ئەسما محەمەد

 

قامیشلۆ- فراوانکردنی بازنەی کاری ژنان لە شارە جیاوازەکانی سووریا، سازدانی سەدان وتار و سیمیناری هۆشیاری، هەروەها بەهێزکردنی هاوبەشییە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان، تەواوکردنی داڕشتنی ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی بۆ ئەوەی ببێتە دەستورێک بۆ ژنانی سووریا، بە گرنگیدان بە بەهێزکردنی ژنان لە پۆستەکانی بڕیاردان و بەشداری چالاکانەیان لە داڕشتنی داهاتووی سووریا، کە ئەمانەش هەندێک لەو چالاکییانەن کە ئەنجومەنی ژنانی سووریا لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٥دا ئەنجامی داوە.

 

ساڵی ٢٠٢٥ خاڵی وەرچەرخان بوو لە خەباتی ژنانی سووریا لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، بەو پێیەی ئەنجومەنی ژنانی سووریا سەرکەوتوو بوو لە فراوانکردنی دەسەڵاتی نیشتمانی و نێودەوڵەتی و یەکخستنی تەڤگەری ژنان لە شارە جیاوازەکان دوای چەندین ساڵ لە سنووردارکردن و گۆشەگیری کە ڕێگر بوو لە کارکردنی ژنان لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ڕژێمی پێشوودا.

 

بەڵام لەگەڵ ڕووخانی ڕژێم لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤، تەڤگەرەکانی ژنان بە بێ گوێدانە ئاراستەی حکومەتی نوێ، لە ماوەی ئەم قۆناغە هەستیارەی مێژووی سووریادا، پێیان خۆش بوو پێگەیەک دابمەزرێنن، بەم شێوەیە دەستپێشخەرییەکانی هۆشیارکردنەوە دەستیپێکرد و کۆڕ و وتارە نیشتمانییەکان لەلایەن ئەنجومەنی ژنانی سووریاوە بەڕێوەچوو، کە گەیشتە لوتکە لە داڕشتنی ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی و پەرەپێدانی پلانی ڕوون بۆ بەهێزکردنی ژنان لە پۆستەکانی بڕیاردان، ئەنجومەنەکە بوو بە نموونەیەکی زیندوو لە دیدگایەکی هەمەلایەنەی ژنان کە توانای داڕشتنی داهاتووی سووریای هەیە بە شێوەیەک کە شکۆمەندی ژنان بپارێزێت و مسۆگەری بەشداری چالاکانەیان بکات.

 

"بەرەی ژنانی یەکگرتوو"

مونا یوسف، بەڕێوبەری ئەنجومەنی ژنانی سووریا، وتی: ساڵی ٢٠٢٥ وەرچەرخانێکی سەرەکی لە خەباتی ژنانی سووریادا بوو، لە نێوان گۆڕانکارییە قووڵەکانی سیاسی و کۆمەڵایەتی دوای ڕووخانی ڕژێمێکی تاکڕەو، ئەم ڕژێمە لە مێژ بوو قسەیەکی درۆینەی سەبارەت بە پاراستنی مافەکانی ژنان بەکارهێنابوو لە هەمان کاتدا بە شێوەیەکی کاریگەر ژنانی لە پۆستەکانی بڕیاردان دوورخستبووەوە و بەشداریکردنیان تەنها لە ڕۆڵی ئاماژەیدا قەتیس دەکرد کە نەیانتوانیبوو ڕەنگدانەوەی بوونی ڕاستەقینە یان زیانلێکەوتووەکانیان بن.

 

ڕوونیشیکردەوە، ئەم ماوەیە پێویستی بەپەلەی دەرخست بۆ سەرلەنوێ سەیرکردنەوەی سیاسەتە گشتییەکانی پەیوەست بە ژنان و پتەوکردنی چوارچێوە بۆ بەهێزکردنیان، دڵنیابوون لە یەکگرتنیان لە هەموو ئاستەکانی بڕیاردانی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا، وتی: دەستبەکاربوونی حکومەتی کاتی دەسەڵات لە سەرەتادا تیشکێکی هیوای بۆ ژنانی سووریا پێشکەشکرد، هەرچەندە ئەو سیاسەتانەی کە دواتر پەیڕەوی لێکرد، مەیلێکی ڕوونی نیشاندا بۆ پاڵنانی ژنان بۆ چوارچێوەی تەسک و نەریتی بە ئامانجی سنووردارکردنی بەشداری چالاکانەیان لە کاروباری گشتیدا، ئەمەش لەڕێگەی بەکارهێنانی هەڵبژێردراوی گوتاری ئایینی لە داڕشتنی یاسادا بەدەستهات، بە پشتگوێخستنی بنەماکانی دادپەروەری و یەکسانی، ئەمەش بە ڕوونی لە لاوازی نوێنەرایەتیکردنی ژنان لە دامەزراوە فەرمییەکاندا ڕەنگدانەوەی هەبوو لە ٤٪ زیاتر نەبێت، بەمەش توانای کاریگەرییان لەسەر سیاسەتە گشتیەکان یان بەرگریکردن لە ماف و دەستکەوتەکانیان لە کۆمەڵگەدا لاواز دەبێت.

