ئەسما فەتحی

 

قاهیرە–سەرەڕای ئەو هەوڵە زۆرانەی کە دەدرێن، خۆپارێزی وەک پرسێکی هەرە بەرچاو دەمێنێتەوە، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی پرسیارەکان سەبارەت بە ڕۆڵی دامەزراوە پەروەردەییەکان لە پاراستنی منداڵان، نەک تەنها فێرکردنیان، لێرەدایە کە کاردانەوەکانی دەوروبەری خستنەڕووی پەروەردەی زایەندی وەک بەشێک لە پلانی قوتابخانەکانە دێتە مەیدانەکەوە.

 

بە پێچەوانەوە، ئەم پێشنیازە ڕووبەڕووی ڕەتکردنەوە یان ترسی کۆمەڵایەتی دەبێتەوە، کە زۆرجار پەیوەستە بە تێنەگەیشتن لە چەمکی "پەروەردەی زایەندی"، کە بە قەدەغەکراو یان بابەتێکی نەگونجاو بۆ منداڵان دەزانێت، ئەمەش جێبەجێکردنی کاریگەرانەی ئاڵۆزتر دەکات.

 

بۆچوونەکان لە نێوان ئەو کەسانەدا جیاوازن کە پەروەردەی منداڵی سەرەتایی وەک ئامرازێکی پاراستن و ئەو کەسانەی کە لە دەرئەنجامەکانی هێنانە ناوەوەی ئەم جۆرە زانستە بۆ ناو قوتابخانەکان دەترسن، ئەمەش دەرگایەک دەکاتەوە بۆ گفتوگۆیەکی قووڵتر سەبارەت بە چۆنیەتی پاراستنی منداڵان لە ژینگەیەکی بەردەوام لە گۆڕاندا.

 

لەگەڵ پەرەسەندنی دیالۆگ لەسەر ڕێگاکانی پاراستنی منداڵان، چەمکی "پەروەردەی زایەندی" وەک یەکێک لە چارەسەرە پێشنیار کراوەکان سەرهەڵدەدات، بەڵام تا ئێستاش بە کاردانەوە و تێنەگەیشتنێکی زۆرەوە دەورە دراوە، ئەم کاردانەوەیە ڕەنگدانەوەی کەلێنێکە لە نێوان ئامانجی ڕاستەقینەی هۆشیاری و تێڕوانینە کۆمەڵایەتییەکانی پەیوەست بەوەوە.

 

هەروەها ئەم تەوەرە پرسیار لەسەر ڕۆڵی قوتابخانە دەوروژێنێت، نەک تەنها وەک دامەزراوەیەکی پەروەردەیی، بەڵکو وەک پانتاییەک بۆ بونیادنانی هۆشیاری منداڵ و توانای پاراستنی، بەتایبەتی لەبەر ڕۆشنایی ئەو زنجیرە پێشێلکارییەی ئەم دواییە کە لە زۆرێک لە قوتابخانەکاندا ڕوویانداوە.

 

شەیما دەهەب، دامەزرێنەری دەستپێشخەریی "بيدو" بۆ پاراستنی منداڵان لە هەراسانکردن، ڕوونی دەکاتەوە، کە هۆشیاری پێشوەختە ڕۆڵێکی بنەڕەتی دەگێڕێت لە تواناسازیکردنی منداڵان بۆ جیاوازیکردن لە نێوان ڕەفتاری پاریزراو و ناپارێزراوەکان، وەک جیاوازیکردن لە نێوان "دەست لێدانی پارێزراو" و "دەست لێدانی زیانبەخش"، لەگەڵیدا، هێنانە ناوەوەی ئەم جۆرە زانیارییە لە قوتابخانەکاندا توانای منداڵ بۆ بەرگریکردن لە خۆپاریزی بەرز دەکاتەوە، بەتایبەتی لە بەرامبەر هەوڵەکانی بەکارهێناندا.

