ئەمڕۆ ناوی شیرین عەلەمهولی بۆتە بەشێک لە یادەوەری هەمیشەیی و برینداری کوردستان، ژنێکی گەنج کە لە قوڵایی گوندی لەبیرکراو و شاخەکانی تەم و مژدا دەرکەوت، لە خاکێکەوە کە دەیان ساڵە لە ژێر سێبەری هەژاری و جیاکاری و شەڕ و سەرکوتکردنی ئەمنی و وەدەرنانی کولتووریدا ژیاوە، بەڵام هەرگیز خۆی بەدەستەوەنەداوە. چونکە کوردستان تەنها شوێنێکی جوگرافی نییە، بەڵکو خاکێکە کە نەوەکان هەم خەم و هەم بەرەنگاری بە میراس دەگرن، شوێنێک کە دایکان گۆرانییەکانی خەوتن لەگەڵ دەنگی گریان و چاوەڕوانیدا تێکەڵ دەکەن و منداڵانی کچ پێش ئەوەی منداڵییەکی تەواو ئەزموون بکەن واتای ترس و جیاکاری و مانەوە فێردەبن.

 

ئەو لەو خاکەدا، گەورە بووە کە بای ساردەکانی بۆنی دەربەدەری هەڵدەگرن و شاخەکانی ناوی ئەو کەسانەیان تێدایە کە لە زیندانەکاندا بێدەنگ کراون یان لەسەر داربڕین لەناوچوون، لە گوندە دوورەدەستەکانی باکووری کوردستان زۆرجار منداڵان پێش ئەوەی فێری نووسین ببن لەگەڵ نەبوونی باوک و ماتەمینی خوشکێک و هەژاری و ترس فێر دەبن، لە جوگرافیایەکی ئاوادا ژن بوون تەنها شوناس نییە، بەڵکو شێوازێکی بەردەوامی بەرخۆدانە لە بەرامبەر جیهاندا.

 

شیرین عەلەمهولی خەباتگێڕێکی گەنج بوو کە خەونی سادە و مرۆیی هەبوو، خەونی بە ژیان و ئازادی و فێربوون و پێکەنین و ڕۆژێکەوە دەبینی کە مرۆڤەکان بەهۆی زمانی دایکی و جلوبەرگ و ناسنامە و خەونەکانیانەوە سزا نەدرێن، بەڵام لە خاکێکدا، کە سیاسەت تەنانەت لە خانووە قوڕاوییەکانی گوندەکاندا دەڕژێت، ئەو خەونە سادانەی کە دەتوانن ببنە تاوان.

 

کاتێک دەستگیرکرا، دەسەڵاتداران پێیانوابوو لە ژێر فشاری لێکۆڵینەوە و ئەشکەنجەدان و زیندانیکردنی تاکەکەسیدا دەشکێت، ئەوان دەیانویست لە ناوەوە ژنێکی گەنج پارچە پارچە بکەن، ژنێک کە بەزەحمەت بە زمانی فارسی قسەی دەکرد، سنوورداربوونی زمانەوانی بوو بە ئامرازێکی زیادەی توندوتیژی دژی، بەڵام لێپرسینەوەکان درکیان بەوە نەکرد کە ڕۆحی هەندێک کەس ڕەگ و ڕیشەی لە شتێکی قووڵتر لە ترسدا داکوتاوە، ڕۆحی شیرین عەلەمهولی هێزی خۆی لە چیاکانی کوردستانەوە وەرگرت، لە مێژوویەکی دوور و درێژی بەرخۆدان و ئاوارەبوونی زۆرەملێ و دەربەدەری و مانەوە.

 

لە گێڕانەوەی ئەو زیندانییە ژنانەی کە دەیانناسی، شیرین عەلەمهولی ژنێکی بێدەنگ و لە هەمان کاتدا خۆڕاگر بوو. ئەو هاوار و باگەوازەی قارەمانێتی نەدەکرد، بەڵام لە بێدەنگییەکەیدا شتێک کەوتبوو کە ئامێری ستەم نەیدەتوانی بیشکێنێت. تەنانەت لە ژێر ئەشکەنجەدا باسی مرۆڤایەتی و ئازادی و مافی مرۆڤی بۆ ژیان دەکرد، لە نامەکانیدا هیچ داوای لێبوردنێک نەبوو، تەنها ڕاستی بوو، ڕاستی ئەو زیندانانەی کە مرۆڤێک پێش لەسێدارەدانی چەندین جار دەشکێنرێت، هەموو ئەمانە بۆ بێدەنگکردنی دەنگی.