 

مونا یوسف جەختی لەوە کردەوە، کە ئەنجومەنی ژنانی سووریا ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕاوە وەک ئەندامێکی ڕێکخراوەیی و مافخوازان کە هەوڵی ڕێکخستنەوەی تەڤگەری ژنانی سووریا دەدەن، بەهۆی بنکەیەکی ڕێکخراوەیی بەهێزەوە کە لە یەکەمین کۆنگرەی دامەزرێنەرەوە لە ساڵی ٢٠١٧ دامەزرابوو، ئاسانکاری بۆ کرا.

 

ڕوونیشیکردەوە، کە لە مانگەکانی سەرەتای خۆیدا ئەنجومەن دەیان کۆڕبەندی نیشتمانی ڕێکخستووە، کە ژنان لە پاشخانی کۆمەڵایەتی و سیاسی جیاوازەوە بەشدارییان تێدا کردووە، ئەم مەکۆیانە تیشکیان خستە سەر ناساندنی دیدگا و ئامانجەکانی ئەنجومەن، هەروەها گفتوگۆکردن لەسەر پرسە بنەڕەتییە دەستوورییەکان، لەوانەش ڕۆڵی ژنان لە داڕشتنی دەستووری نوێ و دڵنیابوون لە یەکخستنی مافەکانی ژنان لە چوارچێوەی پرۆسەی دەستووریدا، وتی: ئەم مەکۆیانە تەنها لە پایتەختدا سنووردار نەبوون بەڵکو بۆ شار و ناوچە گوندنشینە جیاوازەکان درێژدەبوونەوە، ئەمەش یارمەتیدەر بوو لە بونیادنانی تۆڕێکی فراوانی ژنانی پێشەنگی شایستە کە توانای بەشداریکردنیان لە پەرەپێدانی سیاسەت و یاساکاندا هەبوو کە مسۆگەری دادپەروەری و یەکسانی دەکەن.

 

چالاکییەکانی ئەنجومەن

چالاکییەکانی ئەنجومەن تەنها لە کاری ناوخۆییدا سنووردار نەبوو، بەڵکو سەرنجی لەسەر کردنەوەی ئاسۆی فراوان بوو لەسەر ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتی، لە ڕێگەی بەشداریکردنی ئەندامەکانی لە کۆبوونەوەکانی دەرەوەی وڵات، بەتایبەتی لە ئەوروپا، وتی: ئەنجومەنەکە لەگەڵ پەرلەمانتاران و نوێنەرانی پارتەکان و کەسایەتییە کاریگەرەکانی بواری مافەکانی مرۆڤ کۆبووەوە و لەم دیدارانەشدا تێڕوانینێکی گشتگیری سەبارەت بە ڕاستی ژنانی سووریا و ئەو ئاڵەنگاریانەی ڕووبەڕوویان دەبێتەوە خستەڕوو، جەختی لەسەر پێویستی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد بۆ پشتیوانیکردنی ژنانی سووریا و بتوانن بە تەواوی مافەکانیان بەکاربهێنن، هەروەها دەنگی خۆیان بگەیەننە کۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکانی بڕیاردان.

 

ئاماژەی بەوەدا، ئەنجومەنەکە کاری کردووە بۆ گواستنەوەی ئەزموونی ژنان لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، لەگەڵ دەستکەوتە ڕێکخراوەیی و سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی، بۆ شارە جیاوازەکانی سووریا، بە نموونەیەکی زیندوو لە پێنوس دەدات کە لە بونیادنانەوەی ڕۆڵی ژنان و بەرزکردنەوەی توانای بەشداریکردنیان بە شێوەیەکی کاریگەر لە ژیانی گشتی و بڕیاردان لەسەر ئاستی نیشتمانی.

