نەسیم ئەحمەدی 

 

کرماشان-یاتر لە مانگێک بەسەر شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل و ئێران تێدەپەڕێت. حکومەت هەر لەسەرەتاوە هەوڵیدا هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل وەک ئامانجکردنی نەخۆشخانەو خوێندنگەو شوێنی نیشتەجێبوون لە ڕێگەی هەوڵەکانی پڕوپاگەندەی میدیاییەوە نیشان بدات. بەڵام شایەتحاڵان و سەرچاوە ناوخۆییەکان ڕایانگەیاندووە کە حکومەت قەڵغانی مرۆیی دروست دەکات و بە ئەنقەست خەڵکی مەدەنی دەخاتە مەترسییەوە، بەمەش هەوڵ دەدات ڕێڕەوی شەڕەکە بگۆڕێت و لە هەمانکاتدا ڕووداوەکانی ڕابردوو لە یادەوەری بەکۆمەڵدا بسڕێتەوە.

 

بە وتەی شایەتحاڵان لە کرماشان، هێزەکانی ئێران چەک و ژمارەیەکی زۆر سەربازیان لەو شارەدا جێگیر کردووە و لە نزیک ناوچە چڕەکانی دانیشتووانە. ئامانج لێی خستنەڕووی ئەگەری هێرشەکانە وەک هێرش بۆ سەر ناوچە مەدەنییەکان. سەرچاوە خۆجێییەکان ڕایانگەیاندووە، وەک ئامادەکارییەک بۆ هێرشەکە، بڕێکی زۆر کەرەستەی سەربازی لە نزیک نەخۆشخانەی ئیمام ڕەزا لە گەڕەکی ئاناهیتای ناوچەی پیشەسازی لە شەقامی بەبەسۆن دانراوە، و دوای چەند ڕۆژێک گواستراوەتەوە بۆ خاڵە جیاوازەکان. ئەم گۆڕانکارییە بەردەوامە، بەتایبەت لەو شوێنانەی کە شوێنی هەڵدانی مووشەک جێگیر نەکراوە، هەندێکجار بە ئەنقەست لە نزیک خوێندنگەو نەخۆشخانەکان جێبەجێ دەکرێت. ئەمەش هەم بۆ ئەوەی نەدۆزرێتەوە و هەم بۆ ئەوەی ناوچە مەدەنییەکان بکرێتە ئامانج.

 

"جووڵەی گوماناوی هەبوو"

مریەم ح.، کە لە گەڕەکی کارناجی کرماشان دەژی، وتی: هەندێک لە دراوسێکان دەڵێن شوێنی هەڵدانی مووشەک لە خوێندنگەیەک لە گەڕەکی ئاناهیتا دانراوە، بەو پێیەی ئێمە لێیەوە نزیکین، نیگەرانین لەوەی کە ڕەنگە لە خوێندنگەکانی دیکەدا هەمان دۆخ ڕووبدات، کوڕەکەم و زاواکەم شەوانە چوون بۆ پشکنین، لە خوێندنگەی کارناجی هیچ شتێک نەبوو، بەڵام لە خوێندنگەی ئاناهیتا، جوڵەی گوماناوی هەبووە کە خەڵک بە جلوبەرگی مەدەنی و ئۆتۆمبێلی گەورەوە دەهاتن و دەچوون بۆ بەیانیەکەی خوێندنگەکە چۆڵکرا، بەڵام جموجۆڵە گوماناویەکان بەردەوام بوون.

 

ئەم پراکتیزەیە شتێکی نوێ نییە. لەماوەی ئەو شەڕە ١٢ ڕۆژەدا شوێنی هەڵدانی مووشەک لە نزیک نەخۆشخانەی ئیمام ڕەزا دانرا، ئەمەش وایکرد ئیسرائیل ئەو ناوچەیە بکاتە ئامانج. تەقینەوەکانی نزیک نەخۆشخانەکە دەریدەخەن کە ئەمە هەڵبژاردنێکی بە ئەنقەست بووە.

