ناوەندی هەواڵ

 

هەندێک کەس تەنها شایەتحاڵی سەردەمی خۆیان نین؛ بەڵکو گوتە، تێکۆشان و فیداکارییەکانیان دەبنە بەشێک لە بیرەوەریی گەل. سەما یوچە لە تێکۆشانی بزووتنەوەی ئازادیی ژنانی کورددا شوێنەوارێکی ئاوای لەدوای خۆی جێهێشت. سەما یوچە، کە دوای ڕاگەیاندنی ئایدۆلۆژیای ڕزگاریی ژنان بە چالاکییە فیداییەکەی چوونە ڕیزی کاروانی نەمرانەوە، ئەم چالاکییەی تەنها وەک کردارێک ئەنجام نەدا؛ بەڵکو لە هەمان کاتدا میراسێکی قووڵی ڕۆشنبیریی لەسەر ئازادی، هۆشیاریی ژنان و بەرخۆدان لە دوای خۆی جێهێشت. سەرەڕای تێپەڕبوونی ساڵانێکی درێژیش، ژیانی ئەو، نامەکانی و شایەتیی هاوڕێکانی لە گەڕان بەدوای ئازادیی ژنانی کورددا بەردەوامن.

 

"من ئەمڕۆ لەدایکبووم

ڕێک ٧٣٠ ڕۆژ لەمەوبەر، لە ١ی نیسانی ١٩٩١دا

من یەکەم هەناسەی خۆمم لە ئامەد، لە بەردەم بورجەکانی دەروازەی مێردین کێشا

ئەوان ناوی داپیرەمیام لێنا، زەکیە ئالکان

ئەو بە توندی بۆنی نیشتمانەکەمی لێدەهات

سنگی سووتاوی ئەو

بۆ ئەوەی دایکم ئازار نەکێشێت، بۆ ئەوەی ئازارەکانی زیاد نەکەن،

ئاگرێکی گەورەی لە جەستەی خۆیدا کردەوە.

 

سەما یوچە سەرهەڵدان-لەیلا  کە ئەم شیعرانەی لە دوای خۆی جێهێشتووە، لە ساڵی ١٩٧١دا لە گوندی ئاشاگی کارگالی سەر بە ناوچەی توتاخ لە پارێزگای ئاگری لەدایکبووە. بنەماڵەکەی لە سەرچاوەی نەریتی بەرخۆدانی کوردان بوون و بەشدارییان لە ڕاپەڕینی ئاگریدا کردبوو. باپێری کە خوێندنی قوتابخانەی تەواو کردبوو و خاوەن مەیلی بەهێزی ڕۆشنبیریی کوردی بوو، کاریگەریی هەبوو لەسەر خۆناسین و هۆشیاریی سەما یوچەدا. بنەماڵەکەی پێیان دەگوت لەیلا قاسم. ئەو تا کاتی خوێندنی زانکۆ، لە ئاگری دەرنەچوو. لە ساڵی ١٩٨٦دا، لە بەشی کۆمەڵناسیی زانکۆی گشتیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ODTÜ وەرگیرا و چوو بۆ ئەنقەرە.

 

ئەو پەیوەندیی بە پەکەکەوە کرد

لە ماوەی خوێندنی زانکۆیدا، سەما یوچە لەگەڵ خوێندکارانی وڵاتپارێزدا دەجوڵایەوە و بەشداریی لە چالاکییەکانی گەنجانی (YCK)دا دەکرد. ساڵی ١٩٩١ خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە ژیانیدا؛ ئەو زانکۆی جێهێشت و پەیوەندیی بە پەکەکەوە کرد. یەکەم شوێن کە سەما یوچە کاری تێدا کرد، مێردین بوو. دواتر چوو بۆ دۆڵی بیقاع بۆ بینینی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵڵا ئۆجەلان و بەشداریی لە ئەکادیمیادا کرد. ماوەیەک لەوێ مەشق و ڕاهێنانی بینی و لە ماوەیەکی کورتدا لە ناوچەی سەرحەد دەستی بە کار و چالاكی کرد.