 

مونا یوسف ڕایگەیاند، کە ئەنجومەنی ژنانی سووریا بەرنامەیەکی چڕ و پڕی وتار و سیمیناری هۆشیاری دەستپێکردووە، کە سەدان ڕووداوی تێپەڕاندووە، شار و ناوچە گوندنشینەکان و گەڕەکەکانی دەوروبەری جیاوازی گرتەوە، ئەمانە تیشکیان خستە سەر پرسە سەرەکییەکان، لەوانە بەرەنگاربوونەوەی قسەی ڕقاوی، تێگەیشتن لە دادپەروەری گوازراوە، ڕۆڵی ژنان لە داڕشتنی یاسا و دەستوور، تەندروستی منداڵبوون، بەرەنگاربوونەوەی هەموو جۆرەکانی توندوتیژی دژی ژنان، لەوانەش توندوتیژی دیجیتاڵی، پێشخستنی هۆشیاری لە مافەکانی ژنان لەناو کۆمەڵگەدا.

 

ڕۆڵی ئەنجومەن تەنها لە هۆشیاری و پەروەردەدا سنووردار نەبوو، هەروەها هەڵوێستی سیاسی ڕوونی گرتەبەر بە دەرکردنی ڕاگویاندراوی فەرمی سەبارەت بەو سیاسەت و ڕێکارانەی کە پێشێلی مافەکانی ژنان دەکەن، وتی: لە دیارترین هەڵوێستەکانیشدا، ڕەتکردنەوەی ئەو فەرمانگەیە لەلایەن ئەنجومەنەوە بوو کە حکومەتی نوێ سەبارەت بە سەپاندنی سەرپەرشتیکردن بەسەر ژناندا دەرچوو، بە پێشێلکردنی ئاشکرای ماف و ئازادییە بنەڕەتییەکان دەزانێت، هەروەها هەنگاوێکی پاشەکشەیی کە پێچەوانەی خواستەکانی ژنانی سووریایە بۆ بەشداریکردنی ڕاستەقینە لە ژیانی گشتی و بڕیاردان.

 

ئەنجومەن بە درێژایی ساڵی ٢٠٢٥ ئامادەیی خۆی لە کایەی گشتیدا بەهێزتر کرد بە نووسینی بابەت و بەشداریکردن لە کۆڕبەندی هاوبەش لەگەڵ ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ڕێکخستنی بۆنە هەستیارەکانی وەک گفتوگۆکردن لەسەر زیندانیکردنی زۆرەملێی ژنان لە ناوچە داگیرکراوەکان، ئەم گفتوگۆیانە تیشکیان خستە سەر پێشێلکارییە سیستماتیکییەکانی دژی ژنان لەوێ و ئامانجیان هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگە بوو لە مافەکانی ژنان و پاراستنیان لە هەموو جۆرەکانی دەستدرێژیکردن، لەوانەش هەڵاواردن و دوورخستنەوەی کۆمەڵایەتی و سیاسی.

 

مونا یوسف ڕوونیکردەوەی، کە ئەنجومەن چاوپۆشی لە کاریگەرییەکانی شەڕ و کۆمەڵکوژی لەسەر ژنان لە چەند ناوچەیەکی سووریا نەکردووە، ئەندامەکانی هەڵمەتەکانیان دەستپێکرد بۆ پێشکەشکردنی پشتیوانی ماددی و ڕەوشتی بۆ ئەو کەسانەی کە زیانیان بەرکەوتووە، بەرگریکردن لە مافەکانی ژنان بە شێوەیەکی دانەبڕاو پەیوەستە بە پشتگیریکردنیان لە کاتی قەیرانەکاندا، بەهێزکردنی ژنان تەنها کاتێک تەواو دەبێت کە پاراستن و شکۆمەندی و ئاسایشیان لە هەموو بارودۆخێکدا مسۆگەر بکرێت.

