حەنان حارت

 

مەغریب- لە دوای پێکهێنانی یەکەم حکومەتی مەغریب لە ساڵانی ١٩٥٠، پۆستی سەرۆکی حکومەت لە دەرەوەی دەسەڵاتی ژنان ماوەتەوە، سەرەڕای گۆڕانکارییەکانی بوونی ئەوان لە ژیانی سیاسی و بەشداریکردنیان وردە وردە لە پۆستەکانی بڕیاردان.

 

ئایا دانانی فاتمە زەهرا مەنسوری وەک سەرۆکی حکومەتی مەغریب لە ٢٩ی ئەیلوولدا، پێشکەوتنێکە لە یەکێک لە دیارترین "سەقفی شووشەیی" کە بۆ دەیان ساڵە ڕێگری لە ژنان کردووە بگەنە پۆستە باڵاکانی بڕیاردان؟ ئەم گۆڕانکارییە دەتوانێت بۆ ژنانی مەغریب چی واتایەکی هەبێت؟ ئایار ڕێگا خۆش دەکات بۆ ئامادەبوونی فراوانتر و کاریگەرتری ژنان لە ناوەندەکانی بڕیاردان؟

 

پێویستی گۆڕانکاری لە چەندایەتییەوە بۆ کوالیتی

مەنوەر ساڵحا، چالاکوانی مافی مرۆڤ پێی وایە دانانی ژنێک وەک سەرۆکی حکومەت نوێنەرایەتی ڕووداوێکی بەرچاو لە مێژووی مەغریب دەکات، ئەو ئەم هەنگاوە بە بەربەستێکی شکاندووە کە بۆ ساڵانێک پەیوەندی بە باڵادەستی پیاوانەوە هەبووە لە پۆستەکانی بڕیاردان.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە ئەم گۆڕانکارییە لە بۆشاییدا ڕووی نەداوە، بەڵکو لە ئەنجامی خەباتێکی درێژخایەنی ژنانەوە بووە بۆ گەیشتن بە پێگەی بڕیاردان لەسەر ئاستی ناوخۆیی و ناوچەیی و نیشتمانی، ئەمە جگە لەو پابەندبوونانەی کە مەغریب لە ئاستی نێودەوڵەتیدا لە بواری یەکسانی ڕەگەزیدا کۆیکردووەتەوە.

 

دووپاتی کردەوە، کە قۆناغی ئێستا پێویستی بە گۆڕانکاری لە چەندایەتییەوە بۆ کوالیتی هەیە، ئەمەش وا دەکات بوونی ژنان لە پۆستەکانی بڕیاردان زیاتر پەیوەست بێت بە کوالیتی و کاریگەری بەشداریکردنیان، نەک تەنها زیادکردنی ژمارەکانیان.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کە دانانی ژنێک وەک سەرۆکی حکومەت دەتوانێت دەرفەتێک بخاتەڕوو بۆ بەردەوامبوون لە سوردەمیکردنی سیستەمی یاسایی بە شێوەیەک کە خزمەت بە دادپەروەری کۆمەڵایەتی بکات، هیوای خۆی دەربڕی کە مەغریب درێژە بە ڕێبازەکەی بدات لە بەهێزکردنی مافەکانی ژنان و چەسپاندنی یەکسانی.

 

بەرپرسیارێتییەک کە لە نوێنەرایەتی ژنان تێدەپەڕێت

مریەم هواد، توێژەری سیاسەتی گشتی و مافی مرۆڤ و چالاکوانی مافی ژنان، دانانی ژنی یەکەم وەک سەرۆکی حکومەت بە هەنگاوێکی ئەرێنی و جێگای شانازی دەزانێت، بەڵام بەهەنگاوێک کە هاوکات ئەو بەرپرسیارێتییە دوو هێندە دەکات کە لەسەری دانراوە.

 

ڕوونیکردەوە، کە ژنێک  ئەم پۆستە دەگرێتە ئەستۆ، نابێت تەنها وەک سەرکەوتنێک بۆ ژنان سەیر بکرێت، بەڵکو وەک بەرپرسیارێتییەک بەرامبەر بە هەموو هاوڵاتیان سەیر بکرێت، وتی: سەرکردایەتی نوێ پێویستە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە سیاسەتە گشتیەکان بە یەکسانی خزمەت بە ژنان و پیاوان بکەن.

 

پێی وایە ئەم هەنگاوە دەتوانێت ڕێگە خۆش بکات بۆ سیاسەتە گشتیەکان کە زیاتر هاوتەریب بن لەگەڵ پرس و کەرامەتی ژنان، دانانی ژنێک وەک سەرۆکی حکومەت بە بابەتی گۆڕانکاری لە چوارچێوەیەکی کۆمەڵایەتی و سیاسی مەغریبیدا دەزانێت کە زیاتر کراوە بووە بەڕووی ئەگەری گەیشتن بە ژنان بۆ پۆستە باڵاکانی سەرکردایەتی.