 

سەما لەسەر هۆشیاریی ڕزگاریی ژنان کاری کرد

سەما یوچە، دوای سیخوڕیپێکردنێک لە ئاگری دەستبەسەر و دەستگیرکرا، دوای ماوەیەکی درێژ لە لێکۆڵینەوە، ڕەوانەی دادگا کرا و زیندانی کرا. لە دادگادا سزای ٢٢ ساڵ زیندانیی بەسەردا سەپێندرا و سەرەتا بۆ زیندانی نەڤشەهیر و دواتریش بۆ زیندانی چاناققەڵا دوورخرایەوە. لە ماوەی زیندانیکردنیدا، لەسەر هۆشیاریی ژنان و هۆشیاریی ئازادی کاری کرد. سەما یوچە کە یەکێک بوو لە بەرپرسانی زیندانی چاناققەڵا، لە ناو هەمان زینداندا دژی هێڵی تەسفیەکار تێکۆشا و جەنگا.

 

'من بووم بە نەورۆز، من بووم بە مەزڵوم'

ئێوارەی ٢١ی ئاداری ١٩٩٨، چالاکییەکەی بەو وتەیەی کە دەیوت دەمهەوێت جەستەی خۆم لە ٨ی ئادارەوە تا ٢١ی ئادار بکەمە پردێک دەنگدانەوەیەکی گەورەی دروستکرد. چالاکییەکەی بوو بە خاڵێکی وەرچەرخان بۆ بزووتنەوەی ژنانی کورد. سەما یوچە کە ماوەیەکی درێژ لە نەخۆشخانە چارەسەری بۆ دەکرا، لە ١٧ی حوزەیراندا چوونە ڕیزی کاروانی نەمرانەوە. دواین وتەکانی ئەمانە بوون: من بووم بە نەورۆز، من بووم بە مەزڵوم.

 

'من سەرۆک ئاپۆم کردە کەسایەتییەکی ناوەندی'

لەو نامەیەی کە لە دوای خۆی جێهێشتبوو، ئەم وتانەی تێدابوو: چۆن لە ئاسماندا دوو خۆر نین و نابن، بۆ مرۆڤێک، بۆ ژنێک کە دەیەوێت ئازاد بێت، دوو بژاردەی ژیان هەن. دوو ناوەندی ئەخلاقی ناتوانن بوونیان هەبێت. کاتێک من ئەم دێڕانە دەنووسم، ئەو چرکەساتەیە کە من سەرۆک ئاپۆم لە ڕووی بیرکردنەوە، ئەخلاق و ژیانەوە کردووەتە تاکە ناوەند و سەرجەم ڕێگرییە ناوخۆییەکانی ناو ناخی خۆمم تێپەڕاندووە. ئازادی بۆ هەموومانە و ئێمە دەتوانین هەنگاو بە هەنگاو بگەینە ئازادی.

 

بە پابەندبوونی خۆم بە وەسیەتی خوداوەندی سەرکەوتنمان هاوڕێ زیلان، دەمەوێت نەک تەنفها لە ناوەڕۆکدا، بەڵکو لە فۆرم و شێوازیشدا وەڵامی چالاکییە شکۆدارەکەی ئەو بدەمەوە. بەڵام ئەمە لەژێر بارودۆخی زینداندا مەحاڵە. گەیشتن بە بێگەردیی هەزاران دڵی منداڵان کە لەم نەورۆزەدا ڕاپەڕین، بە شوێنکەوتنی ئەم وەسیەتە دەستەبەر دەبێت. هەستی من بۆ ئازادی زۆر مەزنە. بۆ گۆڕینی ئەم هەستە بۆ هێزی ژیان، من تاکە بوونی خۆم، کە خۆمم، پێشکەش بە سەرۆک ئاپۆ دەکەم. ژنان تیشکی ئاگری سووتانی کوردن. هەر ژنێک کە بتوانێت لە خۆڵەمێشەوە دووبارە زیندوو بێتەوە، کە... چەشکەی ئەمە، کوردستانی ئازادە کە دەبێتە چنەر و بونیادنەری. بەڵام ئەوەش بەس نییە بۆ وەڵامدانەوەی سەرۆک ئاپۆ. بۆ ئەوەی ببێتە وەڵام، دەبێت هەر دڵێکی تاریک لە ناو ئاگردا پاک بکرێتەوە. من تەنها بەو ئەندازەیەی کە دڵی خۆمی پێدەبەخشم، بەهێزم.

