هێڤی سەڵاح

 

سلێمانی_لەکاتێکدا سیستەمی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری بەردەوام بانگەشەی ئازادیی ڕەها و مافەکانی ژنان دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا جەستە و ڕۆحی ژنی کردووەتە قووڵترین کایەی بازرگانی و قازانج و لە ڕێگەی عەقڵییەتێکی پیاوسالارانەوە شکۆی مرۆیی ژنی بۆ ئاستی کاڵایەکی نمایشکراو دابەزاندووە. ئەم سیستەمە کە لەسەر بنەمای "کۆیلایەتیی مۆدێرن" بونیاد نراوە، وێنەیەکی دەستکرد و درۆینەی بۆ جوانی و ناسنامەی ژن تاشیوە تا بتوانێت لە ڕێگەی پیشەسازییەکانی مۆدێل، ڕیکلام و میدیاوە، جەستەی ژن وەک پاشکۆیەکی بێ ئیرادە بۆ فرۆشتنی کاڵاکانی بەکاربهێنێت. لەم ڕوانگەیەوە، جوانی چیتر بەهایەکی سروشتی و ڕەسەن نییە، بەڵکو کراوە بە پێوەرێکی کیمیایی و نەشتەرگەری کە ژن ناچار دەکات هەمیشە لە ناو قاڵبێکی دیاریکراوی سەرنجڕاکێشیدا بمێنێتەوە تەنیا بۆ ئەوەی لە بازاڕی سەرمایەدا بەهای هەبێت.

 

ئامانج لێی دابڕانی ژنە لە جەوهەرو مێژووە ڕاستەقینەکەی خۆی

ئەم پرۆسەی بەکاڵاکردنە تەنیا هێرشێکی جەستەیی نییە، بەڵکو جەنگێکی نەرم و دەروونییە کە ئامانج لێی دابڕانی ژنە لە جەوهەرو مێژووە ڕاستەقینەکەی خۆی، چونکە کاتێک ژن تەنیا لە چوارچێوەی جەستە و نمایشدا کورت دەکرێتەوە، هێزی بیرکردنەوە و ئیرادەی سیاسی و کۆمەڵایەتی لێ زەوت دەکرێت و دەکرێتە کاڵایەکی بێدەنگ کە تەنیا بۆ کات بەسەربردن یان قازانجی کۆمپانیا زەبەلاحەکان دەست دەدات، لە بەرامبەر ئەم عەقڵییەتە تاریکەدا، بیری ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان و پارادایمی "ژن، ژیان، ئازادی" وێنەیەکی تەواو جیاواز و شۆڕشگێڕانە بۆ ژن دەخاتە ڕوو، کە تێیدا ژن نەک کاڵا، بەڵکو کەسێکی ئازاد و پێشەنگی گۆڕانکارییە دیموکراتییەکانە، جیاوازی نێوان ژنی تێکۆشەر و ئەو وێنە باوەی کە ڕیکلامەکان دەیسەپێنن، جیاوازی نێوان "ئازادی و کۆیلایەتییە" چونکە ژنی تێکۆشەر ناسنامەی خۆی لە زانستی ژنۆلۆژی و تێکۆشان بۆ پاراستنی بەها مرۆییەکان وەردەگرێت، نەک لە پەسندیی پیاو یان چاوی کڕیارەکانی ناو بازاڕ.

 

سیستەمی سەرمایەداری لە ڕێگەی پیشەسازی مۆدێل، ڕیکلام و میدیاوە، وێنەیەکی دەستکردی بۆ ژن دروست کردووە کە تەنیا لە جەستەیەکی ڕازاوەدا کورت دەبێتەوە. ئەمە جۆرێکە لە "کۆیلایەتیی مۆدێرن" کە تێیدا ژن ناچار دەکرێت بۆ بەدەستهێنانی پەسندی کۆمەڵگە، خۆی بخاتە ناو قاڵبەکانی جوانیی بازرگانییەوە. ئەم پرۆسەیە نەک هەر زیان بە دەروونی ژنان دەگەیەنێت، بەڵکو دەبێتە هۆی ئەوەی ژن وەک مرۆڤێکی خاوەن بیرکردنەوەو فەلسەفە ون بێت و تەنیا وەک "کەرەستەیەکی بەکاربەر" بمێنێتەوە.