 

بەرەو یەکسانی لە دەرەوەی ئاماژە

لەیلا ئیمیلی، سەرۆکی کۆمەڵەی دەستی ئازاد، دانانی ژنێک وەک سەرۆکی حکومەت بە وەرچەرخانێکی ستراتیژی لە گەشەسەندنی دیموکراتی دامەزراوەیی مەغریب دەزانێت، وتی: ئەم هەنگاوە لەگەڵ شێوازە نەریتی و پیاوسالارییەکانی سەرکردایەتی جێبەجێکردن دەشکێتەوە و چەمکی هاوڵاتیبوونی تەواو لەسەر بنەمای شایستەیی و لێهاتوویی دەگەڕێنێتەوە، دوور لە جیاکاری ڕەگەزی.

 

ئەمەش وەک بڕگەیەکی مێژوویی دەبینێت کە تەنها ئاماژەی تێدەپەڕێنێت، چونکە وۆرکشۆپی نیشتمانی و کۆمەڵایەتی دەکاتەوە کە لەگەڵ شوێنەواری فیکری و بیرکردنەوەی کۆنەپەرستانە و پیاوسالاریدا دەشکێن کە لە مێژە بەشداری ژنانیان سنووردار کردووە.

 

هەروەها پێی وایە ئەم هەنگاوە پەیامێک هەڵدەگرێت کە کارایی کارگێڕی گشتی و یەکپارچەیی بەرپرسیارێتی گشتی دەبێت بە ئەنجامە بەرجەستە و کاریگەرییە گەشەپێدانەکان بپێورێت نەک بە ڕەگەزی بەرپرسەکە.

 

ڕوونیکردەوە، کە سەرکەوتنی ڕاستەقینەی ئەم هەنگاوە لە گۆڕینی بەهاکانی یەکسانی و دەرفەتی یەکساندایە لە بنەماکانی ناو دەستوور و دەقە یاساییەکانەوە بۆ ڕاستی بەرجەستە لەناو سیاسەتە گشتیەکاندا، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی نایەکسانی کەشی و کۆمەڵایەتی و چەسپاندنی دەوڵەتی کۆمەڵایەتی و بەهێزکردنی بنەماکانی سەروەری یاسا.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، مەغریبی سبەینێ کە هەمووان ئاواتەخوازن، دەبێت لەسەر بنەمای وەبەرهێنانێکی هەمەلایەنە و بەردەوام بێت لە هەموو بەهرە نیشتمانییەکان، چ ژن و چ پیاو، وەک هاوبەشی یەکسان لە بڕیاردان و بونیادنانی داهاتووی وڵاتدا.

 

لەیلا ئیمیلی باسی لە نوێنەرایەتی ژنان لە دامەزراوە هەڵبژێردراوەکاندا دەکات، ئاماژەی بەوەشکرد، کە لە دوایین هەڵبژاردنی یاسادانان، بوونی ژنان لە ئەنجومەنی نوێنەران باشتر بووە، ژمارەی نوێنەری ژن لە خولی پێشوودا لە ٩٦ نوێنەرەوە بۆ ١٠٧ نوێنەری پەرلەمانی نوێ بەرزبووەتەوە، هاوکات ژمارەی ژنانی هەڵبژێردراوی بازنەکانی هەڵبژاردنی ناوخۆیی لە شەش کەس لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٢١ بۆ ١٧ لە هەڵبژاردنەکانی ٢٠٢٦ زیادیکردووە.

 

ڕوونیکردەوە، کە لە کۆی هەزار و ٦١٥ لیست، ١٢١ لیستی ناوخۆیی بە سەرۆکایەتی ژنان بوون، ئەمەش بە بۆچوونی ئەو، پێشکەوتنی بەشداری ژنان لە کێبڕکێی هەڵبژاردنەکاندا دەردەخات، هەرچەندە هێشتا دوورە لە گەیشتن بە نوێنەرایەتیی سیاسی هاوسەنگ.

 

لەیلا ئیمیلی هیوای خۆی دەردەبڕێت کە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٣٠ شاهیدی بازدانێکی زیاتر بێت لە نوێنەرایەتی ژنان، کە دەبێتە هۆی یەکسانییەکی تەواو، هەروەها هەڵبژاردنی شارەوانییەکانی داهاتوو، هەروەها هەڵبژاردنی ژوورەکانی پەرلەمان و ئەنجومەنی ئەندامانی ئەنجومەن، وەک بەردی بناغە لە بەهێزکردنی ئامادەیی ژنان لە پۆستەکانی بڕیاردان و بەرزکردنەوەی ئاستی نوێنەرایەتیکردنیان.

 

لە کۆتایی قسەکانیدا جەختی لەوە کردەوە، کە ویست تەنها بەوەوە سنووردار نەکرێت کە ژنان لە پۆستی بڕیارداندا بن، بەڵکو دەبێت دەسەڵاتی ڕاستەقینەیان هەبێت، هەروەها ئامادەبوونیان سنووردار نەبێت بە لایەنی ێاماژەییەوە، بەمەش بتوانن بەشداری لە لیژنەکان و پۆستەکانی تری بڕیاردان بکەن.