ناوەندی هەواڵ

 

شارەکە کە گەشەسەندنی گەورەی لە بواری هونەر و بیناسازی و پەیکەرسازیدا نیشانداوە، بەتایبەتی لە سەردەمی ڕۆمەکاندا، ئەمڕۆ بەهۆی باڵەخانەکان کە بە باشی پارێزراون، گرنگییەکی زۆری هەیە، خستنەڕووی لە لیستی میراسی جیهانی یونسکۆ لە ساڵی ٢٠١٧ بەهای گشتگیری ئافرۆدیسیاسی پشتڕاستکردەوە.

 

شوێنی جوگرافی و ژینگەی سروشتی

ئافرۆدیسیاس دەکەوێتە سەر زەویەکی بەپیت کە نزیکەی ٦٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە، لە کۆندا شارەکە دەکەوتە سەر دەشتێکی بەپیت کە لەلایەن ڕووباری مۆرسینۆس (ئەمڕۆ داندالاز) ئاودێری دەکرا، ئەم شوێنە جوگرافییە پشتگیری لە هەردوو بەرهەمی کشتوکاڵی و بەردەوامیی نیشتەجێبوونەکە دەکرد، جگە لەوەش، نەوتە دەوڵەمەندەکانی مەڕمەڕ لە ناوچەکانی دەوروبەری ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەیان لە گەشەپێدانی ئابووری و هونەری شارەکەدا هەبووە.

گەشەسەندنی مێژوویی

مێژووی ئافرۆدیسیاس دەگەڕێتەوە بۆ ٥٠٠٠ ساڵ پێش زایین، بەڵام شارەکە لە سەدەی دووەمی پێش زایینەوە گەشەسەندنی سەرەکی خۆی نیشان دا، ئافرۆدیسیاس کە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمدا خۆشگوزەرانییەکی زۆری بەخۆیەوە بینی، بە تایبەتی لەلایەن ئیمپراتۆر ئۆگستۆسەوە پشتگیری لێکرا و چەندین خەڵاتی پێبەخشرا، لەم ماوەیەدا، شارەکە بووە ناوەندێکی گرنگی هونەر و پەروەردە، هەروەها بووە ناوەندێکی کولتی.

 

تەلارسازی و پلانی شار

ئافرۆدیسیاس یەکێک لە باشترین نموونەکانی پلاندانانی شارەکانی کۆن پێشکەش دەکات، باڵەخانەکانی ناو شارەکە هەم لە ڕووی جوانکاری و هەم لە ڕووی کاراییەوە سەرنجڕاکێشن.

 

پەرستگای ئافرۆدیت کە گرنگترین باڵەخانەی ئایینی شارەکەیە، دەکەوێتە ناوەندی شاری ئافرۆدیسیاس، پەرستگاکە بەردەوام بوو لە بەکارهێنانی دوای ئەوەی لە قۆناغەکانی دواتردا گۆڕدرا بۆ کڵێسا.

 

یاریگای ئافرۆدیسیاس یەکێکە لە باشترین یاریگاکانی جیهانی کۆن کە پارێزراوە، بە توانای نزیکەی ٣٠ هەزار کەس، میوانداری گرنگترین ڕووداوە وەرزشییەکانی ئەو سەردەمەی دەکرد.

 

شانۆی شارەکە بە تایبەتی لە سەردەمی ڕۆمەکاندا فراوانتر بوو و بووە ناوەندی ڕووداوە کۆمەڵایەتییەکان.

 

ئاگۆرا کە ناوەندی ژیانی بازرگانی و کۆمەڵایەتییە، بە باڵەخانەیەکی گەورەی ستوونی ناسراوە.

 

سێباستیۆن کە تایبەتە بە کولتووری ئیمپراتۆری ڕۆم، یەکێکە لە نموونە گرنگەکانی هونەری ئافرۆدیسیاس بە ڕیلیف و دیکۆراتی بیناسازییەوە.

 

هەروەها شارەکە گەرماو و دەروازەی گەورە و ڕێگاوبان و باڵەخانەی گشتی بە باشی پارێزراوی هەیە، ئەم باڵەخانانە بەشدارن لە تێگەیشتنێکی گشتگیر لە ژیانی شارەکانی ڕۆمانی.

هونەر و پەیکەرسازی

ئافرۆدیسیاس لە جیهانی کۆندا بەناوبانگ بوو، بەتایبەتی لە بواری پەیکەرسازیدا، خوێندنگەی پەیکەرسازی لەو شارەدا بە یەکێک لە ناوەندە هونەرییە گرنگەکانی سەردەمی خۆی دادەنرا، مەڕمەڕێکی کوالیتی بەرز کە لە کانگاکانی نزیکدا هەڵدەکێشرا لەلایەن هونەرمەندانی ئەفرۆدیسیاسەوە بەرهەم دەهێنرا و ڕەوانەی ناوچە جیاوازەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی دەکرا.

پەیکەری ئافرۆدیسیاس بەهۆی لێهاتوویی تەکنیکی و وردەکارییە جوانکارییەکانیەوە جیاوازە، ئەمڕۆ بەشێکی بەرچاو لەو کارانە لە مۆزەخانەی ئەفرۆدیسیا نمایشکراون.

گرنگی ئایینی و کولتووری

ئافرۆدیسیاس تەنها شوێنی نیشتەجێبوون نەبوو بەڵکو ناوەندێکی ئایینی گرنگ بوو، ژیانی ئایینی کە لە دەوری کولتووری ئافرۆدیت دروستکرابوو، ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و کولتووری شارەکە هەبوو، لەگەڵ فراوانبوونی کولتی ئیمپراتۆری لە سەردەمی ڕۆمەکاندا، شارەکە پێکهاتەیەکی ئایینی فرە قات بەدەست هێنا.

 

شاری کۆنی ئافرۆدیسیاس بە قووڵایی مێژوویی و دەوڵەمەندی بیناسازی و میراسی هونەری، یەکێکە لە نموونە هەرە گرنگەکانی میراسی کولتووری جیهان، باڵەخانەکانی کە بە باشی پارێزراون و نەریتی پەیکەرسازییەکە ئەو تایبەتمەندییە سەرەکییانەن کە ئەفرۆدیسیا لە شارە کۆنەکانی دیکە جیا دەکەنەوە، ئەمڕۆ ئەم شارە دێرینە گرنگییەکی زۆری هەیە هەم بۆ خوێندنی ئەکادیمی و هەم بۆ گەشتوگوزار، مۆزەخانەیەکی ناوازەیە لە هەوای کراوەدا کە شوێنەواری ڕابردوو دەگەیەنێتە ئێستا.