فاتمە ڕەشاد

 

عەدەن– لە کۆمەڵگەیەکدا کە گومرگەکان لەگەڵ یاسادانان تێکەڵ دەبن، مافەکان هەندێکجار بەهۆی نەزانینی یاساوە ئاڵۆز دەکرێن، کەسایەتییەکانی ژنانی ناوازە سەرهەڵدەدەن و بەهرە جیاوازەکانیان وەک چەکێک بۆ گۆڕانکاری بەکاردەهێنن، فاتمە نور، پارێزەر، ئەکتەر، کەسایەتی میدیایی و بەرپرسی دەستپێشخەریی "سهام الخير" "تیرەکانی چاکە"، نمونەیەکی ئەو ژنە عەدەنیەیە کە چەندین شەڕی کردووە، بەناو کۆریدۆرە تاریکەکانی دادگاکان و قۆناغی زیندوو و پڕ لە ژیاندا دەڕوات.

 

فاتمە نور، پارێزەر پەیوەندی نێوان هونەر و یاسا ڕوون دەکاتەوە، لەگەڵ ئەو ئاستەنگانەی کە ڕووبەڕووی ژنان دەبنەوە ئاشکرا دەکات و نەخشەڕێگایەک بۆ سیستەمێکی دادپەروەری دادەڕێژێت کە زیانبەرکەوتووان ڕەوا بکات و هاوسەنگ بێت لەگەڵ سەردەمدا.

 

یاری نێوان هونەر و یاسا

فاتمە نور سەبارەت بە چۆنیەتی تێکەڵکردنی زمانی ڕەقی یاسا لەگەڵ زمانی داهێنەرانەی شانۆ، جەختی لەوە  کردەوە، کە هونەر، پەروەردە، میدیا و یاسا هەموو دیوی یەک دراون، هەموویان ئامانجیان خزمەتکردنی مرۆڤایەتییە، وتی: شانۆ ئامرازێکی ڕاستەوخۆ و ڕاستگۆیانە بۆ پەیوەندیکردن لە نێوان ئەکتەر و بینەردا، هەر بۆیەش هێزی ئەوەی هەیە کە پەیامی مرۆیی و بنەمادار بە مافەکان زۆر خێراتر لە دەقە یاساییە ڕەقەکان بگەیەنێت.

 

سەرەتای سۆزداری خۆی بەبیر دێنێتەوە و وتی: کاتێک خوێندکاری یاسا بووم، یەکەم شانۆگەریم نووسی و دەرهێنەری بووم، کە باس لە پرسی هاوسەرگیری منداڵان دەکات، لەڕێگەیەوە ویستم نیشانی بدەم کە چۆن یاسا و کۆمەڵگە دەتوانن پێکەوە کاربکەن بۆ بەدەستهێنانی دادپەروەری بۆ ژنان و گۆڕینی هۆشیاری گشتی، لەو خاڵەوە بۆم دەرکەوت کە میدیای یاسایی و بەرنامەکانی هۆشیاری کە باری کەسی و مەدەنی و یاساکانی تاوانکاری سادە دەکەنەوە، پردی ڕاستەقینەی خۆیانن بۆ ڕێکخستنی پەیوەندی نێوان هاوڵاتیان و دادگاکان.

 

لە پۆلەوە تا کەیسەکانی دەستدرێژی سێکسی

گەشتەکەی فاتمە نور زۆر دوور بوو لە ئاسان، ئەو لە ساڵی چوارەمی زانکۆدا ڕووبەڕووی ڕاستی شۆککەری پیشەی یاسایی بووەوە، کاتێک دەستیکرد بە نووسین و لێکۆڵینەوە لە دۆسیەیەکی قووڵی کەسی کە دەستدرێژی و کوشتنی تێدابوو، ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەم کەیسە خاڵی وەرچەرخانێکی لە دیدگای ئەودا بۆ پیشەکە دیاریکرد، بەتایبەتی کاتێک شایەتحاڵی ئەوە بوو کە چۆن هەندێک لە تاوانباران کەلێنە یاساییەکان دەقۆزنەوە و چۆن پارێزەرێک هەندێکجار دەتوانێت تۆمەتبارێک بێتاوان بکات سەرەڕای توندی تاوانەکە.