 

ئەو لەبارەی خانە ساردەکانەوە نووسیبووی، باسی ئەو شەوانەی دەکرد کە دەنگی هەنگاوی لێکۆڵەران لە کۆریدۆرەکاندا دڵی زیندانییەکان لە ترسدا بەستوو، باسی ئەو ساتانەی کە دەرگای ژوورە ئاسنینەکە بە زەبری هێز دادەخرا و بێدەنگی دابەزی، کە لە هەر ئەشکەنجەیەک قورستر بوو. ئەو لەبارەی ئەو ژنانەی نووسیوە کە چەندین کاتژمێر چاویان لە دیوارەکان بووە، بڕیاریان داوە لەبیریان نەچێت کە هێشتا مرۆڤن. لەگەڵ ئەوەشدا، لە دڵی ئەو تاریکییەدا، زیندانییەکان شیعریان بۆ یەکتر دەخوێندەوە، چیرۆکیان دەگێڕایەوە، چارەسەری برینەکانی یەکتریان دەکرد و بە نهێنی بە زمانی زگماکی خۆیان قسەیاندەکرد تا لەبیر نەکرێت.

 

زیندان بۆ ژنانی کورد تەنها شوێنی دەستبەسەرکردن نەبوو، بەڵکو درێژکراوەی شەڕێکی درێژخایەن بوو کە جەستەیان و زمان و ناسنامە و یادەوەرییان کردە ئامانج. دەسەڵاتداران بە زیندانیکردنیان ڕازی نەبوون، هەوڵیان دەدا دەنگەکانیان کۆنتڕۆڵ بکەن و زمانەکەیان بێدەنگ بکەن و تەنانەت یادەوەرییان لە هۆشیاری بەکۆمەڵدا بسڕنەوە، بەڵام لەناو هەمان ئەو خانانەدا بەرگری شێوازێکی جیاوازی وەرگرت، ژنان ڕەتیانکردەوە سەردان و چارەسەری پزیشکی و تەنانەت بەرکەوتن لەگەڵ خێزانەکانیان بەردەوام بوون لە هاوبەشکردنی هیوا.

 

ژنانی کورد لە زیندانەکانی کۆماری ئیسلامیدا پارێزەری یادەوەریی بەکۆمەڵی گەلەکەیان بوون و ئێستاش هەروان. هەر یەکێکیان هەڵگری بەشێک لە مێژووی سەرکوتکراوی کوردستانە، مێژووی هەڵاواردن و کۆمەڵکوژی و ئاوارەبوونی زۆرەملێ و وەدەرنانی کولتووری. ڕژێم هەوڵیدا زمانی کوردی پەراوێز بخات و کولتووری کوردی بگۆڕێت بۆ پرسێکی ئەمنی و شوناسی کورد بکاتە بابەتی سیاسی و خۆی لە خۆیدا تاوانن، ئەمەش تەنها سەرکوتی سیاسی نەبوو، بەڵکو جۆرێک بوو لە سڕینەوەی هێواش و هەڵخەڵەتێنانەی یادەوەری مێژوویی. بەڵام ژنانی کورد ئامادە نەبوون ئەم یادەوەرییە بمرێت.

 

لە زیندانەکانی کرماشان، ئێڤین، قەرتشاک، ورمێ و سنە، ژن هەبوون کە تەمەنی گەنجێتیان لە زینداندا بەسەر دەبرد، ئەو ژنانەی کە دەکرا مامۆستا، خوێندکار، یان دایک بن و ژیانێکی ئارام بژین، بەڵام چارەنووسیان لەگەڵ لێکۆڵینەوە و دەربەدەری و ئاسۆی لەسێدارەدان تێکەڵ بوو. زۆرێکیان لە چارەسەری پزیشکی و سەردانکردن لەگەڵ خێزانەکانیان و تەنانەت مافی قسەکردن بە زمانی دایکییان بێبەش کران. سەرەڕای ئەو هەموو ستەمو، کەرامەتی مرۆییان پاراست.

