ژینو خاترویسی

 

ژیانی ژنان لە ئێراندا لەگەڵ کۆمەڵێک شێوەی ئاڵۆز و سەریەککەوتووی توندوتیژیدا تێکەڵ بووە، کە لە چوار دیواری ماڵەوە دەست پێدەکات و درێژدەبێتەوە بۆ شەقام و شوێنی کار و هەموو کەشی گشتی دیکە.

 

لەم چوارچێوەیەدا، پێش ئەوەی ژنان تەنانەت دەرفەتی ئەزموونکردنی دەزگا و ڕزگاری وەک دەربڕینی ئەزموونی ژیاویان هەبێت، خۆیان دەبیننەوە کە ڕۆژانە ڕووبەڕووی خەباتێک دەبنەوە بۆ پاراستنی کەمترین ئاستی کەرامەتی مرۆڤ لە هەموو لایەنەکانی ژیاندا، ئازارەکانی ژنان لێرەدا تەنها پرسێکی کەسی یان تاکەکەسی نییە، بەڵکو ڕەگ و ڕیشەی لە پێکهاتەی سیستەمێکدا هەیە کە سەپاندنی کۆنترۆڵی تەواو بەسەر جەستە و سنووردارکردنی ئازادییەکان و بەردەوامکردنی وابەستەیی بە نیوەی کۆمەڵگە وەک ئامرازێکی جەوهەری بۆ بەردەوامبوون و مانەوەی خۆی دەبینێت.

 

لەناو دامەزراوەی بنەماڵەدا ئەم توندوتیژییە بۆ یەکەمجار بە شێوەیەکی ئاشکرا و ورد و سیستماتیکی خۆی دەردەخات، لە منداڵییەوە شێوازەکانی هەڵاواردن لەسەر بنەمای ڕەگەزی لە پەسەندکردنی پیاوان و سنووردارکردنی ئازادییەکانی کچانەوە دەستپێدەکات و تا تەمەنی گەورەیی لە ڕێگەی دیاردەکانی وەک هاوسەرگیریی زۆرەملێ، هاوسەرگیریی منداڵان و ڕەتکردنەوەی مافی خوێندن بەردەوام دەبێت.

 

توندوتیژی خێزانی چەندین شێوەی هەیە، لە دەستدرێژی جەستەیی و دەروونی و بێڕێزیکردنی بەردەوامەوە تا دەگاتە ڕەتکردنەوەی مافی ژنان بۆ بڕیاردان لەسەر ژیانی کەسیی خۆیان، هەروەها سەپاندنی کۆنترۆڵی توند بەسەر هاتووچۆ و چالاکییەکانی ژناندا، کەشێکی خنکێنەر دروست دەکات کە ژنان تێیدا گیریان خواردووە.

 

لەم چوارچێوەیەدا، نەریتە بەسەرچووەکانی خێڵەکی و کولتووری پیاوسالاری ناوخۆیی کارەساتەکانی وەک کوشتن بە بیانووی شەرەف، حاڵەتەکانی ئاگردان لە ژنان لە ژێر فشاردا و شێوازی ترسناکی توندوتیژی لەسەر بنەمای چەمکی "شەرەف" بەرهەم دەهێنن، بۆ ئەوەی پەیامێک بۆ ژنان بنێرن کە تەنها دەرچوون لە داب و نەریت دەتوانێت ژیانیان لەدەست بدەن.

 

ڕیشەی ئەم پرسە لە سەرهەڵدانی سیستەمی دەوڵەتی نەتەوەیی و دەسەڵاتی پیاوانەدایە کە ڕاستەوخۆ بەیەکەوە گرێدراون، ئەم جۆرە توندوتیژییە لە دەوری ئەو ئەقڵی پیاوسالارییە دەسوڕێتەوە کە لە کۆمەڵگەدا باو بووە، هەروەها ئەو بیرکردنەوەیە کە لەناو خێزاندا لە قاڵب دراوە، هەر لەبەر ئەمەشە ڕۆژانە شاهیدی ئەو کوشتنانە دەبین کە بە بیانووی "شەرەف"ەوە، نکۆڵی لە بوونی ژن دەکەن و لە کەلوپەلی خاوەندارێتیدا کورتیان دەکەنەوە.