 

پلانەکانی داهاتوو

ڕوونیشیکردەوە، لەنێو ئەو بڕیارانەی ئەنجومەن لە یەکەم کۆنگرەیدا لە حەلەب لە ساڵی ٢٠٢٤ دا، ئەنجامدانی کۆنگرەی ئاشتی بوو لە سەرجەم شارەکانی سووریا، ئەمە جگە لەوەی ئامادەکاری بۆ کۆنگرەی نیشتمانی دیالۆگی ژنان لەسەر ئاستی نیشتمانی کرد، ئامانجی ئەم کۆنگرە کۆکردنەوەی ژنانە لە پێکهاتە کۆمەڵایەتی و سیاسییە جیاوازەکان و هاتنە پێشەوەی ڕاسپاردەی کردەیی کە ژنان بتوانن ئامادەیی و ئیرادەی خۆیان لە ڕاستی سووریادا جێگیر بکەن و بەشداری بکەن لە بونیادنانی داهاتوویەک کە ماف و پێگەی خۆیان مسۆگەر بکات، لەگەڵ ئەوەشدا بارودۆخی ئاسایش و سیاسیی ئێستا وایکردووە تا ئێستا کۆنفرانسەکە بەڕێوەبچێت، سەرەڕای ئەوەش ئەنجومەنەکە بەردەوامە لە ئامادەکارییەکانی بۆی بە هاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوە چالاکەکانی ژنان وەک لۆبی و ژنانی سووریا بۆ ئاشتی، ژمارەیەک دەستپێشخەری دیکەی ژنان، بە هیوای ئەوەی بە زووترین کات ڕێکبخەن.

 

مونا یوسف ڕوونیکردەوە، کە ئەنجومەن هەوڵیداوە ئەمساڵ لە سەرجەم فەرمانگەکانیدا کارای بکات، لە کاتێکدا لە هەندێک لە فەرمانگەکاندا بەشێکی چالاک بوو، بەڵام بارودۆخەکان ڕێگرییان لە چالاککردنی لە هەندێکی تردا کرد، جەختی لە گرنگی ئەم لیژنەیە کردەوە وەک هێزێکی دینامیکی پەیوەست بە داهاتووی ئەنجومەن،  پێویستی بەهێزکردنی کارەکانی و فراوانکردنی چالاکییەکانی لە ماوەی داهاتوودا کردەوە، وتی: ئەنجومەنەکە بەنیازە هاوبەشییەکانی لەگەڵ ڕێکخراوەکانی ژنان چ لەسەر ئاستی ناوخۆ و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا فراوانتر بکات، لەوانە کردنەوەی نوێنەرایەتی لە ئەڵمانیا و بەردەوامبوونی هاوکاری لەگەڵ نوێنەرانی هەنووکەیی لە کەنەدا و شارەکانی دیکە، ئەمەش ئامانجی فراوانکردنی دەسەڵاتی ئەنجومەنە لە سەرانسەری جیهانی عەرەبی و جیهانیدا، جگە لەوەش ئەنجومەنەکە بەردەوامە لە کارەکانی لەسەر ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی ئەنجومەنی ژنانی سووریا، کە بۆچوونی ژنانی سووریا کۆدەکاتەوە و پێکهێنانی دەستوورییەکی دەستوورییە، چوارچێوەیەک کە ڕەنگدانەوەی داواکاری و مافەکانیانە لە چوارچێوەی دەستووری نوێدا تەواوکردنی ئەم ڕێککەوتنە بەردەوامە بۆ دڵنیابوون لە نوێنەرایەتیکردنی تەواوی ڕاستی و خواستەکانی ژنان لە سووریا.

 

فراوانکردنی مەودای کارکردن

ئەنجومەنی ژنانی سووریا لەمساڵدا زیاتر لە ٣٠٠ وتاری سازکرد، کە بە هەزاران ژن لە شارە جیاوازەکانی سووریا، لەنێویاندا دیمەشق و دەوروبەرەکەی سوودمەند بوون، هەریەک لە فەرمانگەکانی ئەنجومەن مانگانە ١٥ بۆ ٢٠ وتاریان ئەنجام دەدا بۆ دڵنیابوون لەوەی کە هۆشیاری و بەهێزکردن بگاتە زۆرترین ژمارەی ژنان، وتی: کارەکانی ئەنجومەنەکە لە ساڵانی پێشوودا بەهۆی سنووردارکردنی ئاسایشی و گۆشەگیرییەوە سنووردار بوو، سەرەڕای هەبوونی نوێنەری لە دیمەشق و حەلەب و حومس، بەڵام ڕووخانی ڕژێم ڕێگەی بە ئەنجومەنەکە دا کە ئۆپەراسیۆنەکانی فراوانتر بکات و بەشداری ژنان لە چالاکییەکاندا زیاد بکات، هەرچەندە حکومەتی کاتی ئازادیی ڕێژەیی بە چالاکی ژنان بەخشی، بەڵام هەندێک بڕیار لەسەر بنەمای فەقهیەی ئیسلامی بوو، کە ئازادی کردەوەی بە تەواوی سنووردار کرد، بەڵام بەربەستی ڕاستەوخۆی نەخستە سەر ڕێگای چالاکییەکانی ژنان.

