ڕاپۆرت: ڕێژەی هەژاری جیهانی بۆ یەکەمجار لە ماوەی ١٥ ساڵدا بەرزبووەوە
ڕاپۆرتی ساڵانەی UNDP ئاشکرای کردووە کە ٥١.٥ ملیۆن کەس لە جیهاندا تووشی هەژاری بوون، کە یەکەم هەڵکشانی هەژاری فرەڕەهەندە لە ساڵی ٢٠١٠ەوە.
ناوەندی هەواڵ
ڕێژەی هەژاری جیهانی بەهۆی لێکنزیکبوونەوەی قەیرانە هاوچەرخەکانەوە بە خێرایی بەرز دەبێتەوە، ململانێ چەکدارییەکان و گۆڕانی توندی کەشوهەوا بژێوی ژیانیان لەناو دەبات و پێشکەوتنی گەشەپێدان دەخاتە مەترسییەوە و ملیۆنان کەس پاڵدەنێتە هەژارییەکی زۆرەوە.
بەرنامەی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان (UNDP) یەکەم بەرزبوونەوەی پێوەرەکانی هەژاری فرەڕەهەندی لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ڕاگەیاند، بەپێی ڕاپۆرتی ساڵانەی بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان کە ١٢ی تشرینی یەکەم بڵاویکردووەتەوە، ژمارەی ئەو کەسانەی لە هەژاریدا دەژین ٥١.٥ ملیۆن کەس بەرزبووەتەوە و کۆی گشتی جیهانی گەیشتووەتە نزیکەی ١.٢ ملیار کەس.
کارگێڕی بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان ئەم دابەزینە بەرچاوەی بە "بانگەوازێکی بەئاگابوونەوە بۆ هەموو جیهان" پێناسەی کرد و وتی: لە پشت ئەم ژمارە سەرسوڕهێنەرانەدا ملیۆنان کەس ڕووبەڕووی ئاستەنگە تێکەڵاو و خراپتربوونی ژیان دەبنەوە، دیارترینیان برسێتی توند، ڕەتکردنەوەی سیستماتیکی خوێندن و نەبوونی گرینگ لە دەستڕاگەیشتن بە ئاوی پاک و کارەبا.
جەختی لەوە کردەوە کە ئەم دۆخە قبوڵکراو نییە و منداڵان زیاتر لە نیوەی ئەو کەسانە پێکدەهێنن کە لە سەرانسەری جیهاندا لە هەژارییەکی زۆردا دەژین، هەروەها گەورەترین ڕێژەی ئەم زیادبوونە دەگەڕێتەوە بۆ کاریگەرییە یەکگرتووەکانی گۆڕانکاری دیمۆگرافی و گۆڕانکاری لە ڕووماڵکردن و گەشەی دانیشتووان کە بە تەنها بەشداری کردووە لە زیادبوونی ١٥.٤ ملیۆن کەس.
بە پێچەوانەوە، ڕاپۆرتەکە ئاماژەی بەوە کردووە، کە ٣٣ وڵات لە کۆی ٨٩ وڵات کە زانیارییەکانیان بۆ بەردەست بووە، سەرکەوتوو بوون لە کەمکردنەوەی بەهای پێوەرەکە لە ماوەی کەمتر لە ١٥ ساڵدا بۆ نیوە، لەنێویاندا شەش وڵاتی ئەفریقای بیابانی باشوور.
ئەنجامی ١٣ وڵات کە داتاکانیان نوێکراونەتەوە جیاوازییەکی بەرچاویان دەرخستووە، میسر، نیپاڵ و تاجیکستان دابەزینی بەرچاویان لە ڕێژە و ژمارەی هەژاری تۆمارکردووە، لەکاتێکدا ئەنگۆلا و زامبیا شایەتی زیادبوونی کۆی ژمارەی ئەو کەسانە بوون کە لە هەژاریدا دەژین بەهۆی زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان کە لە هەوڵەکانی کەمکردنەوەی هەژاری تێپەڕیوە.
شایەنی باسە ئەم پێوەرە پێوەرێکی جیهانییە کە لە داهات تێدەپەڕێت بۆ بەدواداچوونی هەژاری لە ژیانی ڕۆژانەدا، بە بەکارهێنانی ١٠ پێوەر کە بە یەکسانی بەسەر سێ کەرتدا دابەشکراون: تەندروستی، پەروەردە و ئاستی ژیان، تاکێک ئەگەر یەک لەسەر سێ یان زیاتر لەم نیشاندەرانە بێبەش بێت، وەک هەژار پۆلێن دەکرێت و وەشانی ئێستای ساڵی ٢٠٢٦، ١٠٨ وڵاتی گەشەسەندوو دەگرێتەوە کە ژمارەی دانیشتووانیان ٧٨٪ی کۆی دانیشتوانی جیهان پێکدەهێنن.