لاڤە کوردە

 

ناوەندی هەواڵ- ڕۆژی جیهانی هەمەجۆریی کولتووری بۆ گفتوگۆ و گەشەپێدان ساڵانە لە ٢١ی ئایاردا بەڕێوەدەچێت، لەلایەن کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە لە ساڵی ٢٠٠٢ دوای پەسەندکردنی جاڕنامەی جیهانی بۆ هەمەجۆریی کولتووری لە ساڵی ٢٠٠١ لەلایەن یونسکۆوە ڕاگەیندرا، ڕۆژەکە بۆ دەوڵەمەندی کولتووری جیهانی و پێشخستنی گفتوگۆی نێوان کولتوورییەکان بۆ ئاشتی و گەشەپێدانی بەردەوام بۆ پڕکردنەوەی کەلێنەکانی نێوان کولتوورەکان بۆ کەمکردنەوەی ململانێ و بەرەنگاربوونەوەی جیاکاری پیرۆز دەکرێت.

 

ڕەتکردنەوەی کولتووری هەمەچەشنی بۆ گفتوگۆ ئاماژەیە بۆ گۆڕانی نەتەوەیەک بەرەو گۆشەگیری و گێڕانەوەی سزای دەوڵەت. ئاماژەیە بۆ سەرکوتکردنی دیدگاکانی کەمینەکان لە بەرژەوەندی ئایدۆلۆژیای کولتووری تاک و باڵادەست، ئەم هەڵوێستە ناوەکییە گەشەی فیکری سنووردار دەکات و جەمسەرگیری ناوخۆیی زیاد دەکات.

 

گۆشەگیر کردنی گەلی کورد

گەلی کورد بەهۆی میراسە دەوڵەمەندەکەیەوە تادێت ناسراوتر دەبێت، بەڵام پێگەی کولتووری و دیالۆگی سیاسی بە پێی ناوچەکە جیاوازە. کورد وەک گەورەترین گرووپی نەتەوەیی بێ دەوڵەت لە جیهاندا، هەم پەراوێزخستنی مێژوویی و هەم قۆناغەکانی دانپێدانانی دیپلۆماسی لە سەرانسەری تورکیا، عێراق، ئێران، و سووریا ڕووبەڕوو بووەتەوە.

 

دۆخەکە جیاوازییەکی بەرچاوی هەیە لە سەرانسەری سنوورەکانداو لە چوار وڵاتەی کوردستانی بەسەردا دابەشکراوە:

عێراق: کورد خاوەنی خۆبەڕێوەبەرییە، حکومەتی هەرێمی کوردستان ئیدارەی هەرێم دەکات، ڕێگە بە دەربڕینی ڕۆشنبیری زیندوو و پەروەردە بە زمانی کوردی و گفتوگۆی ناوخۆیی و دەرەکی کارا دەدات.

تورکیا: دوابەدوای دەیان ساڵ لە سەرکوتکردن، هەڵوێستە فەرمییەکان گۆڕانکارییان بەسەردا هاتووە، ئێستا پەخشی زمانی کوردی لە تەلەفزیۆنی نیشتمانی ڕێگەپێدراوەو خول و ئەدەبی کوردی ڕێگەپێدراوە، هەرچەندە هێشتا گرژی و سنووردارکردنی سیاسی ڕوودەدات.

 ئێران: مافە کولتووری و سیاسییەکان بە شێوەیەکی زۆر سنووردار دەمێننەوە، لەم بوارانەدا ناسنامەی کورد ڕووبەڕووی پلەی جیاواز لە سیاسەتی سەرکوت و ئاسمیلەکردنی فەرمی دەبێتەوە.

سووریا: کورد هەمیشە ڕووبەڕووی هێرش و پەراویزخستن بووەتەوە، لەماوەی ساڵانی خۆبەڕێوەبەری ڕۆژئاوا کورد قۆناغ بە قۆنا‌غ بە مافە ڕەواکانی دەگات، لەئێستادا هاوڵاتیانی کورد دەبنە خاوەن ناسنامە.

 

باکووری کوردستان و تورکیا؛ گرنگی دیالۆگ لەگەڵ گەلی کورد

کاتێک دێتە سەر باسی دیالۆگ بۆ پرسی کورد دەبێت ئەوە لەبەرچاوبێت هەمیشە گفتوگۆکانی وڵاتان لە بەرژەوەندی خۆیان بووەو لەم بابەتەدا گەلی کورد پشتگوێ خراوە، لە مێژووداو لە ساڵانی ڕابردوودا دیارە کە هەمیشە بەهۆی پشتگوێخستنی کورد بۆ گفتوگۆکان، گەلی کورد زیانی بەرکەتووە، ئەگەر باس لە پرسی کورد لە باکووری کوردستان و تورکیا بکەین دوای چەندین ساڵ لە ڕەتکردنەوە، لە دوای ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥و پەیامی ڕێبەری گەکی کورد عەبدوڵا ئۆجالان بۆ ڕاگەیاندنی پرۆسەی "ئاشتی و کۆمەلگەی دیموکراتیک" گفتوگۆی نێوان حکومەتی تورکیا و نوێنەرانی کورد بەرەو گفتوگۆی مێژوویی پەرلەمانی و سەردانی بێوێنە بۆ ئیمرالی بەرەوپێش چوو، سەرەڕای ئەم پێشکەوتنانە، لە ئێستادا دەستپێشخەریی ئاشتی بە ناسکی ماوەتەوە و بەهۆی جێبەجێنەکردنی چاکسازییە یاساییە پێویستەکانەوە وەستاوە.

 

ئەوەی گرنگە بۆ سەرگرتنی پرۆسەی ئاشتی لە باکووری کوردستان و تورکیادا، گفتوگۆی بەردەوامە لەگەڵ گەلی کورد، چونکە نەتەوەی کورد هەمیشە لەگەڵ ئاشتیدا بووەو کاری بۆ سەرخستنی پرۆسەکە کردووە، بەڵام پەراوێزخستنی و بڕیاری تاکلایەنە لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە پرۆسەکە بە نیوەناچڵی دەهێلێێتەوە، لەئێستادا خەمساردی دەوڵەتی تورک لە جیبەجێکردنی مافی هیواو ڕێگەنەدان بە گفتوگۆی ڕێبەرێک ڕاستەوخۆ لەگەڵ گەلەکەی، ئازادی هەمەچەشنەیی کولتووری بۆ گفتوگۆ دەزاتە ژێر پرسیارەوە.

 

ساڵانە بە نزیکبوونەوە لە ڕۆژی جیهانی فرەچەشنی کولتووری بۆ دیالۆگ و گەشەپێدان پێویستە بۆ گەلی کورد چالاکییەکان و پاراستن و پێشخستنی میراسە دەوڵەمەندەکەی گرنگی پێبدرێت، لە هەمانکاتدا پەروەردەکردنی لێکتێگەیشتنی نێوان کولتوورییەکان بێت، هەروەها پشتیوانیکردن لە داکۆکیکردن لە مافە کولتوورییەکان، داکۆکیکردن لە دانپێدانانی فەرمی، پاراستن، و بەشداریکردنی کولتوور و میدیای کوردی لە سیاسەتە نیشتمانی و ناوچەییەکان.