ناوەندی هەواڵ

 

قەدەغەکردنی بەکارهێنانی زمانی دایکی مرۆڤ لە سەرانسەری جیهاندا نەک تەنها ئامرازەکانی پەیوەندیکردن بەڵکو یادەوەری کولتوور و ناسنامەی کۆمەڵایەتیشی لە قاڵب داوە بە درێژایی مێژوو کۆمەڵگاکان لە ژێر فشاردا ڕێگەی جیاوازیان بۆ پاراستنی زمان و مەیدانی دەربڕینیان پەرەپێداوە زۆرجار ئەم هەوڵانە ڕێگەیان بۆ سەرهەڵدانی سیستەمی پەیوەندیی نوێ و سەربەخۆ خۆش کردووە نوشو وەک نموونەیەکی سەرنجڕاکێش لەم بوارەدا دەرکەوت بە تایبەت لە سەردەمێکدا کە ژنان لە زمانی دایکیان دوور خرابوونەوە و هەم لە ڕووی کولتوورییەوە هەم وەک فۆرمێک لە بەرخۆدان و هەم وەک جۆرێک لە هاوپشتی بەردەوام بوونیان هەبوو

 

سیستمی نوشو وەک مێژوویەکی زیندووی بەرگری ژنان دەردەکەوێت چونکە لە سەردەمێکدا داهێنرا کە ژنان مافی فێربوونی پیتە فەرمییەکانی چینییان نەبوو ئەم زمانە کە شێوەی پیتەکانی وەک نەخشی سەر کاغەز و قوماش دەردەکەوێت ڕێگەی بە ژنان دەدا نهێنییەکانیان لە چاوی پیاوان بشارنەوە و لە ڕێگەی چنینی پیتەکان لەسەر دەستماڵ و باوەشێنەکان نامەی پڕ لە سۆز بۆ یەکتری بنێرن ئەوەی ئەم زمانە لە زمانەکانی تری جیهان جیا دەکاتەوە ئەوەیە کە تەنها لەلایەن ڕەگەزی مێینەوە پەرەی پێدراوە و وەک میراتێکی کولتووری لە دایکەوە بۆ کچ گوازراوەتەوە تا گەیشتە سەدەی بیستەم و ئێستا وەک یەکێک لە دەگمەنترین زمانە لەناوچووەکانی جیهان لەلایەن ڕێکخراوی یونسکۆوە گرنگی پێ دەدرێت و هەوڵی زیندووکردنەوەی دەدرێت چونکە تەنها ئامرازی ئاخاوتن نەبووە بەڵکو سیمبولی ئازادی و هاوسۆزی ژنان بووە لە جیهانێکی داخراودا ئێستا ئەم زمانە لە مۆزەخانەکاندا وەک بەڵگەیەک لەسەر توانای داهێنانی مرۆڤ لە سەخترین بارودۆخەکاندا پارێزگاری لێ دەکرێت و توێژەران بەردەوامن لە لێکۆڵینەوە لەسەر واتا قووڵەکانی ئەو شیعر و گۆرانییانەی کە بەم پیتە باریک و درێژانە نووسراونەتەوە.

نوشو بە سیستەمێکی نووسین ناسراوە کە بە دەگمەن بەکاردەهێنرێت و وا بیردەکرایەوە کە تەنها ژنان لە جیهاندا بەکاری بهێنن ئەم سیستەمە کە پێدەچێت لانیکەم هەزار ساڵ لەمەوبەر سەرچاوەی گرتبێت بە ‘نووسینی ژنان’ و ‘ئەلفوبێی ژنان’ پێناسە دەکرێت نوشو کە لە باشووری ڕۆژئاوای پارێزگای هونان لە چین سەرچاوەی گرتووە سەرەتا لەناو ئەو ژنانەی لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین پەرەی سەندووە و بە تێپەڕبوونی کات بۆ شارەکان بڵاوبووەتەوە لەم سیستەمەدا کە خاوەنی ئەلفوبێی تایبەتی خۆیەتی بەوە ناسراوە کە شیعر و گۆرانی و دەقی نووسراوی جۆراوجۆری بەرهەم هێناوە نوشو لە سەردەمێکدا سەریهەڵدا کە ژنان لە ڕووی مێژووییەوە لە خوێندن دوور خرابوونەوە و ڕووبەڕووی سنووردارکردنی جددی بووەوە لە ژیانی کۆمەڵایەتیدا پەرەی بە شێوازێکی نهێنی پەیوەندیکردن دا کە تێیدا ژنان بە تایبەتی بتوانن هەستەکانی خۆیان و ئەو سەختییانەی کە ئەزموونی دەکەن و هاوڕێیەتییەکانیان بەیەکەوە باس بکەن ئەم زمانە نووسراوەیە کە پیاوان لێی تێنەگەیشتبوون لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی دیکە لە نێو ژناندا دەگوازرایەوە و بۆ ماوەیەکی زۆر بە شاراوەیی مایەوە.

 

لەم کولتوورەدا کە دڵسۆز بوو بۆ نەریتی 'خوشکایەتی ئەبەدی' ژنان نزیکایەتییەکیان لەگەڵ ژنانی دیکەی هەمان پەیوەندی خوێن پێکهێنا کە بۆ هەمیشە بەردەوام بوو پێکەوە بەشدارییان لە فێستیڤاڵەکاندا دەکرد کاری دەستییان ئامادە دەکرد و گۆرانییان پێکەوە ئامادە دەکرد بۆ دەربڕینی هەستەکانیان بەو پێیەی ئەو ژنانەی دوای هاوسەرگیری دەچوونە گوندە جیاوازەکان لە یەکتر جیا دەبوونەوە و ئامانجی ئەم پەیوەندییە زیاتر بوو و پەرەی بە زمانێکی نووسراو دا بەم شێوەیە نوشو لە خواستی ژن بۆ پەیوەستبوون و دەربڕینی هەستەکانیان سەریهەڵدا ئەم نەریتە بەپێی بیروباوەڕەکان کاتێک ژنێک کە نوشو دەناسێت خەریک بوو بمرێت کەرەستە و کەلوپەلەکانی لەناو دەچوون.

 

ئەم زمانە شاراوەیە لە کۆتایی سەدەی بیستەمدا بە دۆزینەوەی بەڕێکەوتی سینەماکار یانگ یویچینگ هاتە بەرچاوی جیهان فیلمی دیکۆمێنتاریی "نوشو زمانێکی شاراوەی ژنان لە چین" کە لەلایەن یانگ یویچینگەوە لە ساڵی ١٩٩٩ دروستکرا یارمەتیدەر بوو بۆ ئەوەی ئەم کولتوورە بخاتە بەردەم سەرنجی نێودەوڵەتی دواتر فەرهەنگەکانی نوشو دروستکران لەوانەش کار لەسەر فەرهەنگێکی هاوتای چینی لە ڕووی بینراوەوە نوشو کە لە پیتەکانی هانزی چینی دەچێت شێوازێکی نووسینی ڕژاو و گۆشەیی هەبووە هەندێک لە کارەکتەرەکان ئیلهامیان لە چین وەرگرتووە هەندێکی تریش بە تەواوی ڕەسەنن ئەمڕۆ پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکان کە نوشو بەرەوپێش دەبەن بەردەوامن لە کارکردن لەسەر ژیانکردنی ئەم کولتوورە لە ڕێگەی کەرەستەی پەروەردەیی و ئەو کەسانەی کە فێری ئەم زمانە دەکەن.