 

لە نووسینی زەینەب جەلالیان ئەو ژنەی کە ساڵانێکە بەرگەی کۆت و بەندەکانی نەخۆشی و دەربەدەری و شانە ساردەکانی گرت بێ ئەوەی کڕنۆش بۆ ستەم بۆ زوڵم و چەوساندەوە بدات، بۆ پەخشان عەزیزی و وریشە مورادی، کە ناوەکانیان بۆتە ئاڵایەک بۆ خۆڕاگری ژنانی کورد، لە نێرگس محەمەدی و گۆڵڕۆخ ئیرایی و سێپیدە غۆلیان و شەهناز تەباریەوە کە تا ئێستاش لە دڵی زیندانەکاندا هەناسەی بەرخۆدان دەدەن، تا دەگاتە مریەم ئەکبەری مونفەرێد کە ١٧ ساڵی تەمەنی گەنجێتی لە دیلدا بەسەر بردووە و سومەیە ڕەشیدی کە گیانی خۆی وەک باجی خۆڕاگری بەخشی، هەموویان بەشێک لە یادەوەرییەکی بریندار بەڵام نەدۆڕاو پێکدەهێنن، یادەوەری ئەو ژنانەی کە لە ژێر قامچی ئەشکەنجە و فشاری دانپێدانانی زۆرەملێدا کڕنۆشیان نەدەبرد و نەیانهێشت ڕاستییەکان لە تاریکی خانەکاندا بنێژرێن.

لە پاڵ ئەم ناوانەدا دەیان ژنی نەناسراو وەستاون، ژنانی بێ ناوی ناسراو، بەڵام گەورە. ڕەنگە وێنەکانیان هەرگیز مانشێتی ڕۆژنامەکانی نەڕازاندبێتەوە، بەڵکو وەک شاخ لە بێدەنگی خنکێنەری زیندانەکاندا وەستابوون و بە جەستەی ماندوو و ساڵانی بەهەدەرچووی گەنجی و هەندێکجاریش بە ژیانی خۆیان باجی بەرخۆدانیان دەدا. چیرۆکی زیندووی نەوەیەکن کە فێری ئەوە بوون ئازادی بە زیندانیکردن و ئەشکەنجەدان و مردن ناکوژێتەوە.

 

لە پاڵ ئەو هەموو ناوانەدا ژن هەبوون کەس نەیدەناسی، ئەو ژنانەی کە لە ژووری تاکەکەسیدا نەخۆش کەوتوون، ئەو ژنانەی کە ساڵانێک چاوەڕێی سەردانەکانیان کردووە و ئەوانی دیکەش کە بە بێدەنگی لەبیرکراون، هەندێکیان تەنانەت دوای ئازادکردنیان هەرگیز بەڕاستی زیندانیان بەجێنەهێشتووە، چونکە لە یادەوەری و ڕۆحیاندا چەسپاوە. ئەوان پایە بێدەنگەکانی بەرخۆدان بوون، ئەو ژنانەی کە مێژووی فەرمی ناوی خۆیان تۆمار نەکردووە، بەڵام خەڵک هەرگیز لەبیریان ناکات.

 

شیرین عەلەمهولی یەکێک بوو لە ڕووخسارێکی درەوشاوە لەم مێژووە بریندارەدا. ڕەتیکردەوە زیندان دڵی پڕ بکات لە ڕق، تەنانەت لە تاریکترین ڕۆژەکانیشدا، لەبارەی هیوایەوە دەینووسی. خەونی بە ڕۆژێکەوە دەبینی کە منداڵی کورد بێ ترس گەورە بێت، ڕۆژێک کە ژنان بە زیندانیکردن یان لە سێدارەدان باجی سەرەتاییترین مافە مرۆییەکانی خۆیان نەدەن. لەناو دیوارە ساردەکانی زیندانی ئێڤین، خەونی ئازادی هەڵگرتبوو، هەروەها هەناسەی هەموو کوردستانی لە دڵیدا هەڵمژی.

 

بەرەبەیانی لەسێدارەدانی ئەو و هەڤاڵەکانی، ڕەنگە ئاسمان لە ئاسایی قورستر بووبێت. لەسێدارەدانەکە ئامادەکرابوو بۆ زیادکردنی ناوی نوێ بۆ لیستی لەسێدارەدراوەکان. دەسەڵات پێیان وابوو مردن کۆتایی چیرۆکەکەیە. لەسێدارەدان لای ئەوان تەنها سزایەک نەبوو، بەڵکو نیشاندانی هێز بوو، هەوڵێک بوو بۆ چاندنی تیرۆر لە کۆمەڵگەدا، بۆ شکاندنی ژنان و کوژاندنەوەی خەونی بەرخۆدان. بەڵام مێژوو چەندین جار سەلماندوویەتی کە لە سێدارەدان هەمیشە نابێتە هۆی بێدەنگی؛ هەندێک جار، دارستان ناوێک نەمر دەکات.