 

 

گەڕانەوە بۆ ناسنامەی "ژنی تێکۆشەر" تاکە ڕێگەیە بۆ ڕزگارکردنی مرۆڤایەتی

تێکۆشانی ئەمڕۆی ژنان لە چیاکان و لە ناو جەرگەی شارەکاندا دژی عەقڵییەتی داگیرکەر، لە ڕاستیدا شۆڕشێکی زەینییە بۆ تێکشکاندنی ئەو زنجیرانەی کە سەرمایەداری لە دەوری مێشک و جەستەی ژن ئاڵاندوویەتی، ژنی ئازاد ئەو مرۆڤەیە کە جوانییەکەی لە ڕاستی و ئازادی و هێزی بڕیاردانیدا دەبینێتەوە، نەک لەو پێوەرە دەستکردانەی کە دەیانەوێت ژن وەک ئامرازێکی زایەندیی یان هێزێکی کاری هەرزان بهێڵنەوە. بۆیە گەڕانەوە بۆ ناسنامەی "ژنی تێکۆشەر" تاکە ڕێگەیە بۆ ڕزگارکردنی مرۆڤایەتی لە ژێر چنگی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری و بونیادنانی ژیانێکی نوێ کە تێیدا کەرامەتی مرۆڤ لە سەرووی هەموو قازانجە مادییەکانەوە بێت. ئەم ڕاپۆرتە جەخت لەوە دەکاتەوە کە هەر هەنگاوێک بەرەو هۆشیاریی ژن، درزێکی گەورەیە لەو سیستەمە بازرگانییەی کە جەستەی ژنی کردووەتە مەیدانی جەنگ و قازانجەکانی خۆی.

 

بەهۆی ئەم سیستەمە "جوانی" چیتر وەک بەهایەکی سروشتی و مرۆیی نابینرێت، بەڵکو کراوە بە پێوەرێکی بازرگانی کە تەنیا لە بەرژەوەندی کۆمپانیاکاندایە. کاتێک ڕێبەر ئۆجالان دەڵێت "ژن یەکەم داگیرکەری مێژووە"، مەبەستی لەو پرۆسە بەردەوامەیە کە تێیدا سەرمایەداری هەوڵ دەدات ژن لە ناوەڕۆکی شۆڕشگێڕانەی خۆی داببڕێت. ڕیکلامەکان، فیلمەکان و پیشەسازیی مۆدێل، تەنیا کەرەستەی فرۆشتن نین، بەڵکو زنجیرێکی مۆدێرنن بۆ بەستنەوەی مێشک و دەروونی ژنان بەو وێنە دەستکردەی کە پیاو و سەرمایە بۆیان کێشاوە.

 

تێکۆشانی ژن بۆ ئازادی، تەنیا داوای یەکسانیی یاسایی نییە، بەڵکو شۆڕشێکی زهنییە دژی ئەوەی ژن وەک "کاڵایەکی سێکسواڵ" یان "هێزێکی کاری بێبەها" سەیر بکرێت. گەڕانەوە بۆ "ژنۆلۆژی" و ناسنامەی ڕاستەقینەی ژن، تاقە ڕێگەیە بۆ تێکشکاندنی ئەم بازاڕە جەنجاڵەی کە مرۆڤایەتی تێدا دەفرۆشرێت، بۆیە تێکۆشان دژی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری، پێش هەموو شتێک تێکۆشانە بۆ گەڕاندنەوەی شکۆ و ناسنامەی ڕاستەقینەی ژن و ڕزگارکردنی جەستە و ڕۆحی ژن لە ژێر چنگی بازاڕە تاریکەکانی سەرمایە. ژن لە فیکری ئۆجالاندا نەک کاڵا، بەڵکو جەوهەری ژیان و سەرچاوەی گۆڕانکارییە دیموکراتییەکانە.

 