 

سیستەمی پیاوسالاری کە لە کۆمەڵگەدا باو بووە، گێڕانەوەی نەریتێک بەسەر ژناندا دەسەپێنێت کە دوورە لە لۆژیکی، بە زمانێکی دڕندە و ترسناک، بەجۆرێک کە ژن لە دۆخێکی بەردەوامی ترسدا دەبێت لە سادەترین کێشە کە ڕەنگە ڕووبەڕووی ببێتەوە، پێش ئەوەی بکەوێتە بەر توندوتیژی کە بە تەواوی ڕۆح و ئیرادەی خۆی لەناو دەبات، ڕەنگە پەنا بۆ خۆکوشتن ببات، کە بە تاکە ڕێگە بۆ ڕزگاربوون لە سیستەمی هەژموون و ستەمکاریی دەزانێت.

 

لەگەڵ دەرچوونی ژنان و چوونە ناو شوێنی کار و کۆمەڵگە، شێوازەکانی ئەم توندوتیژییە دەگۆڕدرێن، بەڵام دەمێنن. لە بازاڕی کاردا ژنان ڕووبەڕووی جۆرە قووڵەکانی هەڵاواردنی پێکهاتەیی دەبنەوە، وەک وەرگرتنی کرێی کەمتر لە پیاوان، بەربەستی یاسایی و ئارەزوومەندانە کە ڕێگرییان لێدەکات لە گەیشتنیان بە پۆستە بەڕێوەبەرایەتییەکان و نائەمنی کار.

 

زۆرێک لەو ژنانەی کە لە دامەزراوە حکومی و تایبەتەکاندا کاردەکەن، ڕۆژانە تووشی ئازاردانی سێکسی زارەکی و جەستەیی دەبنەوە لەلایەن خاوەنکارەکان یان هاوکارە پیاوەکانەوە، بەبێ ئەوەی چوارچێوەیەکی یاسایی یان پارێزەری پارێزراویان هەبێت بۆ بەدواداچوونی ناڕەزایەتییەکانیان و داوای چارەسەرکردن. جگە لەوەش، بەشێکی زۆری ئەو ژنانەی کە لە کەرتی نافەرمیدا کاردەکەن، هەروەها کرێکارانی وەرزی و سنوورییەکان، باری بەکارهێنانی توندی ئابووری و مەترسییەکانی مەترسیدار بۆ سەر ژیانیان لە ئەستۆ دەگرن.

 

هەروەها شەقام و کەشی گشتی و ناوچە شارییەکان بوونەتە مەیدانی کۆنترۆڵی پیاوان و توندوتیژی، لە چوارچێوەی ڕێنمایی و جێبەجێکردنی یاسای جل و بەرگی زۆرەملێوە تا دەگاتە هەراسانکردن و ڕاوەدوونانی بەردەوام لە شەقامەکاندا بۆ کۆنترۆڵکردنی ئەو ئۆرگانانەی کە دەوڵەت بە موڵکی خۆی دەزانێت، ژینگەیەکی ئەمنی سەرکوتکەر دروست بووە کە ژنان دەکاتە ئامانج.

 

لە شوێنە گشتییەکان، لە گواستنەوەی گشتی، لە شوێنی وەستانی ئۆتۆمبێل و لە پارکەکاندا، ژنان بەردەوام تووشی سەرنج و هەراسانکردنی شەقام و سزادانی ڕەوشتی دەبن، لە هەمان کاتدا بوونی قورسی هێزە ئەمنییەکان و پۆلیسەکان چینێکی دیکەی توندوتیژیی پێکهاتەیی بەسەر ژناندا دەسەپێنێت، چالاکییە مەدەنی و خوێندکارییەکانیان و تەنانەت ژیانی ڕۆژانەشیان بە تۆمەتی سیاسی و ئەمنی بەرەوڕوو دەبێتەوە و دەبێتە هۆی دەستگیرکردنی ئارەزوومەندانە و فشاری دەروونی.

 

پێکهاتەی یاسایی و سیاسیی دەسەڵاتدار، هەموو ئەم چینانەی توندوتیژی بەهێز دەکات و بەرهەمی دەهێنێتەوە، لە ماڵەوە تا شەقام و شوێنی کار، کۆماری ئیسلامی ئێران تەنها فاکتەری بەرهەمهێنانەوەی ئەم جۆرە توندوتیژیانە نییە، بەڵکو تەواوی بوونی تاکڕەوانەی ئەو لەسەر بنەمای سەرکوتکردنی سیستماتیک و کۆنترۆڵی ڕەها بەسەر جەستەی ژنان و چەسپاندنی جیاکاری ڕەگەزییە.