 

ئەم ئەزموونە وای لێکرد ڕاستەوخۆ دوای تەواوکردنی خوێندن بیر لە چوونە ناو بواری یاساییەوە بکاتەوە، ئەمەش وای لێکرد کە وەک مامۆستایەک لە بواری پەروەردەدا کار بکات، وتی: لەو کاتەدا، هەستم دەکرد پێویستم بە ئەزموونی ژیانی زیاترە لە چۆنیەتی پەیوەندیکردن لەگەڵ مرۆڤەکان، تێگەیشتن لە مێشکیان، خوێندن و ڕێنمایی کەسایەتییەکان، میدیا، شانۆ و پەروەردە، هەموو ئەم لقانە کاریزمای پارێزەرێکیان وردتر کردووەتەوە، دەسەڵاتی دادوەری پێویستی بە خۆدەرخستن یان وردەکاری ڕووکەشی زیادەڕەوی نییە (وەک ماکیاژێکی قورس)، کە لەم دواییانەدا بوونەتە زیانبەخش بۆ پیشەکە، بەڵکو پێویستی بە شێوازێکی گفتوگۆی بەڕێز و کەسایەتییەکی باوەڕپێکەر هەیە کە دادوەر و داواکاران ناچار بکات ڕێزی لێبگرن.

 

سەرلێشێواوی چەمک و مافەکانی ژنان لێی بێ ئاگان

لە باسکردنی نەبوونی هۆشیاری یاساییدا، فاتمە نور، پارێزەر کەلێنەکانی پەیوەست بە تێڕوانینە هەڵە باوەکانی کۆمەڵگە ئاشکرا کرد، کە دیارترینیان زاراوەی "سەرپەرشتیار" بوو، وتی: زۆرێک ئاگاداری ئەوە نین کە یاسا ژنێک دەپارێزێت ئەگەر سەرپەرشتیارەکەی ڕەتیبکاتەوە بەبێ هۆکارێکی ڕەوا هاوسەرگیری لەگەڵ پیاوێکی شیاو بکات، یاسا ڕێگەی پێدەدات کەیسێک تۆمار بکات کە بە ”سەرپەرشتیاری نائەقڵانی” ناسراوە بۆ گواستنەوەی سەرپەرشتیکردن بۆ دادگا و بەدەستهێنانی دادپەروەری.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم نەزانییە درێژدەبێتەوە بۆ چەمکەکانی "توانای یاسایی" بە شێوە جیاوازەکانی (بازرگانی، تاوانکاری، تەمەنی زۆرینە)، ئەمە جگە لەوەی هاوڵاتیان ئاگاداری نەبوونی میکانیزمەکانی تۆمارکردنی سکاڵا لە داواکاری گشتی، تەنانەت زاراوەی "پارێزەر"یش لە ناڕوونیدا پۆشراوە، وەک خۆی ڕوونیکردەوە، پیشەی یاسایی زاراوەیەکی فراوان و گشتی نییە، بەڵکو دەبێت جیاوازی بکرێت لە نێوان پارێزەری تاوانبار، بازرگانی، کارگێڕی، کار، کەسێک کە وەک ڕاوێژکاری یاسایی بۆ دەزگایەکی حکومی، دەسەڵاتی ناوخۆیی، سندوقی چاودێری کۆمەڵایەتی کاردەکات.

 

ئەگەر ڕوو لە ئەزموونی ڕادیۆیی خۆی بکەین، فاتمە نور پێی وایە کە ڕادیۆ هەندێک جار کاریگەریی زیاتری هەیە لە تەلەفزیۆن بەهۆی ئاسانیی دەستڕاگەیشتن بە گوێگران، ڕەخنە لە وتاری میدیایی نەریتی دەگرێت و وتی: زۆرێک لە پەخشکەران بە زمانێکی وشک و ئاڵۆز قسە دەکەن کە گوێگر بێزار دەکات، لە ڕێگەی بەرنامە یاساییەکەمەوە کە لە دوو وەرزی یەکەمیدا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێنا، دڵنیا بوومەوە لە پێشکەشکردنی زانیارییەکان بە شێوەیەکی خێرا و پوخت، لە ڕاستیدا لە وەرزی یەکەمدا تەنانەت نوکتەم بەکارهێنا بۆ سادەکردنەوەی ماددە یاساییەکان بۆ ئەوەی بە ئاسانی دەنگدانەوەی لەگەڵ هاوڵاتییەکی ئاساییدا هەبێت.