 

لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٠، شیرین عەلەمهولی لەگەڵ هەڤاڵانی فەرزاد کەمانچەر، عەلی حەیدەریان، فەرهاد وەکیلی و مەهدی ئیسلامی لەسێدارەدران، بۆ ئەوەی ئەوانی دیکە بترسن. تا ژنانی گەنجی کورد فێری بێدەنگی بن، بۆ ئەوەی زیندانییەکان خۆیان ڕادەست بکەن و بەرخۆدان دامرکێندرێتەوە، بەڵام ناوی شیرین عەلەمهولی دیوارەکانی زیندانی تێپەڕاند و بە کوچە و کۆڵانەکانی کوردستاندا بڵاوبووەوە و بە گۆرانی و وێنەی زیندوو بمێنێتەوە و لە فرمێسکی دایکانی خەمباردا دەنگی دایەوە. دوای چەند ساڵێک لە شەقامەکان لەدایک بووەوە کە ژنان دروشمی “ژن، ژیان، ئازادی”یان دەوتەوە.

 

شۆڕشی “ژن، ژیان، ئازادی”درێژەپێدەرێکی مێژوویی دەنگی ئەو ژنانە بوو کە بەدرێژایی ساڵان لە زیندانەکاندا دەنگیان بێدەنگ نەکرابوو، ئەو ژنانەی کە لە ژووری تاکەکەسیدا بەرخۆدانیان دەژیا لەبەردەم شەقامەکاندا بە دروشم دەنگی دەدایەوە. شیرین و زەینەب و وریشە و پەخشان و دەیان ژنی تریش پێش ئەوەی جیهان بیبیستێت بە جەستە و ژیانی خۆیان واتای ئەم دروشمەیان نووسیبوو.

 

ئەمڕۆ کە ناوی شیرین عەلەمهولی دەهێنرێت، باس لە نەوەیەک دەکات کە لە نێوان گوللـە و زیندانیکردندا ژیانیان هەڵبژاردووە، دەربارەی ئەو ژنانەی کە فێربوون ئازادی تەنانەت لە زینداندا دەتوانێت بەردەوام بێت، ئەو ژنانەی کە لەوە تێگەیشتوون دەسەڵات دەتوانێت جەستە زیندانی بکات، بەڵام ناتوانێت خەونەکان جێبەجێ بکات.

 

دەسەڵاتدارانی سیاسی هەمیشە پێیان وایە هەمیشەییین، بە زیندان و چەک حوکمڕانی دەکەن و وا بیردەکەنەوە کە تەنانەت دەتوانن مێژووش کۆنترۆڵ بکەن. بەڵام دوای ساڵانێک ناوی زۆر کەسانی دەسەڵاتدار لەبیر دەچێتەوە، لە کاتێکدا ناوی کەسانی وەک شیرین عەلەمهولی لە یادەوەری گەلاندا بە زیندووی دەمێنێتەوە. ژنێکی گەنجی گوند کە دەستی بەسترابوو، لە هەموو ئەو لێکۆڵەرەوانەی کە هەوڵیان دەدا بیشکێنن، نەمرتر بوو.

 

لە ئێستادا، لە شوێنێک لە نێو چیا تەماویەکانی کوردستاندا، دایکێک هێشتا جلوبەرگی کوڕە لە سێدارەدراوەکەی لەناو سندوقێکی کۆندا هەڵبگرێت، دایکێک کە هەر جارێک ناوی شیرین عەلەمهولی دەبیستێت هەموو ئازارەکانی ساڵانی چاوەڕوانی دەژیێتەوە. ڕەنگە ژنێکی گەنج لە خۆپیشاندانێکدا وێنەی شیرین عەلەمهولی هەڵبگرێت، بەبێ ئەوەی هەرگیز بینیبێتی، بەڵام بە هەستێکی قووڵەوە کە درێژە بە بەشێک لە خەونە نەهاتووەکانی دەدات.

 

ڕەنگە، شەوانە بەناو شاخەکانی کوردستاندا باکان تێدەپەڕن، ناوی ئەو ژن و پیاوانەی لە سێدارە دراون لەگەڵ خۆیاندا هەڵبگرن؛ ناوی ئەو کەسانەی کە دەسەڵاتداران دەیانویست لە یادەوەری مێژوودا بیانسڕنەوە، بەڵام خەڵک گۆڕانکاریان بەسەردا هات بۆ سروودی قارەمانانە و گرافیتی و یادەوەرییەکی بەکۆمەڵی زیندوو.

 

جەستەی شیرین عەلەمهولی نەماوە، بەڵام بۆتە بەشێک لە ڕۆحی پێکەوەی ژنانی کورد، دەنگێک کە هێشتا لە پشت دیوارەکانی زیندانەوە دەنگ دەداتەوە، یادەوەرییەکی نەنێژراو و بڵێسەیەک کە تەنانەت لە تاریکترین خانەکانیشدا ناکوژێتەوە.