سودان

ژنان لە سودان ڕووبەڕووی پەرەسەندنی توندوتیژی دەبنەوە لەگەڵ بەردەوامی ململانێکان، زۆربەیان تووشی پێشێلکاری قورس دەبن، لەنێویاندا توندوتیژی سێکسی و ئاوارەبوونی زۆرەملێ، لەنێو لاوازی پاراستن و نەبوونی لێپرسینەوەدا، ئەمەش دەیانخاتە ناو خراپتربوونی قەیرانی مرۆیی وڵاتەکەوە.

 

ڕاپۆرتێکی نوێی مافی مرۆڤ کە  ٢٩ی حوزەیران لەلایەن ڕێکخراوی ڕێکخراوی "Rights for Peace" "ماف بۆ  ئاشتی" و بە هاوکاری ناوەندی ژنان و ئاشتی و ئاسایش لە قوتابخانەی ئابووری و زانستی سیاسی لەندەن (LSE) بڵاوکرایەوە، هۆشداریدا لەوەی توندوتیژی سێکسی پەیوەست بە ململانێکان لە سودان چیتر ڕووداوێکی گۆشەگیر نییە، بەڵکو بووەتە نەخشێکی دووبارەبووەوە لەگەڵ هەر شەپۆلێکی ململانێکان، کە بەهۆی بەردەوامی بێ سزایی و نەپارێزراوی ناتەواو بۆ ژنان و منداڵانی کچ.

 

ڕاپۆرتەکە بەناونیشانی "توندوتیژی سێکسی پەیوەست بە ململانێ چاوەڕوانکراو نییە: ستراتیژییەکان گرنگی بە ڕزگاربووان و ئەو کەسانە دەدات کە لە توندوتیژی سێکسی لە سودان ڕزگاریان بووە"، داوای پەسەندکردنی ستراتیژییەکان گرنگی بە ڕزگاربووان بدرێت، بە بەرزکردنەوەی لێپرسینەوە و بەشداریکردنی سەرکردەکانی کۆمەڵگە، ئایینی و کۆمەڵایەتی بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو چەواشەکارییە کۆمەڵایەتییە، کە ڕێگری دەکات لە زۆرێک لە زیانبەرکەوتووان لە ڕاپۆرتکردنی پێشێلکارییەکان یان داوای پشتگیریکردن.

 

ڕاپۆرتەکە بە پشتبەستن بە چاوپێکەوتن لەگەڵ ڕزگاربووانی سودان کە لە وڵاتانی چاد و ئۆگاندا و باشووری سودان دەژین، بەو ئەنجامە گەیشتووە کە توندوتیژی سێکسی پەیوەست بە ململانێکانەوە تاوانێکی دووبارەبووەوەیە و پەیوەندی بە ململانێ یەک لە دوای یەکەکانی سودانەوە هەیە، وتی: هەندێک لەو ژنانەی لە شەڕی ئێستادا تووشی دەستدرێژی بوون، پێشتر لە ململانێکانی پێشوودا بوونەتە زیانبەرکەوتووی دەستدرێژی هاوشێوە.

 

ڕاپۆرتەکە پێشنیاری بەرزکردنەوەی هۆشیاری کۆمەڵگە و بەهێزکردنی ڕۆڵی کۆمەڵگە و سەرکردە ئاینییەکانی کردووە لە کەمکردنەوەی ئەو چەواشەکارییە کۆمەڵایەتییە و گۆشەگیرییەی کە ڕووبەڕووی ڕزگاربووان دەبێتەوە، هەروەها دڵنیابوون لە دەستڕاگەیشتنیان بە پاراستن و پشتیوانی و دادپەروەری.

 

بەپێی ڕاپۆرتەکە، ئەو شێوازە بەڵگەدارانە لەگەڵ حاڵەتەکانی توندوتیژی سێکسی پەیوەست بە ململانێکانەوە یەکدەگرنەوە کە لە پارێزگای جزیرە لە سەرەتای سەرهەڵدانی ململانێ لە ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ تۆمارکراون، لەڕووی ئەو شێوازانەی کە بەکارهێنراون و ئەو بارودۆخەی کە تاوانەکان ئەنجامدراون، لەوانە هێرشکردنە سەر هاوڵاتیانی مەدەنی، هەڵکوتانە سەر ماڵان، ئاوارەبوونی زۆرەملێ، بەئامانجکردنی پەناگە.

 

ڕوونی کردەوە، کە نەبوونی دادپەروەری هۆکارێکی سەرەکییە بۆ دووبارەبوونەوەی ئەو تاوانانە، جەختی لەسەر پێویستی لێکۆڵینەوەی سەربەخۆ و کاریگەر کردووەتەوە، هەموو ئەوانەی بەرپرسیارن لەم پێشێلکارییانە ڕووبەڕووی دادگا دەبنەوە، دڵنیابوون لە دەستڕاگەیشتنی ڕزگاربووان بە خزمەتگوزارییە تەندروستیی و دەروونی و یاساییەکان، هەروەها گرتنەبەری ڕێبازێکی زیانبەرکەوتوو و ڕزگاربوو ناوە بۆ بەڵگەنامەسازی و هەوڵەکانی لێپرسینەوە.