زهور مەشریقی

 

تونس– کاتێک تونس لە دوای سەربەخۆیی ڕێگای سەدەمی هەڵبژارد، یاسای باری کەسی ڕاگەیاندنێکی ڕوون بوو، ئەم گەلە تەنها بە نیوەی کۆمەڵگەکەی بونیاد نادرێت. یاسای باری کەسی بەرهەمی خەباتی ژنانی تونس بوو کە پێش ئەوەی یاسا بتوانێت زنجیرەکانیان شکاند، دیاری نەبوو، بەڵکو مافێک بوو کە دەستی بەسەردا گیرا.

 

دەیان ساڵ تێپەڕی و خەبات بەردەوام بوو، شۆڕشی ساڵی ٢٠١١ مەودای بەرفراوانتر کرد، ژنانیش یاسای دیکەیان مسۆگەر کرد، یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی و بنەمای یەکسانی ڕەگەزی لە کامپە هەڵبژێردراوەکاندا، کە دواتر هەڵوەشایەوە. هەموو هەنگاوێک بۆ پێشەوە دووپاتی دەکردەوە، کە جێگای ژن لە پەراوێزی گەلدا نییە، بەڵکو لە دڵی ئەو گەلەدایە.

 

ئەمڕۆ دوای حەوت دەیە لە سەرکردایەتی و بەرخۆدانی فێمینیست، دەنگە ناکۆکیەکان سەریان هەڵداوەتەوە، دەنگ گەلێک کە هەرگیز بیرۆکەی ژنانیان وەک هاوبەشی تەواو قبوڵ نەکردووە. ئێستا ئەم دەنگانە لە ژێر پەردەی "پێداچوونەوە"دا داوای هەموارکردنەوەی یاسای باری کەسی دەکەن، جگە لەم هەوڵانە بۆ تێکدانی یاساکە، پەرلەمان لەم دواییانەدا پێشنیاری پلانی خانەنشینی پێشوەختەی بۆ ژنان کرد و بانگەشەی کرد "ئەوان ماندوو بوون"، ڕاستییەکە ئەوەیە ئامانجەکەش هەر یەکە: گەڕانەوەی ژنان بۆ ماڵەوە.

 

ئەمە پێداچوونەوەی یاسایی نییە، بەڵکو هەوڵێکە بۆ پێداچوونەوە بە مێژوودا، پیاوسالارییەکی بێزارە لە پۆشینی جلوبەرگی سەردەمی، بۆیە گەڕاوەتەوە بۆ ئەوەی بە ئاشکرا داوای مافەکانی بکات: مافی خۆی بۆ بێدەنگیمان، مافی نەبوونی ئێمە، مافی ئەوەی کە ئێمە بخاتە ڕۆڵی تەنها ڕازاندنەوە، ڕازاندنەوەی دیمەنەکە بەبێ هیچ قسەیەک لە بڕیاردان.

 

ئەم دەنگانە بۆ هەموارکردنەوەی یاسای باری کەسی و هەڵوەشاندنەوەی نەفەقە و هەڵوەشاندنەوەی چەندین یاسای دیکە بۆ ژنان بەرز دەبنەوە، ئەو یاسایانەی کە لە ڕێگەی خەبات و بەرخۆدانیەکانیانەوە بەدەست هاتوون. ئیمان شەرفی، سەرۆکی کۆمەڵەی "هن"، لە ژێر ڕۆشنایی ئەو ئاڵەنگاریانەی ڕووبەڕووی یاسای باری کەسی دەبنەوە، باسی لە دۆخی ئێستای مافەکانی ژنان کرد، ئاماژەی بە نیشاندەرەکانی دابەزینی بەرجەستە کرد کە کاریگەری لەسەر خودی بوون و کەرامەتی ژنان و ئازادییان هەیە.

 

ئاماژەی بە فشار و بانگەوازەکان کرد بۆ پێداچوونەوە بە یاسای باری کەسی و گۆڕینی هەندێک لە بابەتەکانی، بە پشتبەستن بەو بانگەشانەی کە یاساکە مافی زیاتری بە ژنان داوە لەوەی شایەنین یان ئارەزوومەندانە بەرامبەر پیاوان دەکات.

 

بۆشایی نێوان دەق و ڕاستی

ئیمان شەرفی جەختی لەوە کردەوە، کە مافە دیاریکراوەکان زۆرجار بوونەتە "تەنها قسە لەسەر کاغەز". لە کاتێکدا، یاساکان بوونیان هەیە، ڕاستی شاهیدی وەرچەرخان و نەمانی ئەو مافانە، بەتایبەتی لەگەڵ نەبوونی فشاری گشتی و مەدەنی بۆ بەرزڕاگرتن و پشتیوانیکردنیان.

 

ئاماژەی بە زیادبوونی دیاردەی توندوتیژی بەرامبەر بە ژنان و هەوڵە بەردەوامەکان بۆ بەرپرسیارێتیکردنیان، هاوکات لەگەڵ بەردەوامبوونی ئەو تێڕوانینە کۆنەپەرستانەیە کە ڕۆڵی ژنان لە "ماڵ و چێشتخانە"دا قەتیس دەکات، بە بیانووی ئەوەی کە مافە سروشتییەکانی ژنانیان لێ داگیربکرێت.

