سارا پوورخەزاری

 

کرماشان – لە مانگەکانی دواییدا، هەڵکشانی بێکۆتایی نرخی بەرهەمەکان و هەڵاوسانی بێ کۆنترۆڵ، زۆرێک لە پێداویستییە سەرەکییەکانی ژیانی لە بەردەستی بەشێکی زۆری کڕیاران دەرهێناوە. ڕۆژانە هەواڵی گرانبوونی خواردن، دەرمان، سووتەمەنی و پێداویستییە بنەڕەتییەکانی دیکە بڵاودەکرێتەوە. زۆر کەس بە ئاشکرا دەڵێن کە ناچار بوون هەندێک لەم بەرهەمانە لە لیستی کڕینەکانیان بسڕنەوە. بەڵام لە ناو ئەم شەپۆلەی گرانبوونەدا، یەکێک لە پێداویستییە گرنگەکان کە کەمتر باس دەکرێت، پادی تەندروستیی مانگانەی ژنانە.

 

بەپێی داتاکانی بەردەست، لە چەند مانگی ڕابردوودا نرخی پادی تەندروستیی مانگانە نزیکەی ٥٠٠٪ زیادیکردووە؛ واتە نرخی هەر پاکەتێک نزیکەی پێنج هێندە بووە. ئێستا نرخی پاکەتێک کە حەوت پاد لەخۆ دەگرێت، لە نێوان ١٥٠ هەزار تا ٥٠٠ هەزار تۆماندایە. ئەم زیادبوونەی نرخ، پادی تەندروستیی مانگانەی لە پێداویستییەکی ڕۆژانە و گرنگەوە کردووەتە خەرجییەکی گران و نیگەرانکەر.

 

ئەگەر پێوەری ستانداردی پزیشکی بۆ بەکارهێنان لەبەرچاو بگرین، پێویستە پاد هەر چوار کاتژمێر جارێک بگۆڕدرێت. ئەمەش واتە هەر ژنێک لە ماوەی مانگانەی خۆیدا، کە لە پێنج تا حەوت ڕۆژ دەخایەنێت، لە نێوان ٣٠ تا ٤٢ پاد بەکاردەهێنێت. ئەم ژمارەیە لە هەر سووڕی مانگانەیەکدا، دەگاتە چوار تا شەش پاکەت کە هەر یەکەیان حەوت پادی تێدایە.

 

بەم شێوەیە، خەرجیی مانگانەی پادی تەندروستیی ژنان بۆ زۆرێک لە ژنان دەگاتە ئاستێک کە لە بارودۆخی ئابووریی ئێستادا، بارێکی داراییی قورس و هەندێک جار نەگونجاو و بەرگەگرتن‌نەکراویان لەسەر دروست دەکات.

 

 

ژنان ناچارن پەنا بۆ جێگرەوەی نالەبار بەرن

شەکیبا ش.،قوتابیی پزیشکی، سەبارەت بە ئەنجامەکانی گرانبوونی زۆری پادی تەندروستیی مانگانە وتی:  گرانبوونی پادی تەندروستیی مانگانە وای کردووە زۆر ژن پەنا بۆ جێگرەوەی پارچە قوماشەکان بەرن کە دەشۆردرێن و دووبارە بەکاردەهێنرێن. ئەم جێگرەوانە تەنها ستانداردە پێویستەکانی پاکوخاوێنی دەپارێزن، بەڵکو بەهۆی شێداریی زۆریان و وشکبوونەوەی تەواونەبوونیان دوای شۆردن، هەروەها بەهۆی پەیوەندیی درێژخایەنیان لەگەڵ پێست، دەکرێت ببنە هۆی تووشبوون بە هەوکردنی قارچی و بەکتریایی. هەندێک ژن کە هێشتا پادی ئاسایی بەکاردەهێنن، بەهۆی فشاری ئابووری و هەوڵدان بۆ کەمکردنەوەی خەرجییەکان، زۆرجار دوای ٨ تا ١٢ کاتژمێر پادەکەیان دەگۆڕن. ئەمەش دەکرێت ببێتە هۆی دروستبوونی هەمان کێشە تەندروستییانە.

 

پاکەتەکانیان زۆر گرانن

کێشەکە تەنها گرانبوونی پادی تەندروستیی مانگانە نییە. پاکەتەکانیان کە نرخیان لە نێوان ١٥٠ تا ٢٠٠ هەزار تۆماندایە، بە گشتی کوالێتییان نزمە؛ لە هەمان کاتدا نرخی نموونە ستاندارد و بەکوالێتییەکان لە ٥٠٠ هەزار تۆمان تێدەپەڕێت.

 

دابینکردنی ئەم بەرهەمە بۆ تەواوی مانگ، لە دوو تا سێ ملیۆن تۆمان خەرجی دەخاتە سەر شانی ژنان. لەبەر ئەوەی زیاتر لە ٨٦٪ی ژنان کاری جێگیریان نییە و یارمەتیی داراییی ٤٠٠ تا ٦٠٠ هەزار تۆمانیش تەنانەت بۆ کڕینی تەنها پاکەتێکی ستاندارد بەس نییە، بەشێکی زۆری ژنان ناتوانن پێداویستییەکانی پاکوخاوێنیی خۆیان لە ماوەی مانگانەدا دابین بکەن.

 

ئەم بارودۆخە هەم مەترسییەکانی سەر تەندروستیی ژنان و هەمیش نایەکسانیی ئابووری و ڕەگەزی لە دەستگەیشتن بە بەرهەمە پێویستەکاندا ئاشکرا دەکات.