 

لەسەر بنەمای لێکدانەوەیەکی توندی یاسای شەریعەت، یاسا مەدەنی و تاوانکارییەکان ژنان وەک هاوڵاتی پلە دوو پێناسە دەکەن کە پێویستیان بە سەرپەرشتی پیاو هەیە،ئەو ئاستەنگانەی کە بەسەر جیابوونەوەدا سەپێنراون، نایەکسانی لە مافی سەرپەرشتیکردنی منداڵ، نایەکسانی لە پارەی خوێن و شایەتحاڵی و قەدەغەکردنی بەجێهێشتنی وڵات بەبێ مۆڵەتی هاوژین، ئامرازی یاسایین کە ڕێگە بۆ پیاوان و دامەزراوە حوکمڕانییەکان دەکەنەوە بۆ ئەوەی باڵادەستبن.

 

کۆماری ئیسلامی زیاتر لە سیستەمێکی سیاسی، ماشێنێکی مرۆڤکوژە کە شەرەف و ئازادی و کەرامەتی مرۆڤ دەکاتە ئامانج، سروشتی فاشیستی و پیاوسالارییەکەی هیچ بوارێک ناهێڵێتەوە، بۆیە نابێ خۆڕاگری لە بەرامبەر ئەم دەسەڵاتە تەنها لە داخوازی ڕیفۆرمخوازی و ڕووکەشدا قەتیس بێت، دواهەمین ئامانج دەبێ لە ڕیشەکێشانی تەواوەتی ئەم پێکهاتە بێت، زەمینە بۆ ئازادی و ڕزگارییەکی تەواو و هەمەلایەنە و بێ مەرجی ژنان خۆش بکات.

 

بۆ گەیشتن بەو ئامانجە، لە هەلومەرجە هەستیارەکەی ئێستادا و لە ناوەڕۆکی ڕووبەڕووبوونەوەکەدا، ئەرکی مێژوویی ژنان و هەموو ئەوانەی لە پێناو ئازادیی ژنان لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان تێکۆشان دەکەن، ناڕەزایەتییە کاتیەکان تێدەپەڕێنێت و پێویستی بە ڕێبازی هەڵوەشاندنەوەی پێکهاتەی هەبوو هەیە، هەنگاوی یەکەم پێکهێنانی ڕێکخراوی سەربەخۆ و بازنەی ژنان و ئەنجوومەنە لە گەڕەک و کارگە و زانکۆ و قوتابخانەکان، دوور لە کۆنترۆڵی ئامێری ئەمنی، بە ئامانجی بونیادنانی جێگرەوە و پتەوکردنی هاودەنگی لەسەر ئاستێکی فراوان.

 

ئەوانەی خەبات بۆ ئازادی دەکەن، بە داننان بە پەیوەندی نێوان ستەمی سیاسی و نەریتە بەسەرچووەکان، دەبێت خەباتێکی بەردەوام و هاوکات لەگەڵ ئەم دوو هەژموونەدا ئەنجام بدەن، پێویستە شەقام و کەشی گشتی بگۆڕن بۆ مەیدانی بەرخۆدان و بە فراوانکردنی بازنەی بەرخۆدانی مەدەنی، شێوە بچووک و گەورەکانی نافەرمانی و ڕەتکردنەوەی حیجابی زۆرەملێ و ئەنجامدانی مانگرتن لە شوێنی کار و دامەزراوە پەروەردەییەکان.

 

بەستنەوەی ئەم خەباتانەی لە کوردستان، بەلوچستان و ناوچەکانی دیکەی ئێران بە بزووتنەوە ڕزگاریخوازەکان کلیلی گۆڕینی تووڕەیی پەرشوبڵاو بۆ بەرەیەکی یەکگرتووە، کە ئەمەش دواجار دەبێتە هۆی داڕمانی تەواوەتی ئەم دەسەڵاتە دیسپۆتییە، بۆ دامەزراندنی سیستەمێکی نوێ کە لەسەر بنەمای یەکسانی ڕاستەقینە و ئازادییەکی تەواو دامەزراوە، سیستەمێک کە هیچ دەوڵەت و یاسا و پیاوێک مافی ئەوەی نییە دەستوەردان لە ژیان و جەستە و چارەنووسی ژنێکدا بکات و تێیدا هەموو مرۆڤەکان بەبێ گوێدانە هەر جیاکارییەکی ڕەگەزی بە ئارامی و یەکسانییەکی تەواوەوە دەژین