 

جەختکردنەوە لەسەر لێهاتوویی ژنان

جەختیشی لەوە کردەوە، کە ژنانی ئەمڕۆ خوێندەوار و ڕۆشنبیرن، ئەوان دادوەر و پارێزەر و فڕۆکەوان و مامۆستان، هەروەها جوتیار و خاوەن ماڵن، هەموو ئەم ژنانە مافی پاراستنی دەستکەوتەکانیان هاوبەشە، کە نوێنەرایەتی " بناغەی ژیان" دەکەن بۆیان.

 

ئیمان شەرفی ئاماژەی بەوەدا، کە هەر پێداچوونەوەیەک بە یاسای باری کەسی دەبێت بە مەبەستی زیادکردن و پەرەپێدانی بێت نەک پاشەکشەکردن لێی. ژنانی تونس بەنرخترین سەروەت و سامانی گەلن، پاراستنی مافەکانیان تاکە مسۆگەرییە بۆ بەردەوامی بەشداریکردنیان و گرنگیدان بە خێزانەکانیان و کۆمەڵگە بەگشتی.

 

وتیشی: یەکەمایەتیگەلێکی بەرچاوتر هەیە سەبارەت بە کەرامەت و ژیانی ژنانی تونس، وەک پرسی "بارهەڵگری مردن"، کە زۆرترین یەکەمایەتی دەبێت پاراستنی ژنانی کرێکاری کشتوکاڵییەکان بێت کە بە بارهەڵگری نەگونجاو دەگوازرێنەوە، کە بە ناوی "کاڵا" مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، دەبێتە هۆی ڕووداوی هاتوچۆی زۆر و کوشندە، پاراستنی ژیانی ئەم ژنانە کە بۆ بژێوی ژیانیان تێدەکۆشن، گرنگترە لەو کاردانەوە یاساییەی لە دەوری یاسای باری کەسی هەیە.

 

ئەو ڕەخنە لە گرنگیدان بە پرسەکانی وەک "دەستکاریکردنی دایک" یان "ڕێکخستنی نەفەقە" لە ژێر ڕۆشنایی دۆخی سەختی ئابووریدا دەگرێت و دەپرسێت: ئایا دۆخی ئابووریمان ڕێگە بە فرەژنی دەدات؟ هەروەها پیاوانی تونس خۆیان بەهۆی تێچووی ژیانەوە بەو کارە ڕازی نابن.

 

ڕوونیکردەوە، کە بڕە پارەی نەفەقەی ئێستا ”وەک ١٢٠ دینار، یان ٣٩ دۆلار” تەنانەت بەس نییە بۆ وانەبێژی تایبەت بۆ یەک بابەتی منداڵێک، کەواتە چۆن هەندێک کەس دەتوانن داوای هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی نەفەقە بکەن لەکاتێکدا، تەنانەت مسۆگەری ژیانێکی شایستەش ناکات؟

 

دابینکردنی گواستنەوەی پارێزراو

ئیمان شەرفی داوای لە حکومەت و لایەنە پەیوەندیدارەکان کرد، کە گواستنەوەی گشتی یان تایبەت بە پارێزراوگ و کەرامەت، وەک پاس یان تاکسی هاوبەش بۆ ئەو ژنە کرێکارانە دابین بکەن، لەبری ئەوەی بەجێیان بهێڵن بۆ ئەوەی ڕۆژانە ڕووبەڕووی مەترسی مردن ببنەوە، کەرامەتی ژن لە پاراستنی ژیانی و دابینکردنی هەلومەرجی کارکردنی مرۆڤدۆستانە بۆی دەست پێدەکات.

 

پێی وایە ئەو کاردانەوەی ئێستا لە دەوری یاسای باری کەسی جۆرێکە لە "خۆبەخشی هزری" یان سەرقاڵکردنە لە پرسە گرنگەکانی تایبەت بە ژیان و پارێزراوی بەشێکی زۆری ژنانی کرێکار لە تونس، هەڵەیە ئەگەر وا بیر بکەینەوە کە کاردانەوەی ئێستا تەنها "پێداچوونەوە"یە بە دەقە یاساییەکان، هەوڵێکی ئاشکرایە بۆ پێداچوونەوە بە ڕەوتی تەواوی نەتەوەیەک.

 

یاسای باری کەسی هەرگیز دیاری هیچ دەسەڵاتێک نەبووە، بەڵکو بەرهەمی خەباتێکی درێژخایەن بووە کە ژنانی تونس لە ڕێگەی ئیرادەی خۆیانەوە بەدەستیان هێناوە، ڕێککەوتنێکی کۆمەڵایەتییە کە ناتوانرێت لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە هەموار بکرێتەوە، بەبێ بەشداری لایەنە پەیوەندیدارە ڕاستەقینەکان، ئەو ژنانەن کە ئەم گەلە لەسەر شانی خۆیان هەڵدەگرن.