve, xuya ye ku hema hema ti sînorek ji bo hejmar û pirbûna hevdîtinan di navbera Şeybanî û Hakan Fîdan de tune ye. Civîn û nîqaşên heftane bi formateke berfireh têne lidarxistin. Şeybanî, dema ku bûyerên li Hesekê dest pê kirin li Enqerê bû. Li gor nêrîna min, ev ne tesaduf e. Girêdana di navbera sefera bilez a Şeybanî ya bo Enqerê de, dema ku parêzgeha Sûriyê ya Hesekê li ber şer bû û bûyer dê di demek nêzîk de zelaltir bibin.

Ehmed Hilalî ku em bi piranî wî li qadê dibînin, destê çepê yê Şeybanî ye, ku dixwaze bi axaftina bi kurmancî bandorê li ser Kurdan bike. Ne tesaduf e ku em Ehmed Hilalî herî zêde di çapemeniya KDP’ê de dibînin. Ew berî û piştî her bûyerê di çapemeniya KDP’ê de xuya dike. Her wiha têkiliyên wî yên baş bi ENKS re hene. Nirxandin hene ku ew bi rêya ENKSê ciwanên Kurd teşwîq dike ku derkevin kolanan. Ev agahî rasterast ji qadê û ji çavkaniyên pêbawer tên. Ji aliyekî din ve, xuya ye ku Ehmed Hilalî bi girtina rola cîgirê parêzgar li Hesekê, serdestkirina Ereban a li dijî Kurdan, an jî bi gotineke din, dubarekirina kiryarên rejîma Baasê, siyasetek bêbandorkirin û dûrxistina parêzgar dimeşîne. Her wiha rapor destnîşan dikin ku Ehmed Hilalî bi eşîrên Ereb re li pişt perdê civînan li dar dixe da ku wan bikşîne aliyê xwe. Niha ev kes, aliyê ku dixwaze li Hesekê aloziyê derxe û şerekî Kurd-Ereban derxe holê, pêk tînin.

Li pişt aloziyên li Hesekê çi heye?

Di bersivê de, hin kesayetiyên ku bi nêzîkbûna xwe ya bi Merwan Elî û El-Colanî têne zanîn, hêrsa xwe ya li hember Kurdan venaşêrin. Lê belê, ew dizanin ku şerekî wisa dê ji Kurdan bêtir zirarê bide Sûriyeyê. Ji ber vê yekê, ew li dijî komên ku dixwazin herêmê bêaram bikin derdikevin. Armanca El-Colanî ya ku Sûriye bibe alternatîfek ji bo Tengava Hurmuzê, wekî rêyek bazirganiyê tevbigere, rasterast bi vê pirsgirêkê re li hev dike. Rêya bazirganiyê ya M4 di herêmên Kurdan re derbas dibe. Ji nû ve aktîvkirina vê rêyê û ji nû ve aktîvkirina boriya petrolê ya Banyasê ku heta başûrê Sûriyeyê dirêj dibe, dê Tirkiyeyê ji bazirganiya herêmî dûr bixe. Bi vî rengî, peravên Tirkiyeyê dikarin pozîsyona xwe wekî bijartina sereke ji bo bazirganiya herêmî winda bikin. Ev rewşek nû ye ku dê bandorê li KDP’ê jî bike. Ji ber vê yekê, aramiya Sûriyeyê rasterast bandorê li Tirkiyeyê dike. Lê belê, Tirkiye bi rêya Şeybaniyê kaosê li Sûriyeyê gur dike; hawîrdorek tundî û krîzê diafirîne. Ev yek ji desteka Tirkiyeyê ya ji bo vê planê ye. Aliyekî din jî ew e ku Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk a li Tirkiyeyê berdewam dike, gihîştiye qonaxekê ku xwe dispêre rêziknameyên yasayî û gavên berbiçav ên ku di vê çarçoveyê de bên avêtin. Lê belê, aştiya di navbera Kurd û Tirkan de dê hem ji bo gelê Kurd û hem jî ji bo gelê Tirk sûdmend be. Lê hişmendiya siyasî ya ku bi hesabên derve dixebite, ango dixwaze şerên Kurd-Ereb û Kurd-Tirk zindî bihêle, ji hawîrdora pevçûnê xwedî dibe. Wan hilweşandina PKK’ê pêşwazî nekir. Wan piştgirî neda entegrebûna Rojava ya bi Sûriyeyê re. Ew bûn aliyê ku agir pêxist û bi berdewamî benzîn li ser rijand da ku destkeftiyên Kurdan ji holê rake. Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan vê rewşê wekî "rewşek neasayî" bi nav kir. Wisa xuya dike ku ev rewş, yek ji aliyên şerê ku Tirkiye dixwaze bi rêya Hesekê bide destpêkirin pêk tîne.

Lawaziya Kurdan dê bi Kurdan bide windakirin

Xalek dawî jî divê bê zêdekirin. Vekişîna Dewletên Yekbûyî yên Emrîkayê ji Başûrê Kurdistanê, ji bo Kurdên herêmê konjonktûrek nû afirand. Ev rewş li ser avahiya perçebûyî ya Kurdan û nekarîna wan a avakirina paşeroja xwe li ser îrade û hêza xwe ye. Niha, dema ku em li encamên vê perçebûnê dinhêrin, lawaziya Kurdan û zehmetiyên ku ew ê di balkişandina hêza xwe li cihên rast de bibînin, ji bo gelê Kurd dibe sedema windahiyan. Yên ku di vê rewşê de Kurdan qels dibînin, çopê DAIŞ’ê bikar tînin da ku bi rêya Hesekê û Kerkûkê êrîşan bikin. Bi gotineke din, ew dixwazin Kurdan bişkînin û baweriya wan bi hêza xwe xerakin. Di bersivê de heke Kurd yekîtî, hevgirtin û têgihîştineke hevpar a parastinê bi dest bixin, ew dikarin hem li Hesekê û hem jî li Kerkûkê bersiveke bi bandor bidin dijmin.

Aqilê selîm li bajêr serdest bû

Bi kurtasî, komploya ku bi rêya Hesekê hatibû organîzekirin bi saya nêzîkatiya maqûl a gelê Kurd û Erebên xwecihî yên Hesekê hate pûçkirin. Helwesta demokratîk û helwesta kontrolkirî ya gelê Kurd careke din hebûna xwe li dijî provokasyonan nîşan da û rê neda wan. Ciwanên Kurd ên ku Hesekê parastin, bi fedakariyeke mezin gelê xwe parastin. Ev helwest her wiha propagandaya neteweperestên Kurd ên ku digotin yekîneyên parastina Kurd ku di pêvajoya entegrasyonê de cih girtine şiyana xwe ya parastina gel winda kirine, red kir. Xelkê bajêr bi aqilekî selîm hate parastin.

Tiştê ku dimîne ev e ku meriv binhêre ka li pişt perdê çi qewimiye. Hêrsa jinan a li dijî strukturên çeteyan û biryardariya gelê Kurd a parastina destkeftiyên xwe, bi israr û biryardariyek mezin bibîne.