ناوەندی هەواڵ

 

لە ٣١ی تەمووزی ١٩٠٨ لە ئیستەنبوڵ هاوارێکی منداڵێکی ساوا بیسترا. ئەمە دەنگی لەیلا بەدرخان کچی عەبدول رەزاق بەدرخانی کورد و هێنریت ئۆرنیک جولەکەیەکی نەمسایی بوو، باوکی لە خێزانی بەناوبانگی بەدرخان بوو، خێزانێک کە لە مێژووی کورددا ڕۆڵێکی هزری و سیاسی گرنگی هەبووە، دایک و باوکی لەیلا دوای لەدایکبوونی دوو منداڵەکەیان جیابوونەوە، براکەی لەیلا لەگەڵ باوکیان مایەوە و لە تەمەنێکی گەنجیدا بە ڕووداوێک گیانی لەدەستدا. عەبدول ڕەزاق بەدراخان دەربەدەری تەرابلوس بوو، چونکە ناوەکەی پەیوەست بوو بە تیرۆرکردنی سەرۆکی شارەوانی ئەوکاتی ئیستەنبوڵ، ڕیدڤان بەی، ٤ ساڵ لەوێ زیندانی بوو. لەیلا و دایکی لە مسڕ نیشتەجێ بوون. لەیلا منداڵی خۆی لەوێ بەسەر بردووە.

 

باوکی لە زیندان ژەهراوی بوو

دواتر لەیلا بەدرخان لەگەڵ دایکی لە ڤیەننا ژیانێکی نوێیان دەستپێکرد. لەیلا یەکەم هەنگاوی خۆی لە جیهانی نمایشدادا ناوە، لە جەنگی جیهانی یەکەمدا عەبدوڕەزاق بەدیرخسان دەچێتە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و هەوڵیدا شۆڕشێکی کورد لەدژی عوسمانییەکان لەوێ ڕێکبخات. پاڵپشتی ڕووسیای وەرگرت و لە وان و بۆتان هێزی کۆکردەوە، بەڵام لەگەڵ شۆڕشی تشرینی یەکەم ڕووسیا پشتیوانی خۆی لە هەردوو ئەرمەن و کورد کشاندەوە، عەبدولڕەزاق بەگ دەستگیرکرا و لە موسڵ زیندانی کرا و ژەهراوی کرا بەبێ ئەوەی دادگایی بکرێت. ئەم ڕووداوە لە دادگایی کردنی ئەندامانی کۆمیتەی یەکێتی و پێشکەوتن لە ئیستەنبوڵ دوای شکستی عوسمانیەکان هاتە ئاراوە.

 

یەکێکە لەو کەسانەی هەڵپەڕکێ کوردی هێنایە سەر شانۆ

لە جەنگی جیهانی دووەمدا لەیلا لە فەرەنسا زیندانی کرا. کە ڕەگ و ڕیشەی جوولەکەکانی هەڕەشەی لێدەکرد، بەڵام بەهۆی ئەوەی هاوسەرگیری لەگەڵ هاوڵاتییەکی فەرەنسی کردبوو، خۆی لە هەموو لێکۆڵینەوەیەک بەدوور دەگرت. لە دوای جەنگ لەیلا بەردەوام بوو لە چالاکییە هونەریەکانی، بە نزیکەی ٤٠ ساڵ لەمەوبەر لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٨٦ لە شاری مۆنتاوبان لە فەرەنسا کۆچی دوایی کرد، گۆڕەکەی لەیلا کە لە هەژاریدا کۆچی دوایی کرد، دوای ١٧ ساڵ لە تەنیشت گۆڕی هاوژینەکەی، لەیلا بەدرخان کە میراسێکی گەورەی ڕۆشنبیری بەجێهێشتووە، نمایشکار و هونەرمەند و نوێنەری ڕۆشنبیری کوردی بوو. لەو سەردەمەدا لەبری 'هەڵپەڕکێی ڕۆژهەڵاتی’'، نمایشی ڕەسەن کە لە هەڵپەڕکێی کولتووری کوردییەوە ئیلهامی لێ وەرگیراوە، لەسەر شانۆکانی ئەوروپا پێشکەش دەکرد. لەیلا پێشەنگێکە لە دەربڕینی شوناسی کولتووری لە ڕێگەی زمانی هونەرییەوە.

هونەر و کاریگەرییەکەی

ئەو بە سوودی وەرگرتن لە مۆسیقا و هاندانی کوردی لە نمایشەکانیدا جەختی لە شوناس کردەوە. لەیلا بە نمایشەکانی لە ئەوروپا سەرنجی بۆ کولتووری کوردی ڕاکێشا، ئەو بە یەکێک لە یەکەم هونەرمەندە کوردەکان دادەنرێت کە بە واتای سەردەمی ’‘نوێنەرایەتی کولتووری’’ی هەیە. بەکورتی لەیلا بەدرخان تەنها نمایشکار نەبوو، بەڵکو کەسایەتییەکی هونەری گرنگ بوو کە کولتووری کوردی بە مەیدانی نێودەوڵەتی ناساند.

 

لەیلا بەدرخان هاوڕێی زۆری لە جیهانی هونەر و چاپەمەنیدا دەستکەوتووە. یەکێک لەو هاوڕێیانە نیگارکێش ژان تارگێتە کە ناوی تابلۆکەی ناوناوە ‘’لەیلا بەدرخان نمایشکردنی هەڵپەڕکێیەکی کوردی’’.

 

فۆتۆگرافەری بەناوبانگی ئەو سەردەمە، مادام دی ئۆرا، یەکێکە لە هاوڕێکانی و وێنەکەی گرتووە، جگە لەم ناوانە هاوڕێی هونەرمەندی دیکەی هەبووە کە پۆرترێتەکانی دەکێشا.

 

“من نە تورکم نە فارس، کوردم”

لەیلا، لە هەموو چاوپێکەوتنێکدا، کە لە ئەوروپا ئەنجامی دەدا، ناسنامەی خۆی دەهێنایە ئاراوە، هەرگیز خۆی لە جوگرافیای خۆی دوور نەخستەوە لە هەموو بلاوکراوەکانی نمایشەکانی لە ئەوروپادا دەوترا لەیلا نمایشکاری کوردە، چونکە لە ڕۆژئاوای کوردستان بەزۆری تەنها بە هەڵپەڕکێی تورک ناوی لەیلا بەدرخان دەوترا، بۆیە زانراوە کە لەیلا بەدرخان گرنگییەکی تایبەتی بەم بابەتە داوە و لە هەموو چاوپێکەوتنێکدا دەیوت: من نە تورکم نە فارس، من کوردم.

نمایشە ستایلدارەکانی لەیلا کە لە ژێر کاریگەری ڕیتمەکانی دەف و قەترە و سیتار و نیمایشی سەر شەقامەکاندان، شوێنەواری کولتوورەکانی کلدانی، ئێزدی و زەردەشتی ئێران، مسڕ، میزۆپۆتامیا و کوردستانیان هەیە. هەندێک لە ناونیشانەکانی ناو ڕێپرتوارە بەرفراوانەکەی نمایشەکانی لەیلا بەدرخان بریتین لە:

بووکە بارانە

شەرڤانێ کورد

دیلان

نمایشی دورزی

ستامپا پەرسی

هێرۆگلیف

تاف