 

زیادبوونی حاڵەتەکان یان زیادبوونی هۆشیاری؟

لەگەڵ گفتوگۆی زۆر لەسەر ڕووداوەکانی دەستدرێژیکردنە سەر منداڵان، پرسیارێک دێتە ئاراوە: ئایا لە ڕاستیدا، ئەم حاڵەتانە ڕوو لە زیادبوون دەکەن، یان هۆشیاری کۆمەڵایەتی وایکردووە زیاتر دەربکەون؟

ئەم پرسیارە ڕەنگدانەوەی گۆڕانە لە چۆنیەتی مامەڵەکردنی کۆمەڵگە لەگەڵ ئەم پرسانەدا، لە بێدەنگییەوە بۆ ئاشکراکردن و ڕووبەڕووبوونەوە، زۆرێک لە خێزانەکان لەم دواییانەدا ئەم شێوازەیان گرتۆتەبەر بەهۆی ترسیان لەو دەستدرێژییەی کە منداڵەکانیان لە قوتابخانەکاندا ڕووبەڕووی دەبنەوە.

 

شەیما دەهەب پێی وایە ئەم پێشێلکاریانە تازە نین، بەڵام لە ڕابردوودا کەمتر دیار بوون، هەروەها بڵاوبوونەوەی تۆڕی کۆمەڵایەتی هاوکات لەگەڵ دراما و هەڵمەتەکانی هۆشیاری، بەشداری کردووە لە بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری، وایکردووە کۆمەڵگە زیاتر توانای ناسینەوە و ناونانی ئەو تاوانانە هەبێت.

 

ڕەتکردنەوەی کۆمەڵگە... قەیرانی تێگەیشتن، نەک قەیرانی بنەما

خستنەڕووی پەروەردەی زایەندی لە قوتابخانەکاندا، هێشتا ڕووبەڕووی بەرەنگاریی هەندێک خێزان دەبێتەوە، بەتایبەتی لە کۆمەڵگە کۆنەپەرستەکاندا، کە بابەتەکە بە قەدەغەکراو دادەنرێت.

 

بەڵام زۆرجار ئەم بەرەنگارییە ئەوەندە لە ڕەتکردنەوەی خودی بیرۆکەکە سەرچاوە ناگرێت، بەڵکو لە تێنەگەیشتنێکی ڕاستەقینەوە سەرچاوە دەگرێت کە پەروەردەی زایەندی چی بەدوای خۆیدا دەهێنێت و دروستبوونی تێڕوانینە ناڕاستەقینەکان لەسەر بنەمای دەنگۆی بڵاوبووەوە.

 

شەیما دەهەب جەخت لەوە دەکاتەوە، کە کێشەی سەرەکی لە ترسی خودی دەستەواژەکەدایە نەک ناوەڕۆکەکەی، هەروەها پەروەردەی زایەندی بە واتای خستنەڕووی ناوەڕۆکی نەگونجاو نییە، بەڵکو ئامانجی ئەوەیە منداڵان فێری ئەوە بکات کە چۆن خۆیان بپارێزن و تێبگەن کە ڕووبەڕووی چی دەبنەوە، جەخت لەسەر گرنگی هۆشیارکردنەوەی دایک و باوکان دەکاتەوە، بەتایبەتی لە ناوچە گوندنشینەکان، سەبارەت بە سروشتی ئەم چەمکە، کە دەتوانێت بەرخۆدان بگۆڕێت بۆ پشتیوانی.

 

پەروەردە وەک خاڵی چوونە ناوەوە بۆ گۆڕانکاری... چۆن دەتوانرێت پەروەردەی زایەندی یەکبخرێت؟

لەگەڵ زیادبوونی بانگەوازەکان بۆ جێگیرکردنی پەروەردەی زایەندی لە پلانەکاندا، پرسیارەکان سەبارەت بە میکانیزمەکانی جێبەجێکردن و چۆنیەتی پێشکەشکردنی ئەم ناوەڕۆکە بە شێوەیەکی گونجاو بۆ هەر گروپێکی تەمەنی سەرهەڵدەدەن.

