ناوەندی هەواڵ

لەگەڵ بەردەوامی و پەرەسەندنی ململانێکان لە چەند ناوچەیەکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، گرژییە ناوخۆییەکان بەرەو هەڵکشان دەچن و ئازارەکانی دانیشتوان زیاتر دەبن. ئەمەش کاریگەری لەسەر ئاسایش و خزمەتگوزارییەکان هەیە و فشارە مرۆییەکان لەسەر کۆمەڵگا زیانلێکەوتووەکان زیاد دەکات لە نێوان سەرچاوە سنووردارەکاندا.

 

لەگەڵ بەردەوامی گرژییە ناوچەییەکان، بەتایبەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ هەماهەنگی کاروباری مرۆیی (OCHA) ڕایگەیاندووە، کاریگەرییە مرۆییەکان خراپتر دەبن، لەنێویاندا لە دەوروبەری گەرووی بابل مەندەب و هورمز. ئەمەش مەترسی لەسەر بازرگانی دەریایی و گواستنەوە و زنجیرەکانی دابینکردنی ناوچەیی دروست دەکات و دەتوانێت پێداویستییە مرۆییەکان زیاتر بکات لە کاتێکدا کە ئۆپەراسیۆنە کۆمەکییەکان بەدەست کەمی بودجە و سەرچاوەکانەوە دەناڵێنن.

 

هاوڵاتیانی مەدەنی دەکوژرێن و بریندار دەبن

ئۆچا لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاندووە، چاودێری ڕاپۆرتەکانی هێرشەکان دەکات کە ژێرخانی مەدەنیان کردووەتە ئامانج. ڕاگەیەندرا کە هێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان دەروازەی سنووریی ئەلعەبدەلی لەسەر سنووری کوەیت و عێراق کردە ئامانج و زیانی ماددی لێکەوتەوە.

 

بەپێی وتەی دەسەڵاتدارانی ناوخۆیی، هێرشێک لە نزیک دەروازەی سنووری شەلامچە لە پارێزگای خوزستانی ئێرانیش ڕوویداوە و بەهۆیەوە لانیکەم دوو کەس کوژراون و 11 کەسی دیکەش برینداربوون. ئۆچا داوای لە هەموو لایەنەکان کرد ڕێز لە یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی بگرن و خەڵکی مەدەنی و ژێرخانی مەدەنی بپارێزن و خۆیان لە پەکخستنی خزمەتگوزارییە سەرەکییەکان بەدوور بگرن.

 

ئاوارەبوونی بەکۆمەڵ لە تیساد و کۆنگۆ

ئۆچا لە ڕاپۆرتێکدا ڕایگەیاند کە لە مانگی ئایارەوە زیاتر لە ٦٠ هەزار کەس لە تیساد ئاوارە بوون بەهۆی هێرشی گروپە چەکدارەکان لە ناوچەی دەریاچەی تیساد لە ڕۆژئاوای وڵات. ئەم کەسانە پەیوەندی بە زیاتر لە ٢٠٠ هەزار کەسەوە دەکەن کە پێشتر لە ناوچەکە ئاوارە بوون.

 

لەلایەکی دیکەوە، داتا پشتڕاستکراوەکان دەریدەخەن کە زیادبوونی توندوتیژی بەدرێژایی سنووری نێوان پارێزگاکانی ئیتوری و کیڤۆی باکوور لە کۆماری کۆنگۆی دیموکراتی، خەڵکی ناچارکردووە ئەو ناوچانە هەڵبێن کە بەهۆی بڵاوبوونەوەی ئیبۆلا زیانیان بەرکەوتووە. خەمڵاندنەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە ١٢ی تەمموزەوە لانیکەم ٦٠ هاوڵاتی مەدەنی کوژراون کە ٣٠ کەسیان لە هێرشەکانی سەر گوندەکانی پارێزگای مامباسا کوژراون. ژمارەی ئاوارەکانی ناوچەی بێنی ٢٥ هەزار کەسی تێپەڕاندووە و ژمارەی مردووانی پەتای ئیبۆلاش هەزار کەسی تێپەڕاندووە. نەتەوە یەکگرتووەکان و هاوبەشەکانی کاردەکەن بۆ فراوانکردنی ناوەندەکانی چارەسەرکردن و بەهێزکردنی ڕێوشوێنەکان.

 

کەمکردنەوەی بودجە ڕێگری لە یارمەتییەکانی سودان دەکات

لە سودان، ئۆچا ڕاپۆرتی دا کە ڕێکخراوە مرۆییەکان دەیانتوانی لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا بگەنە نزیکەی ١١ ملیۆن کەس، سەرەڕای نائەمنی و کەمکردنەوەی بودجە.

بەڵام ئاماژە بەوە کرا کە کەمکردنەوەی بودجە بووەتە هۆی کەمبوونەوەی ئاستی هاوکارییەکان، زۆربەیان تەنها سێ بۆ چوار مانگ هاوکاری خۆراکیان وەرگرتووە. لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە تەنیا لەسەدا ٣٩ی پلانی کاردانەوەی مرۆیی بۆ سودان جێبەجێ کراوە.

 

دۆخی غەززە و کەناری ڕۆژئاوا مەترسیدارە

لە ناوچەکانی فەلەستین، ئۆچا ڕایگەیاند کە وەڵامدەرەوەی یەکەمەکان لە کەرتی غەززە بەهۆی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن و نەبوونی پێداویستییە سەرەتاییەکان ڕووبەڕووی ئاستەنگی بەرچاو دەبنەوە. لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە، بەرگری شارستانی فەلەستین دوای هێرشی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سەر باڵەخانەیەک لە شاری غەززە، تەرمی پێنج ئەندامی خێزانێک لەوانەش منداڵی دەرهێنایەوە.

 

ئۆچا ئاماژەی بەوەشکردووە، بەهۆی کەمی پارچەی یەدەگ و سووتەمەنی و پاتری توانای کارکردنی بەرگری شارستانی بۆ لەسەدا ٢٥ دابەزیوە. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، نزیکەی 630 هەزار تۆن داروپەردوو لە غەززە لابراون، کە تەنها بەشێکی کەمە لە زیاتر لە 60 ملیۆن تۆن داروپەردوو کە کۆکراوەتەوە.

 

هەروەها لە کەرتی ڕۆژئاوا و قودسی ڕۆژهەڵات ڕووخاندن و هێرشی دانیشتوان کاریگەری لەسەر ماڵ و سەرچاوەی ئاو و قوتابخانە و بژێوی ژیان هەیە. لە نێوان ١٤ بۆ ٢٠ی خاکەلێوە نزیکەی ٩٠ فەلەستینی لە ئەنجامی ئەو چالاکییانە ئاوارە بوون.

 

کارەساتی لافاو لە ئەفغانستان

لافاو لە پارێزگای نورستان 23 کەس گیانیان لەدەستداوە و پێنج کەسیش بێسەروشوێن بوون و زیاتر لە 100 کەسیش بریندار بوون، لافاوەکە زیانێکی زۆری بە ماڵ و ڕێگاوبان و پرد و تۆڕەکانی ئاو گەیاندووە.

 

نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند کە خزمەتگوزاری تەندروستی بەپەلە و یارمەتی خۆراک و ئاوی خواردنەوە و شوێنی حەوانەوە دابین دەکەن، بەڵام هۆشداریدا لەوەی کەمیی بودجە توانای سنووردار دەکات.