ڕێبەر مۆدێرنیتەی سەرمایەداری بە "ژنکوژ" پێناسە دەکات

ڕێبەری گەلی کورد لە شیکارییە قووڵەکانیدا مۆدێرنیتەی سەرمایەداری وەک سیستەمێکی "ژنکوژ" پێناسە دەکات کە تێیدا جەستەی ژن کراوە بە گەورەترین و کاریگەرترین کاڵای بازرگانی بۆ بەگەڕخستنی چەرخی قازانج و لەم ڕوانگەیەوە پەیام دەدات کە داگیرکردنی جەستەی ژن لە ڕێگەی پیشەسازیی مۆدێل و ڕیکلام و سێکسواڵیتەوە تەنیا پرۆسەیەکی ئابووری نییە بەڵکو هێرشێکی ئایدۆلۆژییە بۆ تێکشکاندنی ناسنامەی مرۆیی ژن و کردنی بە "کۆیلەیەکی مۆدێرن" کە بە ویستی خۆی زنجیرەکانی سیستەم دەپۆشێت. ڕێبەر ئاپۆ جەخت دەکاتەوە کە سەرمایەداری بەناوی ئازادییەوە ژنی لە جەوهەری ژیان دابڕیوە و کردوویەتی بە  بکەرێکی ڕازاوە لە پشت پەنجەرەی دوکانەکاندا تا سەرنجی کڕیار ڕابکێشێت و بەمەش نزمترین ئاستی سووکایەتی بە کەرامەتی مرۆڤ دەکرێت کاتێک جەستەیەک دەکرێتە پاشکۆی کاڵایەکی بێگیان. وەک ڕێگەچارەسەرییش ڕێبەر پێشنیار دەکات کە ژنان دەبێت لە ڕێگەی زانستی "ژنۆلۆژی"یەوە جارێکی تر مێژوو و جەوهەری خۆیان بدۆزنەوە و تێبگەن کە جوانیی ڕاستەقینە لە "ئازادی و ئیرادەدایە" نەک لەو پێوەرە دەستکردانەی کۆمپانیاکانی ماکیاژ و نەشتەرگەری دەیانسەپێنن و تەنیا ژنێک کە خاوەن هۆشیاریی سیاسی و ڕێکخستنی سەربەخۆ بێت دەتوانێت لەم بازاڕە تاریکەی سەرمایەداری ڕزگاری بێت و ببێتە کەسێکی بڕیاردەر. ئەو پەیامە دەدات کە ڕزگاریی ژن لە بەکاڵاکردن تەنیا بە گۆڕینی یاساکان نابێت بەڵکو پێویستی بە شۆڕشێکی زهنی هەیە کە تێیدا ژن جەستەی خۆی لە ژێر چنگی داگیرکاریی پیاوسالاری دەربهێنێت و هاوژینی ئازاد و ژیانی کۆمیناڵ بکاتە بنەما بۆ ئەوەی چیتر مرۆڤ وەک کەرەستەی کڕین و فرۆشتن سەیر نەکرێت و شکۆی ژن بگەڕێتەوە بۆ ناوەندی ژیان و کۆمەڵگە.

 

"لە ماوە جیاوازەکانی مێژوودا ژنان کراونەتە کاڵاو بەخشراون"

