ناوەندی هەواڵ

ئەفغانستان شایەتحاڵی ناڕەزایەتیەکانی ژنانە کە وردە وردە ڕەنگدانەوەی پەرەسەندنی توڕەیی بووە لەسەر ئەو سیاسەتانەی کە لە دوای گەڕانەوەی تاڵیبانەوە بۆ دەسەڵات بەسەر ژناندا سەپێنراون، دۆسیەی بی بی سدیقە وەک ئاماڕازێکت نوێی ناڕەزایەتی دەرکەوتووە.

 

لە پارێزگای پەروان لە باکووری ئەفغانستان، کۆمەڵێک ژن و منداڵی کچ بۆ شەرمەزارکردنی بەردەوامی دەستبەسەرکردنی بی بی سدیقە و داوای ئازادکردنی دەستبەجێی ناڕەزایەتییان ئەنجامدا، دۆسیەکەی کاردانەوەیەکی بەرفراوانی لەسەر دۆخی مافەکانی مرۆڤ و مافەکانی ژنان لە وڵاتەکەدا بەدوای خۆیدا هێناوە.

 

خۆپیشاندەران ڕەتکردنەوەی خۆیان دەربڕی بەرامبەر بەو سیاسەتەی کە بە سیاسەتی سەرکوتگەرانەی تاڵیبان لە دژی ژنان پێناسەی دەکەن، ئەوان بەردەوامبوونی دەستبەسەرکردنی بی بی سدیقەیان بە نموونەیەکی سەرەکی ئەو "ستەم و ستەمکارییە سیستماتیکییە" زانی کە ژنان لە ئەفغانستان ڕووبەڕووی دەبنەوە و داوای کۆتاییهێنانیان بەو شتە کرد کە بە دەستگیرکردنی ئارەزوومەندانەیان بۆ ژنان و منداڵانی کچ دەزانن.

 

ئەم ناڕەزایەتیانە لەلایەن ئەندامانی بزووتنەوەی "دەنگی ژنان بۆ دادپەروەری و یەکسانی" ڕێکخرابوو، کە بە لەبەرچاوگرتنی زیادبوونی سنووردارکردنەکان بۆ کۆبوونەوەی گشتی لە سەرانسەری وڵات، لە شوێنێکی داخراودا کۆبوونەوەیەکیان ئەنجامدا، لە میانەی کۆبوونەوەکەدا، بەشداربووان جەختیان لەسەر پێویستی ئازادکردنی دەستبەجێ و بێ مەرجی بی بی سدیقە و کۆتاییهێنان بە هەموو جۆرەکانی دەستبەسەرکردنی پەیوەست بە چالاکوانانی ژنان یان هەڵوێستەکانی دژ بە هاوسەرگیریکردنی زۆرەملێ یان دەستدرێژی کۆمەڵایەتی کردەوە.

 

بەگوێرەی ڕاگەیاندراوێک، کە بزووتنەوەکە بڵاویکردۆتەوە و هاوڕێیەتی تۆمارێکی ڤیدیۆیی، بی بی صدیقی، ژنێکی گەنجی خەڵکی ناوچەی بالا مورغابی سەر بە پارێزگای بادغیس، بەهۆی ئەوەی ڕەتیکردووەتەوە بەزۆر هاوسەرگیری لەگەڵ ئەندامێکی تاڵیبان بکات، نزیکەی دوو ساڵە زیندانی کراوە.

 

بزووتنەوەکە ئەم دۆسیەیە بە پێشێلکردنی ئاشکرای مافەکانی مرۆڤ و داگیرکردنی سەرەتاییترین مافەکانی ژنان دەزانێت، لە پێش هەموویانەوە مافی هەڵبژاردن و ئازادی کەسی.

 

ئاماژە بەوەشکراوە، ناکرێت دۆسیەکەی بی بی صدیقە وەک ڕووداوێکی گۆشەگیر سەیر بکرێت، بەڵکو وەک ڕەنگدانەوەی ئەو دۆخە فراوانترەی ڕووبەڕووی ژنان و منداڵانی کچی ئەفغانستان دەبێتەوە، کە ڕووبەڕووی زیادبوونی سنووردارکردن دەبنەوە، لەوانەش ڕەتکردنەوەی خوێندن، دامەزراندن، ئازادییە سەرەتاییەکان، کە لەدوای گەڕانەوەی تاڵیبانەوە بۆ دەسەڵاتی تاڵیبان دابەزینی بەرچاوی پارێزگاری یاسایی و میکانیزمەکانی دادپەروەری بەخۆیەوە بینیوە.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە سیستەمی دادوەری سەبارەت بە مافەکانی ژنان شایەتی دابەزینێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، زۆرێک لەو ژنانەی هەوڵدەدەن داوای مافەکانیان بکەن یان سکاڵا تۆمار بکەن لەبری ئەوە تووشی دەستگیرکردن یان گۆشەگیری دەبن، لە ڕاگەیاندراوەکەدا،  ئاماژوە بەوە کراوە، کە نابێت هیچ منداڵێکی کچ بەهۆی بەرگریکردن لە ئازادی و مافی هەڵبژاردن و کەرامەتی مرۆڤ سزا بدرێت یان زیندانی بکرێت.

 

بزووتنەوەکە کۆتایی بە داواکارییەکانی خۆی هێنا و داوای ئازادکردنی دەستبەجێ و بێ مەرجی بی بی صدیقە و هەڵگرتنی هەموو ئەو سنووردارکردنانەی کە بەسەر ژناندا سەپێنرابوو، کۆتاییهێنان بەو شتانەی کە بە دەستبەسەرکردنی ئارەزوومەندانەیان دەزانی و دەستەبەرکردنی مافە بنەڕەتییەکانیان لە وڵاتدا کۆتایی پێهێنا.

 

بەگوێرەی ئەو زانیارییانەی لەلایەن خێزانی بی بی سدیقەوە گواستراوەتەوە، تەمەنی ١٧ ساڵە و نزیکەی دوو ساڵە دەستبەسەرکراوە، دوای ئەوەی ڕەتیکردووەتەوە بە زۆرەملێ هاوسەرگیری لەگەڵ ئەندامێکی تاڵیبان بکات لە ناوچەی بالا مورغاب لە پارێزگای بادغیس، دوابەدوای بڵاوبوونەوەی وردەکارییەکانی ئەم دواییە سەبارەت بە دۆسیەکەی، جارێکی دیکە دۆخی نالەباری ژنانی لە ئەفغانستان هێنایە بەرچاو و کاردانەوەی چالاکوانانی مافی مرۆڤ و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بەدوای خۆیدا هێنا، ئەمەش لە کاتێکدایە کە کاردانەوەی نێودەوڵەتی بەردەوامە سەبارەت بە دۆخی ماف و ئازادییەکانی ژێر دەسەڵاتی تاڵیبان.