 

زۆر ژن ناچارن ئەم پێداویستییە لە لیستی کڕینەکانیان بسڕنەوە

بیتا ل.، ڕۆژنامەنووس و ئەندامی کۆمەڵەکانی یارمەتیدانی ژنانی پێویست‌مەند، وتی: ئێمە ڕووبەڕووی قەیرانێکی جدی بووینەتەوە کە بە هەژاریی مانگانە ناسراوە. ئەم قەیرانە ساڵانێکە ژنان لە ژێر فشاردا ڕادەگرێت، بەڵام لە مانگەکانی دواییدا، بەهۆی لەناکاو هەڵکشانی نرخی کەرەستەکانی پاکوخاوێنیی مانگانە، ئەم فشارە چەند هێندە زیاتر بووە. زۆر ژن ناچار بوون ئەم بەرهەمە پێویستە لە لیستی کڕینەکانیان بسڕنەوە، یان لە جیاتی ئەوە پارچە قوماشی کۆن بەکاربهێنن.

 

بیتا ل. لە درێژەی قسەکانیدا ئاماژە بەوە دەکات کە هەندێک ژن کە هێشتا توانای کڕینی ئەم بەرهەمانەیان هەیە، زۆرجار لە فرۆشیارانی دەستفرۆش یان بازاڕە ناوخۆییەکان بە نرخێکی هەرزانتر دەیانکڕن. ئەو دەڵێت: بەڵام بەسەرچوونی ماوەی بەکارهێنانی زۆربەی ئەم بەرهەمانە، یان هەڵگرتنیان لە بارودۆخێکی بە تەواوی ناپاکدا، کێشەیەکی دیکەیە. لە پارێزگایەکی وەک کرماشان، کە هەژاری و هەڵاوسان لە زۆر پارێزگای دیکە توندترە، دابینکردن و کڕینی کەرەستەکانی پاکوخاوێنیی مانگانە لە پێشینەی پێداویستییەکانی خێزاندا نییە. ئەمەش بە ڕاستەوخۆ ژنانی ناوچەکانی دەوروبەری شار و ئەوانەی لە هەژاریدا دەژین، دەخاتە مەترسییەوە و تەندروستی و پاکوخاوێنییان دەخاتە بەردەم مەترسییەکی جدی.

 

کرماشان دوای کوردستان لە پلەی دووەمی هەژاریدایە

کرماشان دووەم شارە لە ئێران کە ڕێژەی دانیشتووانی ناوچەکانی دەوروبەری شارەکەی بەرزە. بەپێی سەرچاوە ئامارییە بەردەستەکان، ئەم پارێزگایە دوای کوردستان لە پلەی دووەمی نیشاندەرەکانی هەژاریدایە. ئەم بارودۆخە نیشان دەدات کە ڕێژەیەکی بەرزی کۆمەڵگا ناتوانێت پێداویستییە ڕۆژانەکانی خۆی دابین بکات؛ تەنانەت ناتوانن پادی تەندروستیی مانگانە، کە بە پێویستییەکی بنەڕەتی دادەنرێت، لە لیستی کڕینە مانگانەکانیاندا بگرن.

 

لە پێناوی دابینکردنی پێداویستیی منداڵە کچەکانی، خۆی لە خۆی بێبەش دەکات

فەرزانە ک.، دانیشتووی گەڕەکی جەعفەرئابادی کرماشان و دایکی دوو منداڵی کچ، : وتیماوەیەکی زۆرە چیتر پادی تەندروستیی مانگانە بەکارناهێنم، چونکە دوو کچم هەیە و ئەوانیش هەموو مانگێک پێویستییان بەو بەرهەمە هەیە. بۆ ئەوەی بتوانم خەرجیی کڕینی پادی تەندروستیی مانگانەی کچەکانم دابین بکەم، پارچە قوماشی پەمەییی جلە کۆنەکانم بەکاردەهێنم و بەم شێوەیە پێداویستیی خۆم دابین دەکەم. تەنها ڕێگایەک کە بۆم ماوەتەوە ئەوەیە تەندروستیی کچەکانم بخەمە پێشەوە.

 

ئەگەر قسەکانی فەرزانە وەک نموونەیەک لە کۆمەڵگایەکدا هەڵبسەنگێنین کە ئەم کێشەیە بە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەری هەیە، دەبینین بێگومان ژنانی زۆر هەن کە ئەم پێداویستییە گرنگەیان لە ژیانی خۆیان لابردووە و جێگرەوەی ناپاک بەکاردەهێنن. هەندێک جاریش بۆ ئەوەی بتوانن پێداویستیی ژنانی دیکەی خێزانەکەیان دابین بکەن، ناچارن خۆیان لەو بەرهەمە بێبەش بکەن؛ بەڵام لە زۆر بارودۆخدا ئەمە پەیوەندیی بە قوربانیدانەوە نییە، بەڵکو تەنها لەبەر ئەوەیە کە توانای کڕینیان نییە.

 

ئەم نموونانە، لەگەڵ لێکۆڵینەوە ئامارییەکان سەبارەت بە هەڵکشانی نرخی پادی تەندروستیی مانگانە، نیشان دەدەن کە ژمارەیەکی زۆرتر لە ژنان بە بەراورد بە ڕابردوو کەوتوونەتە ناو بازنەی هەژاریی مانگانەوە. ئەگەر هەڵاوسانی بێکۆنترۆڵ بەردەوام بێت، چاوەڕوان دەکرێت لە ماوەیەکی نەزۆردا، تەنانەت ئەو ژنانەش کە هێشتا توانای کڕینی ئەم پێداویستییە بنەڕەتییەیان هەیە، ناچار بن پادی تەندروستیی مانگانە بە تەواوی لە لیستی کڕینەکانیان بسڕنەوە.