 

"منداڵان وەک قەڵغان بەکاردەهێندرێن"

جگە لە دانانی چەک لە ناوچە مەدەنییەکان، ژمارەیەکی زۆر لە شایەتحاڵەکان باس لەوە دەکەن کە دوای هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر بازگەکان و بنکە دەرەکییەکان، حکومەت هێزەکانی خۆی لە ناوچەی نیشتەجێبوون نزیک کردووەتەوە. پەروین جی، چالاکوانی بواری منداڵان و مافەکانی مرۆڤ وتی: لە سەرەتای شەڕەوە خاڵی پشکنین لە دەروازە و دەرچوونی شارەکان دانراون، دوای هێرشەکان ئەو خاڵانە گواستراونەتەوە ناو شارەکان و نزیکتر لە ماڵەکان، تەنانەت لە هەندێک شارە سنوورییەکانیش خاڵە دەرەکییەکان لە شوێنەکانیان لابراون و کەلوپەلەکانیان لە باخچە و ماڵەکانی نزیک گوندەکان دانراون، ئەمەش تەنها گۆڕینی شوێن نییە، منداڵانی خوار تەمەنی ١٨ ساڵ، کە سەر بە میلیشیاکانی خوێندکارن، لە جیاتی کارمەندانی سەربازی بە کار دەهێنرێن.

 

"خێڵە هەژارەکان بە زۆر دەخرێنە خزمەتەوە"

پەروین جی ڕایگەیاند کە چەکدارکردنی هاوڵاتیانی مەدەنی تەنها لە خوێندکاراندا سنووردار نییە. شایەتحاڵەکان باس لەوە دەکەن کە حکومەت، بە داواکاری جیاوازەوە، ئەندامانی هۆزە هەژارەکان وەک بازگەی خۆی و وەک هێزێکی سەربازی بەکاردەهێنێت و لە درێژەی قسەکانیدا دەڵێن: “لە هاتنە ژوورەوەی شارەکانی وەک سیوانرۆ، سێلاس باباجانی، قەسری شرین، کەرێند گەرب، سێرپۆل زێهاب و سەحنێ، هەندێک هۆز بە داواکاری جیاوازەوە هاتوونەتە سەر ئەو ئەرکانە. جل و بەرگ و کەرەستەی گونجاویان نییە. زۆربەیان لەوان بە جلوبەرگی ڕۆژانە کاردەکەن، بە پێڵاوی سادە و دەموچاویان بە جلوبەرگی کۆن و حیجابی ژنان دادەپۆشن ڕوونە کە ئەم کەسانە لە ناوچە زۆر هەژارەکانەوە هاتوون و حکومەت بە کەمترین دەرفەتەوە دەیانکاتە ئامانج بۆ مووشەکەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل.

 

"حکومەت خەڵکی مەدەنی وەک ئامرازێکی پاراستن بەکاردەهێنێت"

دەبینرێت کە مەشقپێکردنی ئەو هێزە هەژارانە، کاتێک باس لە هێزە ئەمنییە چەکدارە قورسەکان دەکرێت کە دەستوەردانیان لە ناڕەزایەتییەکان کردووە، حکومەت پێشکەوتووترین چەکی دژ بە گەلی خۆی بەکارهێناوە، بەڵام لە بەرامبەر هەڕەشە دەرەکییەکان، خەڵکی مەدەنی بێتاوان وەک قەڵغان بەکاردەهێنێت.

 

لە چەند هەفتەی ڕابردوودا حکومەت لە ڕێگەی ڕاگەیاندنەکانەوە هانی گەنجان دەدات بۆ بەشداریکردن لە هێزە چەکدارەکاندا. بەڵام ئەم بانگەوازە بووەتە ئاڵەنگاری ڕاستەوخۆ بۆ ئەگەری هێرشی زەمینی، بۆ دروستکردنی قەڵغانی مرۆیی. سارا ف.، چالاکی مەدەنی دانیشتووی کرماشان وتی: حکومەت لە سەرەتای شەڕەوە ژیانی مەدەنی وەک ئامرازێکی پاراستن بەکار دەهێنێت، لەم دواییانەشدا هەڵمەتێکیان بە ناوی 'نەهنو مونتەکیمون' دەستپێکرد و خەڵک ناچارن لەسەر شەقامەکان، بە ئۆتۆمبێل و لەسەر ڕێگاکان ڕێپێوان بکەن. زۆر کەس پێیان وایە کە ئەمە هێزی سەربازییە و بەرگێکە بۆ گواستنەوەی تەقەمەنی.

 

لە ئەنجامدا هەڕەشەی سەرەتایی بەردەم گەلی ئێران تەنیا خودی شەڕ نییە. هەروەها سیاسەتی حکومەتە کە خەڵکی مەدەنی دەکاتە قوربانی بۆ پاراستنی بوونی خۆی. لەم ڕێبازەدا زۆرجار هێڵی پاراستن لەسەر حیسابی ژیانی بێتاوانەکان بونیاد دەنرێت.