اکین ستِرک

ماردین – فصل برداشت توتون در روستای خورس، از توابع قوسر (قزل‌تپه)، فرا رسیده است. زنان روستا با نخستین روشنایی روز راهی باغ‌ها و کشتزارها می‌شوند و توتونی را که ماه‌ها برایش زحمت کشیده‌اند، با صبر و رنج بسیار می‌چینند. آماده کردن زمین، نشاندن نشاها، مراقبت از محصول و برداشت آن، همه کار خود آنان است. این زنان با دسترنجشان هم چرخ زندگی را می‌گردانند و هم پیوندشان را با خاک زنده نگه می‌دارند. توتون در این روستا با دست زنان به بار می‌نشیند و حکایت رنج و تلاش آنان را در روستا بازگو می‌کند.

امینه آیدمیر یکی از زنانی است که با وجود همه‌ی دشواری‌ها، همچنان در مزرعه‌ی توتون کار می‌کند. او در خورس زندگی می‌کند و خرج فرزندانش را از همین کار درمی‌آورد. آیدمیر روند کار را چنین شرح می‌دهد: «کاشت بذر را از مارس شروع می‌کنیم و بعد نشاها را در زمین می‌نشانیم. در ژوئیه و اوت علف‌های هرز را وجین می‌کنیم و برداشت در سپتامبر تمام می‌شود. برگ‌ها را که چیدیم، به نخ می‌کشیم و زیر آفتاب می‌گذاریم. بعد در قالب می‌گذاریم و به خانه می‌بریم. مدام رویشان آب می‌پاشیم تا نرم شوند و بعد برگ‌ها را یکی‌یکی از هم جدا می‌کنیم. سپس با دستگاه صافشان می‌کنیم و در آخر به خریداران می‌فروشیم.»

 

«حاصل زحمتمان را نمی‌گیریم»

زنان خورس بذر توتون را هم خودشان از گل‌های سر بوته‌ها به دست می‌آورند. امینه آیدمیر می‌گوید: «این گل‌ها وقتی خشک شوند، بذر می‌دهند و ما آن‌ها را برای سال بعد نگه می‌داریم. ده روز زیر آفتاب خشکشان می‌کنیم و بعد با چکش چوبی می‌کوبیم تا بذرها بیرون بیایند. در فوریه بذرها را در گلخانه می‌کاریم و نشاها را در مارس به زمین می‌بریم. باغمان را هم با آبیاری قطره‌ای آب می‌دهیم.»

امینه آیدمیر کار توتون را بسیار طاقت‌فرسا می‌داند و از ارزان فروختن محصول گلایه دارد. او می‌گوید: «با این همه زحمت و سختی، توتون را ارزان می‌فروشیم. از فوریه شروع می‌کنیم و تا نوامبر کار می‌کنیم، اما هرچه به دست می‌آوریم، خرج بدهی‌هایمان می‌شود و فقط هزینه‌ها درمی‌آید. اگر توتون باران بخورد، ارزان‌تر هم می‌رود. بسته‌های هشت‌کیلویی‌مان را خیلی ارزان می‌دهیم و مزد زحمتمان را نمی‌گیریم. محصول فقط مال ما نیست و شریک هم داریم، برای همین چیز زیادی برایمان نمی‌ماند. ما کار روی زمینمان را دوست داریم و به همین دلیل می‌کاریم و می‌کوشیم زندگی‌مان را بگذرانیم.»

 

«همه‌ی بار بر دوش زنان است»

به گفته‌ی امینه آیدمیر، در این روستا بیشتر کارها با زنان است. او می‌گوید: «مردها آبیاری را انجام می‌دهند، اما باقی کارها با ما زنان است و برای همین سختی زیادی می‌کشیم. ما زنان خورس به هم کمک می‌کنیم. کار توتون که تمام می‌شود، به بچه‌هایم می‌رسم و کارهای خانه را هم انجام می‌دهم. همه‌ی مسئولیت خانه هم بر دوش من است.»

زندگی در خورس بر پایه‌ی همیاری است. امینه آیدمیر می‌گوید: «وقتی به همسایه‌ام کمک می‌کنم، آن‌ها هم به کمکم می‌آیند. همه‌ی کارهایمان را با همیاری پیش می‌بریم و زندگی‌مان را به شیوه‌ای کمونی می‌گذرانیم.»

امینه آیدمیر جز توتون، در باغچه‌اش انواع سبزی هم می‌کارد. او می‌گوید: «کار زنان دیده نمی‌شود و ما می‌خواهیم همیشه دیده شود. مسئولیت زنان از مردان بیشتر است، چون زنان هم‌زمان کارهای بسیاری را پیش می‌برند.»