ڕەجا حەمید ڕەشید

 

عێراق- ڕۆژنامەگەری عێراقی بە درێژایی قۆناغە جیاوازەکانی، گۆڕانکارییەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، لە سنووردارکردنی سانسۆر و سنووردارکردنی ئازادی ڕادەربڕینەوە بۆ پانتاییەکی فراوانتری فرەیی میدیایی گۆڕاوە، ئەمەش لەگەڵ ئاڵەنگاری پیشەیی پەیوەست بە متمانەپێکردن و ئازادی ڕادەربڕین و پابەندبوون بە ڕەوشتی ڕۆژنامەگەرییەوە بووە.

 

لەو چوارچێوەیەدا، سەوسان جەزراوی، ڕۆژنامەنووسی عێراقی ڕوونیکردەوە، کە خولیای نووسین و هونەر و ئەدەبیات لە ساڵانی خوێندنەوە دەستی پێکردووە، هەروەها پەروەردەکردنی لە ژینگەیەکی خێزانییدا کە بەهای کولتوور و خوێندنەوەیان دەدا، بەشداری کرد لە بەهێزکردنی مەیلەکانی، لە کۆتاییدا وای لێکرد کە ڕۆژنامەگەری هەڵبژێرێت و خۆی بۆی تەرخان بکات.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، پێش ساڵی ٢٠٠٣ پیشە و بوارە جیاوازەکان کەوتوونەتە ژێر سانسۆر و سنووردارکردنی حکومەتەوە کە مەودای کارکردن و دەربڕینیان سنووردار دەکرد و ئەم سنووردارکردنانەش ئاسان نەبوون بۆ دەربازبوون، سەرەڕای بوونی پەراوێزێکی سنووردار بۆ دەربڕین لە چوارچێوەی ڕێگەپێدراوەکاندا.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، لەکاتێکدا ژنان لە بواری میدیادا ئامادەبوون، بەڵام ڕۆڵیان نەگەیشتە ئاستی خوازراو بە بەراورد بەو شتانەی کە ژنان لە وڵاتانی دیکەدا بەدەستیان هێناوە، کۆمەڵگە بە ئامادەییەوە ئەو ژنانەی لە بواری ڕۆژنامەگەری و میدیا و هونەردا کاربکەن قبوڵ ناکات، ئەمەش ئاڵەنگاریەک بۆ ئامادەبوونی پیشەیی ئەوان دروست دەکات.

 

فرەیی میدیایی

سەوسان جەزراوی جەختی لەوە کردەوە، کە فرەیی میدیایی ڕێگە بە فرەچەشنی بیرۆکە و ئاڵوگۆڕی بیروڕا دەدات، بە پێچەوانەی ڕۆژنامەگەریی یەکلایەنە کە ئازادی ڕادەربڕین سنووردار دەکات، ئەزموونی خۆی لە تۆڕی میدیایی عێراقی وەبیرهێنایەوە و وتی: لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ وەک ئەندامی دەستەی ئەمینداران پەیوەندی بە بینای ڕادیۆ و تەلەفزیۆنەوە کردووە، دواتر بووە تۆڕی میدیایی عێراقی، پێش ئەوەی دەستبەکاربێت بە بەڕێوەبردنی پەیمانگای ڕاهێنانی میدیا، کە پێشتر بە پەیمانگای ڕاهێنانی ڕادیۆ ناسرابوو.

 

ڕوونیشیکردەوە، پەیمانگای ڕاهێنانی میدیا دامەزراوەیەکی بەناوبانگە کە پیشەگەری ناسراوی میدیای بەرهەمهێناوە، هەروەها ئامادەکردنی پەخشکاران پێویستی بە چەندین ساڵ ڕاهێنان و پەروەردە هەیە، دوای لەناوچوونی لە کاتی بۆردومانەکەی ساڵی ٢٠٠٣دا وەریگرتووە، نزیکەی بە تەواوی مۆبیلیات و ئامێر و بەڵگەنامەکانی لێسەندراوەتەوە، ئەمەش وایلێکردەوە کە لە سفرەوە دەست پێبکات بۆ نۆژەنکردنەوەی.

 

ئەو ماوەی کارکردنی وەک یەکەم بەڕێوەبەری ژن لە پەیمانگاکەدا لە گرنگترین دەستکەوتە پیشەییەکانی خۆی زانی، ئاماژەی بەوەشکرد، کە سەرپەرشتی نزیکەی ٦٠ خولی ڕاهێنانی لە بوارەکانی ئەندازیاری و میدیادا کردووە، بە بەشداریکردنی پرۆفیسۆرە دیارەکان، پیشەییەکانی میدیا و ئەکادیمییەکان، ئەم خولانە بەشدار بوون لە دانانی بناغە بۆ گەشەپێدانی پەیمانگاکە.

