ناوەندی  هەواڵ

 بەپێی گوتەی دانیشتووانی خۆجێیی، تۆز و غوباری کانگای زێڕی تافتان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئێران زیانێکی زۆری بە ڕەزە ترێیەکان گەیاندووە. دیمەنێکی ناوچەکە نیشانی دەدات کە بەشێکی گرنگ لە بەروبوومەکان لەژێر چینێک لە خۆڵ و تۆزدا وشک دەبن. لە هەمان کاتدا خاوەن ڕەزەکان دەڵێن تا ئێستا هیچ دامەزراوەیەک بۆ پێدانی قەرەبووی زیانەکان هەنگاوی نەناوە.

 

بەروبوومەکان لەژێر چینی تۆزدا مانەوە

لە ٣٠ی حوزەیراندا بەپێی دیمەنێک کە لەلایەن هاووڵاتییەکەوە نێردراوە، دەردەکەوێت کە ڕەزە ترێیەکانی نزیک کانگای زێڕی تافتان بە قورسی زیانیان بەرکەوتووە. لە وێنەکاندا هێشووە ترێکان وەڵاکانیان بە تەواوی بە چینێک لە تۆز و خۆڵ داپۆشراون. بەشێکی زۆری بەروبوومەکە لەژێر مەترسی لەناوچووندایە. بەپێی زانیارییەکان، ئەم ڕەزانە موڵکی بنەماڵەیەکی بەلووچن بە ناوەکانی (بیبی نور ڕیگی) و (بیبەرگ ڕیگی)، کژ ئەم بنەماڵەیە بژێوی ژیانیان ڕاستەوخۆ لەسەر ئەم بەروبوومە کشتوکاڵییانەیە.

ئەو کەسەی دیمەنەکەی ناردووە، سەرنج دەخاتە سەر دۆخی ئێستا و دەڵێت کە چالاکییەکانی کانگای زێڕی تافتان زیانی قەرەبوونەکراوەی گەیاندووەتە دانیشتووانی خۆجێیی و خاوەن ڕەزەکان. بە گوتەی ئەوان، بەروبوومە کشتوکاڵییەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان زیانیان بەرکەوتووە، بەڵام تا ئێستا هیچ دامەزراوەیەکی بەرپرسیار یاخود کۆمپانیایەکی کارکەر هەنگاوی نەناوە بۆ قەرەبووکردنەوەی زیانەکان یان لێکۆڵینەوە لە دۆخەکە. ئەم هاووڵاتییە هەروەها جەخت دەکاتەوە کە سەرەڕای دووبارەبوونەوەی ئەم کێشانە، دەنگی خەڵکی ناوچەکە نابیسترێت و نیگەرانییەکان لەسەر بژێوی ژیان و داهاتووی کشتوکاڵ هێشتا بەردەوامن.

 

دەنگی خەڵک نابیسترێت

دانیشتووانی دەوروبەری کانگای زێڕی تافتان بە بەردەوامی هۆشدارییان داوە لەسەر کاریگەرییە ژینگەیییەکانی کارەکانی کانگاکە لە ناوچەکەدا. بەرزبوونەوەی تۆز و غوبار، زیان گەیشتن بە ڕەز و زەوییەکان، خراپبوونی کوالێتی ئاو، و مەترسی سەر کشتوکاڵ و ئاژەڵان لەنێو ئەو نیگەرانییە سەرەکییانەدا بوون کە لەلایەن خەڵکی ناوچەکەوە خراونەتەڕوو. بەڵام بەپێی گوتەی ئەوان، ئەم نەڕەزایەتییانە تا ئێستا نەبوونەتە هۆی ڕاگرتنی چالاکییە زیانبەخشەکان یان جێبەجێکردنی بەرنامەی کاریگەر بۆ کەمکردنەوەی زیانەکان.

 

لە خۆپیشاندانەکانەوە تا توندوتیژی دژی ژنان

دوای ئەم قۆناغە، دانیشتووانی چیاکانی مادپەتی لە تافتان پێشتر دژی دەرەنجامەکانی چالاکییەکانی کانگاکە خۆپیشاندانیان کردبوو. خەڵکی ناوچەکە لەبارەی وێرانبوونی سەرچاوەکانی ئاو، کەمبوونەوەی ئاوی کانییەکان، زیان گەیشتن بە زەوییە کشتوکاڵییەکان، کۆبوونەوەی پاشماوەکانی کانگاکە و درزبردنی خانووەکانی گوندەکانی خوارەوە ڕاپۆرتیان دابوو، و داوای لێکۆڵینەوەیەکی سەربەخۆ و قەرەبووکردنەوەی زیانەکانیان کردبوو. جگە لەوەش، لە کاتی خۆپیشاندانەکاندا دژی کاریگەرییە ژینگەیییەکانی کانگاکە لە گوندی سەرسیاهـی تافتان، لە نووچەکاندا باس لە توندوتیژی دژی ژنانی بەلووچ کرا. بەپێی ئەم ڕاپۆرتانە، خۆپیشاندەران لەلایەن هێزە سەربازییەکان و ئەو کەسانەی پەیوەندییان بە کانگاکەوە هەیە، ڕووبەڕووی هەڕەشە، سووکایەتی و لە هەندێک حاڵەتیشدا هێرشی فیزیکی بوونەتەوە.