 

ئەم باسە تیشک دەخاتە سەر گرنگی پسپۆڕی لە پەرەپێدانی سیستەم بۆ دڵنیابوون لە دابینکردنی زانیاری دروست و گونجاو لەگەڵ تەمەن بۆ منداڵان، شەیما دەهەب ئاماژە بە پێویستی ئامادەکردنی ناوەڕۆکی وردە وردە دەکات کە هاوتەریب بێت لەگەڵ قۆناغەکانی گەشەکردنی منداڵان، کە لەلایەن پسپۆڕانەوە پەرەی پێدراوە.

 

دووپاتی کردەوە، کە وەرگرتنی ئەم زانیاریانە لە قوتابخانەکەوە متمانەی زیاتری پێدەبەخشێت بە بەراورد بە سەرچاوەکانی تر، تێگەیشتنی منداڵەکە بەرز دەکاتەوە بەهۆی تێڕوانینەکانی ئێستای خۆیان و خێزانەکەیان بۆ ڕۆڵی پەروەردەیی و زانیاری قوتابخانەکە.

 

تێچوون و جێبەجێکردن... ئایا نوێنەرایەتی بەربەستێکی ڕاستەقینە دەکەن؟

لەنێو ئاڵەنگاریەکاندا پرسی دابینکردنی کارمەندی تایبەتمەند لەناو قوتابخانەکاندایە، ئەو بارگرانییە داراییە ئەگەرییەی کە ئەمە دەخاتە سەر دامەزراوە پەروەردەییەکان.

 

بەڵام ئەمە دەرگایەک دەکاتەوە بۆ گەڕان بەدوای چارەسەری جێگرەوە کە هاوسەنگی لە نێوان کوالیتی و تێچووندا هەبێت، هەروەها پێشنیاری مەشقی مامۆستایان و توێژەرانی کۆمەڵایەتی دەکات لەناو قوتابخانەکاندا بۆ گەیاندنی ئەم جۆرە هۆشیارییە، نەک بە تەواوی پشت بە پسپۆڕانی دەرەکی ببەستن، ئەم ڕێبازە نەک تەنها تێچوونەکان کەمدەکاتەوە، متمانەی منداڵان بە مامۆستاکانیان بەهێزتر دەکات، هانیان دەدات لە هەر دۆخێکی مەترسیداردا بیت داوای یارمەتی بکەن.

 

شایەنی باسە کە پرسی پاراستنی منداڵان لە هەراسانکردن پێویستییەکی بەپەلە ئاشکرا دەکات بۆ پێداچوونەوە بە ڕێوشوێنەکانی خۆپارێزی، کە لە وەڵامدانەوەی کاردانەوەی تەنها تێپەڕین، لە کاتێکدا، کاردانەوەکانی دەوروبەری پەروەردەی زایەندی بەردەوامە، بەڵگەی پەرەسەندن هەیە لەسەر گرنگییەکەی وەک ئامرازێک بۆ پاراستنی منداڵان و بەهێزکردنیان بۆ تێگەیشتن لەو ئاڵەنگاریانەی کە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە.

 

ئەم باسانە جەخت لەوە دەکەنەوە، کە ئاڵەنگاریەکە نەک تەنها لە هێنانە ناوەوەی چەمکی نوێ لە سیستەمەکەدایە، بەڵکو لە گۆڕینی تێڕوانینەکانی کۆمەڵگەدا، بۆ ئەم چەمکانە و بونیادنانی هۆشیارییەکی بەکۆمەڵ کە دان بەوەدا بنێت زانین کاتێک بە دروستی پێشکەش دەکرێت، دەتوانێت هێڵی یەکەمی بەرگری بێت بۆ پاراستنی منداڵان، نەک هەڕەشەیەک بۆ سەر بەها کۆمەڵایەتییەکان.