 

مونا یوسف دووپاتی کردەوە، کە ئەنجومەنەکە سەرکەوتوو بوو لە بونیادنانی ژنانی پێشەنگ کە توانای داوای مافەکانیان هەبێت، هەروەها ئامادەیییەکی ڕوونی لەسەر زەوی هەبوو، ژنانی شارە جیاوازەکانی کۆکردەوە، وتی: فراوانکردنی ئەم دواییە ڕێگەی بە چوونە ناو ئەو ناوچانە دا کە پێشتر داخراو بوون، وەک عەفرین، جەرابلوس و ئیدلب، وتار و سیمیناری گفتوگۆیان ئەنجامدا، کە یارمەتیدەر بوو بۆ دەستنیشانکردنی سروشتی ژنان لە هەر پارێزگایەکدا، و بۆ ئەوەی بزانرێت کە هەموو ژنان هەمان داواکاری بنەڕەتییان هەیە، ئەمەش وایکرد ئەنجومەنەکە بتوانێت ڕیزەکانی ژنان یەکبخات و کاریگەرییەکانی بە بەراورد بە ساڵانی پێشوو بەرزبکاتەوە.

 

پێیوایە کە بەرفراوانبوونی ئەم دواییەی کارەکانی ئەنجومەنی ژنانی سووریا بووەتە هۆی تێگەیشتنێکی باشتر لە سروشتی ژنان لە شارە جیاوازەکانی سووریا و نیگەرانی و خواستەکانیان، وتی: ژنان لە دەرعا، هێزێکی گەورە و داواکارییەکی ڕوونیان بۆ مافەکانیان نیشانداوە، لەگەڵ خواستی گەشەپێدان و بەهێزکردنی سیاسی و زیادکردنی هۆشیاری، ئەمەش جیاوازییەکی ڕوونە لە نێوان کارەکانی پێشووی ئەنجومەن و کارەکانی ئێستایدا، بەو پێیەی دەستڕاگەیشتنەکەی فراوانتر بووە بۆ ئەوەی هەموو ژنانی ناوچە و شارە جیاوازەکانی سووریا بگرێتەوە، لە هەموو پێکهاتە کۆمەڵایەتییەکانەوە، ئەمەش کاریگەریی هەمەلایەنەی ئەنجومەنەکە و توانای بەهێزکردنی ژنان لەسەر ئەو ئەنجومەنە دەردەخات.

 

مونا یوسف، بەڕێوەبەری ئەنجومەنی ژنانی سووریا، لە کۆتایی قسەکانیدا سەبارەت بە کارەکانی ئەنجومەنەکە لە ساڵی ٢٠٢٥دا جەختی لەوە کردەوە، کە پلانەکانی داهاتووی ئەو ئەنجومەنە بەردەوامن و تیشکی خستە سەر یەکلاییکردنەوەی ڕێککەوتنە کۆمەڵایەتییەکە، کە وەک دەستوورێک بۆ ژنانی سووریا کاردەکات، ئەمەش بریتی دەبێت لە ڕەچاوکردنی بۆچوونی ژنان لە پێکهاتە جیاوازەکان و ڕێکخراوەکانی ژنان بۆ یەکخستنی دیدگاکەیان، ئامانج لێی بەهێزکردنی ژنانە بۆ ئەوەی لە پۆستەکانی بڕیاردان ئامادەبن، لەوانەش بەشداریکردن لە لیژنەکانی دامەزرێنەر و داڕشتنی دەستوور، هەروەها دڵنیابوون لەوەی داهاتووی سووریا ڕەنگدانەوەی خەباتی ژنانە و پاراستنی شکۆمەندییان، هەروەها ئەنجومەن کاردەکات بۆ ڕێکخستنی کۆنگرەی نیشتمانی بۆ دیالۆگی ژنان بە هاوبەشی لەگەڵ ڕێکخراوەکانی ژنان، ئەم کۆنگرە وەک سەکۆیەکی هەمەلایەنە و ڕوون دەبێت بۆ یارمەتیدانی ژنان بۆ یەکخستنی دیدگاکەیان و فشارخستنە سەر لایەنە پەیوەندیدارەکان بۆ دەستەبەرکردنی شوێنی شایستەی خۆیان لە سووریا.