ڕێزان نورەدین، نووسەر و وەرگێر، لەو بارەیەوە قسەی بۆ ئاژانسەکەمان کردو وتی: من سەرەتا دەمەوێت لە چیرۆکێکی پێش سەرمایەداری دەستپێبکەم، پەرتوکەکەی د،سەروەر عەبدولرەحمان بە ناوی کچانی ئێزدی وەک کەنیزەک، باس لەوە دەکات یەکێک لەو هێرشانەی کە کراوەتە سەر ئیزدییەکان لە لایەن میری رەواندزەوە بووە پێش ١٨٠٠ ساڵ ئێستا لەوکاتەدا وا مەزەندە کراوە کە ١٠٠٠ دانە ژنی بردووە وەک دیاری بۆ میرو خانەکانی ئەو سەرمەدە، مەبەستم لەم باسکردنە ئەوە بوو کە لە ماوە جیاوازەکانی مێژوودا هەتا ئەو کاتەشی کە مێژوو نووسیینەوە لە ئارادا نەبووە هەر دەسەڵاتێک و هەر حکومەتێک هێرشی کردبێت و لە شەڕە جیاوازەکاندا و لە کۆتاییدا ژنان بوونەتە کاڵایەک و وەک دیاری بەخشراون و چەوسێندراوەتەوە، ئەمە لە رووی مێژووییەوە، پێش ئەوەی بگەینە سەردەمی سەرمایەداری و کەلەکەبوونی سەرمایەو ئەو میکانیزمەی کە سەرمایە بەکاری دەهێنێت و سیستەمی سەرمایەداری بە هەموو ڕەهەندا جیاوازەکانی وەک سیاسی،کلتوری،دزەی کردۆتە هەمو و شوێنێکەوە بۆ ئەوەی بە شیوازە جیاوازەکاندا پێمان بڵێن  سەرەرای ئەوەی کە لە دنیای مۆدێرن داین و ژنان بەردەوام هەوڵ دەدەن بۆ ئەوەی پیش بکەون و کۆمەڵێک کایەی گرنگی ژیانیان بەدەستەوە بەلام دیسان سیستەمی سەرمایەداری بە میکانیزمە جیاوازەکان پێمان دەڵێت کە ژن تەنها دەبێت ئەو کالایە بێت کە من بۆتان پێناسە دەکەم، سەرمایەداری لە دوو نمونەی رووندا وەک بواری راگەیاندن  و سینەمادا ڕۆڵی گرنگی هەیە، بۆ ئەوەی کە ژن وەک کالا نمایش بکات، بە نموونە لە راگەیاندنەکاندا کاتێک ریکلام دەکرێت بە ژنێک دەکرێت کە ژنێکی جوان بە پێناسەی سەرمایەداری بۆ جوانناسی چونکە سەرمایە پێناسەی جوانی هەمووانی گۆڕیووە، بۆ نموونە پێوەری جوانی ژن دەبێت پێستی جوان بێت بالای بەرز بێت لوتی بچوک بێت، لەبەر ئەم هۆکارانە زۆر کات بێ ئەوەی ئاگادر بین بووینەتە کەرەستەی دەستی سەرمایەداتی، لە لایەک ژنان دەیانەوێت بژێوی ژیانیان دابین بکەن، لە لایەکی دیکە ئەو پارەیەی کە بەدەستی هێناوە دەیکاتە قورگی سەرمایەدارییەوە بۆ ئەوەی کە گەدەی بچوک بکاتەوە، بۆ ئەوەی نەشتەرگەری زۆر قورس و گەورە ئەنجام دەدات کە دواتر کاریگەری نەرێینی هەیە لەسەر هەموو ژیانی، لە پێناو ئەوەی وەک ئەو جوانە دەربکەوێت کە سیستەمی سەرمایەداری دەیەوێت و لە کۆتایدا ئەم پێناسەی جوانیانە بە پێی حەز و خولیای پیاوە، سەرمایەداری بە پیی ئەوەی کە دونیای پیاوسالاری بۆ ئێمەی پێناسە دەکات، بە پیی سەردەمەکان خۆی نوێ دەکاتەوەو ژنان دەکات بەو کاڵایەی بە پێی حەز و خولیای پیاوان بێت، ڕۆژانە کەسانێکی زۆر سەیری دراما و فیلم دەکەن، و بواری سینەما حەزەکانی ئێمەی دەستکاری کردووە و جوانیەکی کردووە بە پێوەرو بە پێی ئەو پێوەرە ژنەکانی کردووە بە کاڵا، کاریگەری زۆر دەکاتە سەر کۆمەڵگەو بەتایبەت ژنە گەنجەکان.

 

" دەبێت سینەماو ڕاگەیاندن کار بکەن بۆ ئەوەی ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگە بەرەو باشتر بوون بەرن"

ڕێزان نورەدین لە کۆتایی قسەکانیدا وتی: چارەسەرکردنی ئەم بابەتە لە ڕۆژو دوو رۆژدا ناکرێت و دنیای سەرمایەداری پرۆسەیەکی درێژخایەنەو بەردەوام کار کراوە بۆ ئەوەی دژی دنیای سەرمایەداری دەیکات، ژنان دەست لەسەر دەست دانەنیشتوون و کەمتەرخەم نەبوون بۆ دۆزینەوەی جارەسەرێکی گونجاو، ژنانی کۆمەڵگەو ئەو ژنانەی کە داکۆکی لە مافی مرۆڤ و مافی ژنان دەکەن بەردەوامن لە هەوڵی هۆشیارکردنەوەی تاک، راگەیاندنەکانیش  بە هەمان شێوە کاریگەری زۆری هەیە لەسەر هۆشیارکردنەوەی تاک و کۆمەڵگە ، بۆیە دەبێت سینەماو ڕاگەیاندن کار بکەن بۆ ئەوەی ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگە بەرەو باشتر بوون بەرن، هەروەها ئەو توێژینەوانەی لەم بوارەدا دەکرێت دەتوانێت سودی هەبێت و گۆرانکاری دروست بکات ،ژنە گەنجەکانمان تواناو بەهرەیەکی جیاواز و جوانیان هەیە و داوام لێیان هەیە کە تەکنەلۆجیا بکەنە خزمەتی حەز و خولیاو ئەو پرۆژانەی کە هەیانەو دەیانەوێت خۆیان و کەسانی چواردەوریان گەشەبکەن لە رێگەیەوە جا بواری ئابووری بێت یاخود زانست و کولتوور و لایەنە جیاوازەکانی ژیان بێت.