 

ڕێگاکانی منداڵبوون و یاسایی بە پارە بۆ ژنانی جیابووەوە

سەبارەت بە مافەکانی ژنانی جیابووەوە، کە زۆرێک لێی بێ ئاگان، فاتمە نور بە وردی کۆمەڵێک مافی ماددی و یاسایی بەردەستی خستەڕوو و وتی: مافی یاسایی ژنەکە داوای پارەی شیرپێدانی منداڵەکەی بکات (تا دوو ساڵ) و پارەی چاودێریکردنی، هەروەها دابینکردنی شوێنی نیشتەجێبوونی یاسایی و گونجاو ”گونجاو بۆ بەخێوکردنی منداڵ”  کە ژینگەیەکی پارێزراو بۆ دایکی جیابووەوە دابین دەکات بۆ پەروەردەکردنی منداڵەکانی، زۆرێک هەڵە دەکەن کە بە بڕێکی کەم لە پارەی منداڵ ڕازی دەبن کە تێچووی جل و بەرگ و قوتابخانە و چاودێری پزیشکی ناگرێتەوە.

 

سەرەڕای بەهێزی دەقە یاساییەکان، فاتمە نور لەگەڵ ڕاستیە پراکتیکییەکانی ناو هۆڵەکانی دادگادا پێکدادان دەبێت و یاساکان بە "ڕەق" پێناسە دەکات و ڕەخنە لە دەستدرێژیکردنە سەر یاسای عورفی لەسەر حیسابی یاسادانان دەگرێتوتی: ژنان هەندێک جار تووشی شۆک دەبن کاتێک دەبینن هەندێک دادوەر مەیلیان هەیە داب و نەریتی خێڵەکی بەسەر یاسادا جێبەجێ بکەن، هەرچەندە یاساکە ناوبژیوانی خێڵەکی سنووردار دەکات بە کەیس و پێوەرە تایبەتەکان، بە تەواوی قەدەغەی دەکات لە بابەتی هاوسەرگیری و ڕەچەڵەک و جیابوونەوەدا، ئەم سەریەککەوتنە ناکۆکی و توندوتیژی دروست دەکات کە نەک تەنها کاریگەری لەسەر زیانبەرکەوتووەکە دەبێت بەڵکو درێژدەبێتەوە بۆ خودی پارێزەرەکە، کە تووشی پێشێلکاریی ئاوێتە دەبێت لە میدانی دادگادا.

 

فاتمە نور میدیای بە بەشێکی بەرپرسیاری گرتە ئەستۆ، جەختی لەسەر کەموکوڕییەکانی میدیای بینراو و دەنگی کردەوە لە تەرخانکردنی بەرنامەی هۆشیاریی بەردەوام بۆ ژنانی ماڵەوە (هەم خوێندەوار و ناخوێندەوار) بۆ ئەوەی پەروەردەیان بکەن لەسەر مافەکانیان، بەتایبەتی سەبارەت بە پرسەکانی وەک هاوسەرگیری منداڵ و ڕەتکردنەوەی میرات بۆ ژنان لە ناوچە گوندنشینەکان بەهۆی زاڵبوونی داب و نەریت بەسەر شەریعەت و یاسادا.

 

پەیامێکی سەرپێچی بۆ ژنان

فاتمە نور، پارێزەر پەیامێکی بەهێز و لە هەمان کاتدا هیوابەخشی پێشکەش بە ژنان کرد وتی: مەهێڵە کۆمەڵگە لە ڕێگاتدا بوەستێت، مەهێڵە ترس بخزێتە ناو دڵتەوە، مافەکانت تەواون؛ لە میرات و پەروەردە و تەندروستی، ئەگەر شتێکت نەزانی، بپرسە و بخوێنەرەوە بۆ ئەوەی کەس نەتوانێت ئازارت بدات، ژیان بە گوڵ دانەپۆشراوە و هەموومان تووشی پێشێلکاری و توندوتیژی بووین لەلایەن کۆمەڵگەیەکی پیاوسالارەوە کە هەندێکجار بەرەنگاری بینینی ژنێک دەبێتەوە کە پێگە و ئازادی بیروڕای هەیە... بەڵام تۆ بەهێز و بوێری، بەرەنگاری بکەرەوە و واز مەهێنە.

 

فاتمە نور، پارێزەر لە کۆتایی قسەکانیدا، خواستەکانی داهاتووی خۆی خستەڕوو، بەو هیوایەی دەوڵەتی یاسا لە عەدەن زاڵ بێت بۆ ئەوەی هەموو کۆمەڵگە هاوسەنگ بێت، داوای هەموارکردنەوەی ڕیشەیی یاسایی لە یاساکانی تاوانکاری و باری کەسیی یەمەن بۆ چارەسەرکردنی تاوانە سەردەمی و ترسناکەکانی وەک دەستدرێژی سێکسی کرد، کە پێی وایە سزاکانی ئێستا لاوازن و شکست دەهێنن لە ڕێگریکردن لە تاوانباران، داوای کرد سزاکان بۆ زیندانی هەتاهەتایی زیاد بکرێت بۆ پاراستنی زیانبەرکەوتووان.