ناوەندی هەواڵ

 

نووسەری سووریی ئیعتیدال رافع یەکێکە لە دەنگە دیارەکانی ژنان لە ئەدەبیاتی عەرەبی سەردەمی، لە سایەی شێوازەکەی کە تێکەڵی لیریکیزم و ڕیالیزمە، جێپەنجەیەکی دیاری لەسەر ژانری کورتە چیرۆک بەجێهێشتووە.

 

ئەو بە بوێری خۆی لە چارەسەرکردنی پرسەکانی ژنان و کۆمەڵایەتیدا ناسراوە، هەروەها بە توانای گۆڕینی وردەکارییەکانی ڕۆژانە بۆ دیمەنی گێڕانەوەی زیندوو، پیشەکەی ڕۆژنامەگەری و نووسینی داهێنەرانە دەگرێتەوە و بەرهەمەکانی بەشێکی گرنگی میراسی ئەدەبی سووریا پێکدەهێنن.

 

لە ساڵی ١٩٣٧ لە شاری عالیەی پایتەختی لوبنان لەدایک بووە و لە منداڵیدا ڕووی لە دیمەشق کردووە، لێرەدایە کە تایبەتمەندییەکانی کەسایەتی ئەدەبی دەستیان بە شێوە وەرگرتن کرد، هەر لە سەرەتای ساڵانی ژیانییەوە لە خوێندنەوەدا جیهانێکی تایبەتی دۆزیەوە کە ڕێگەی پێدەدا لە جەنجاڵی ژیانی ڕۆژانە ڕزگاری بێت، کە دواتر بەشداری کرد لە داڕشتنی دیدگای فیکری و ڕێبازی داهێنەرانەی.

 

لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا هاوسەرگیری کرد، هەرچەندە هاوسەرگیری پێشوەختە ژیانێکی ماڵی بێدەنگی بەسەردا سەپاند، بەڵام توانی ئەو قۆناغە بگۆڕێت بۆ کەشی بیرکردنەوە و نووسین، بەردەوام بوو لە خوێندن و بڕوانامەی مێژووی لە زانکۆی دیمەشق بەدەستهێنا، دەستی بە پیشەیەک کرد کە پەروەردە و ڕۆژنامەگەری و کاری کولتووری لەخۆدەگرێت.

 

ئیعتیدال رافع لە ژمارەیەک ڕۆژنامە و گۆڤاری سووری و عەرەبیدا کاری کردووە و کارە ڕۆژنامەوانییەکەی توانای گرتنی وردەکارییەکانی ڕۆژانە و گۆڕینی بۆ ماددەی گێڕانەوەی زیندوو وردتر کردووەتەوە.

 

ئەزموونی ئەدەبی ئەو بە شێوازێکی چڕ و شیعریی تایبەتمەندە کە پشت بە گاڵتەیەکی ورد و زمانێکی سادە دەبەستێت، کە قووڵی مرۆڤایەتی دەشارێتەوە.

 

بەرهەمەکانی بەدواداچوونیان بۆ بابەتەکانی ژن، یادەوەری، شەڕ و نامۆبوونی ناوخۆیی دەکرد، لە بەناوبانگترین بەرهەمەکانیدا ”مدينة الإسكندر” ”شاری ئەسکەندەر” (١٩٨٠)، ”امرأة من برج الحمل” ”ژنێک لە زۆدیاکی کاور” (١٩٨٦)، ”سفر” (١٩٨٨)، ”بيروت كل المدن: شهرزاد كل النساء” ”بەیروت هەموو شارەکان: شێهرازادە هەموو ژن” (١٩٨٩)، ”يوم هربت زينب” ”ئەو ڕۆژەی زەینەب ڕایکرد” (١٩٩٦)، ”رحيل البجع” ”ڕۆشتنی قوو” (١٩٩٨)، ”أبجدية الذاكرة” ”ئەلفوبێی یادەوەری” (٢٠٠٠)، ”وأهداب مالحة” ”برژاننگە خوێیاویەکان” (٢٠١٣).

 

لە ساڵی ١٩٩٠ەوە ئیعتیدال رافع شەڕێکی درێژخایەنی لەگەڵ شێرپەنجەدا دەستپێکرد، ئەمەش وای لێکرد دوا ڕۆمانی خۆی بە ناوی "صديقي السرطان" ”شێرپەنجەی هاوڕێکەم” بنووسێت کە تەواو نەبووە، لە ساڵانی دواتریدا لە خانەی"دار السعادة للمسنين" ”دار سەعادە بۆ بەتەمەنەکان” لە دیمەشق نیشتەجێ بوو، دوور لە چاوی گشتی و ڕازی بوو بە خوێندنەوە.

 

ئیعتیدال رافع لە ٩ی ئابی ٢٠١٨ لە تەمەنی ٨١ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و میراسێکی ئەدەبی بەرچاوی لە پەرەپێدانی چیرۆکە خەیاڵییە سەردەمیەکانی سووریادا بەجێهێشت و بەشدارییەکی بەرچاوی لە نوێنەرایەتیکردنی دەنگی ژنان لە ئەدەبیاتی عەرەبیدا بەجێهێشت.