 

کاتێک جەژنی نەورۆز پیرۆز دەکەم، دووبارەی دەکەمەوە کە من بیر، دڵ و هەر خانەیەکی جەستەی خۆمم بەخشیوە بە ڕێگای ئەم فێرکارییە و سوێندی دڵسۆزیی خۆم دووبارە دەکەمەوە.

 

'وتەکانی ئەو بۆ هەر کەسێک مانێفێستۆیەکە'

دوای چالاکییەکەی سەما یوچە، ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵڵا ئۆجەلان بەم وتانە یادی سەما یوچەی کردەوە: هەرچەندە زیلان تیۆریتر و خاوەن پرەنسیپتر بوو، بەڵام سەما نوێنەرایەتیی قۆناغێکی تەواوتر لە چارەسەرکردنی کێشەکان و پراکتیکیبوون دەکات. سەما وتی 'دەمەوێت نەک تەنها لە ناوەڕۆکدا، بەڵکو لە فۆرمیشدا وەڵامی چالاکییەکەی زیلان بدەمەوە.' مەبەستی لە فۆرم، پێشکەشکردنی ژیانی پراکتیکی و تێکۆشانە. بەڵام ئەمە لەژێر بارودۆخی زینداندا گونجاو نییە، واتە 'ئەگەر زیندان نەبووایە، من هەوڵم دەدا لە تاکتیکەکاندا سەرکەوتن بەدەستبهێنم و لە ژیاندا ئازادی بەدەستبهێنم.' بە واتایەکی دیکە، 'تەنانەت بەبێ چالاکییەکی لەو شێوەیەش، من زۆر دەمەوێت مەرجەکانی ئەو لە ناو بارودۆخی تێکۆشانی ئازاد و ژیاندا جێبەجێ بکەم.' هاوڕێ سەما هاوڕێیەکە کە هەم تێکۆشانی ژنان و هەم تێکۆشانی چینایەتی لە ناخی خۆیدا بە توندی ئەزموون کردووە. ڕەنگە ئەو بەر لەوەی بڕیاری چالاکییەکەی بدات، خۆی لە ڕووی ڕۆشنبیری و ڕوحییەوە ئامادە کردبێت. ئەو خوێندنەوەیەکی بۆ گەل هەیە. ئەو بۆ گەلی ڕەنجدەری ئەنادۆڵ دەدوێت. هەموو ئەمانەش زۆر بەقەدەر و بەقایمە و وەک مانێفێستۆیەک وایە بۆ مرۆڤایەتی و بۆ هەر کەسێک، و لە کۆتاییشدا، پەیامێکی بۆ هاوڕێیانی ژنیش تێدایە.

 

'بەرخۆدانی ئازادی ئێستا بەربڵاوتر و بە دەنگێکی بەڕوڕتر دەنگ دەداتەوە'

سەما یوچە شوێنەوارێکی قووڵی لەسەر دڵی هەر کەسێک جێهێشت کە ناسیبێتی. ئەو ناوی خۆی بە پیتە گەورەکان لە ناو ئەو ژنانەدا نووسی کە تێکۆشانیان بە فەلسەفەی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵڵا ئۆجەلان نەخشاند و ڕێبەرییان کرد. ئەو و شوێنکەوتووانی دڵنیاییان دا کە بەرخۆدانی ئازادی ئێستا بەربڵاوتر و بە دەنگێکی بەهێزتر دەنگ دەداتەوە.