 

ئاڵەنگاری ئاوەدانکردنەوە

سەبارەت بەو سەختییانەی ڕووبەڕوویان بوونەتەوە، سەوسان جەزراوی ڕوونیکردەوە کە نۆژەنکردنەوەی پەیمانگای ڕاهێنانی میدیا بەهۆی کەمی کەلوپەل و سنوورداربوونی سەرچاوەی دارایی ڕووبەڕووی ئاستەنگ بووەتەوە، هەروەها هاوکاری لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی تۆڕەکە بەشداری کردووە لە دامەزراندنی تاقیگەی کۆمپیوتەر و نۆژەنکردنەوەی تاقیگەی ڕادیۆیی.

 

ئەو ڕەخنەی لە بەکارهێنانی بەربڵاوی زاراوەی "پیشەیی میدیا" گرت بەبێ ئەوەی خاوەنی لێهاتوویی پیشەیی پێویست بێت، وتی: کاری میدیایی پێویستی بە زانیاری و ئەزموون و گەشەپێدانی پیشەیی و لێهاتوویی هەیە لە نووسینی هەواڵ و ڕاپۆرت و ئەنجامدانی چاوپێکەوتن.

 

دوای زیاتر لە ٢٠ ساڵ لە بواری میدیادا، پێی وایە کە میدیا نەگەیشتووەتە ئازادییەکی تەواو، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ئازادی ڕەها لە ڕاستیدا بەدی نایەت، دەربڕینی بێ دیسپلین ڕەنگە بگۆڕێت بۆ هێرش یان بڵاوکردنەوەی زانیاری نادروست یان بەهۆی ناکۆکی کەسییەوە ببزوێنرێت.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، فرەیی لایەنە سیاسییەکان و ئاراستە و بیروباوەڕی جیاوازیان سنووردارکردن بەسەر کاری میدیایی دەسەپێنن، بەڵام ئاماژەی بەوەدا، کە سەرەڕای ئەو سنووردارکردنانە هێشتا کەشی گفتوگۆ هەیە.

 

هەڕەشە لەسەر ژنانی ڕۆژنامەنووس

سەوسان جەزراوی جەختی لەوە کردەوە، کە پاراستنی ژنە ڕۆژنامەنووسان لە هەڕەشەکان بەرپرسیارێتییەکی هاوبەشە لە نێوان دەسەڵاتی دادوەری و سەندیکاکان و دامەزراوەکانی ڕاگەیاندن، ئاماژەی بە ڕۆڵی لاوازی سەندیکاکان و پەرەسەندنی ئەو هەراسانکردنە کرد، کە بەشێک لە ڕۆژنامەنووسانی ژن پاڵدەنێت بۆ جێهێشتنی پیشەکە، هەروەها بەئامانجگرتنی ژنان بۆ بۆچوونەکانیان و بەرگریکردنیان لە مافەکانیان، بەشداریکردنیان لە وتاری گشتی و یاسادانان سنووردار دەکات، جەختی لەسەر پێویستی دابینکردنی پاراستنی پێویست بۆیان کردووەتەوە.

 

ڕەخنەی لە بەکارهێنانی تۆڕی کۆمەڵایەتیدا گرت بۆ ناشرینکردنی ژنە ڕۆژنامەنووسان و هێرشکردنە سەر ناوبانگ و کەرامەتیان، ئەم پراکتیزانە بە لادان لە ڕۆڵی مەبەستی ئەم پلاتفۆرمانە لە ئاگادارکردنەوە و پەروەردەکردن و بڵاوکردنەوەی زانیاری دەزانێت و ئاماژەی بەوەدا کە زۆرجار ژنان ئامانجی سەرەکین.

 

ئازادی ڕادەربڕین

پەیامێکی ئاراستەی ژنانی گەنجی ڕۆژنامەنووسان کرد، کە جەختی لەسەر گرنگی کولتوور و زانست و شارەزایی لە ئامرازە پیشەییەکان کردەوە، کولتوور چەکێکی بنەڕەتییە بۆ ژنان لە بەرگریکردن لە خۆیان و دووپاتکردنەوەی بوونییان.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ژنە ڕۆژنامەنووسێکی بەتوانا دەتوانێت تواناکانی خۆی بسەلمێنێت بەبێ ئەوەی پشت بە کەسانی دیکە ببەستێت یان ملکەچی سازش و خەڵات بێت، داوای هۆشیاری و بەرپرسیارێتی لە ڕەفتار و ڕواڵەت و قسەکردندا دەکات، لەسەر بنەمای ئەوەی کە ژنە ڕۆژنامەنووس نوێنەرایەتی، لە چاوی خەڵکدا، وێنەیەکی ژنە ڕۆژنامەنووسانی عێراقی دەکات.

 

لە کۆتایی قسەکانیدا، سەوسان جەزراوی داوای لە سەندیکاکانی ڕۆژنامەنووسان و دەزگاکانی ڕاگەیاندن کرد، کە بەهرەمەندەکان لە باوەش بگرن و بە پشتبەستن بە توانا فیکری و پیشەییەکانیان مامەڵە لەگەڵ ژنان بکەن نەک تەنها لەسەر ڕەگەزەکەیان، وتی: سەیرکردنیان وەک تاکێکی خاوەن عەقڵ و لێهاتوو دەرگا بۆ سەرهەڵدانی کەسایەتییە دیارەکانی میدیا و پێشکەوتنیان لەم بوارەدا دەکاتەوە.