ساره پورخزری

کرماشان- جلوه‌های متفاوت از رنگ‌ها در دل پیچ و خم حصیرها، گره‌های درهم‌تنیده‌ی نخ و کامواها، تکه‌های سفالی که رنگ و نقش فصل‌ها را بر تن خود صیقل داده‌اند و تکه‌چوب‌هایی که سال‌ها آوندی در آن‌ها نفس نمی‌کشید اما دوباره جان گرفته‌اند تا در گیسوان زنی مانند تاجی بدرخشند، در همه‌جای فضای نمایشگاه به چشم می‌آیند. تمام این تصاویر زنده و زیبایی‌های غیرقابل‌ توصیفی که در جسم بدون حیات پارچه‌ها، چوب‌ها و سنگ‌ها حلول کرده‌اند، خالقی زمینی دارند؛ خالقی که در جسم بی‌جان این ساخته‌ها حیات دمیده و جنبش و زندگی را به روح خفته‌ی آنان بخشیده است. این خدای زمینی را زن می‌نامند؛ موجودی که در ادبیات مناطق کوردنشین او را آفریننده می‌دانند، چرا که باور دارند از شاخه‌ای خشکیده هم می‌تواند چیزی نزدیک به هستی و حیات خلق کند.

از روز دوشنبه تا جمعه، نمایشگاه صنایع‌دستی کرماشان با حضور هنرمندان این استان و زنانی از دیگر استان‌ها برگزار شد. شرکت‌کنندگان در این نمایشگاه، دست‌سازه‌های سنتی خود را برای معرفی و فروش به نمایش گذاشتند. در این نمایشگاه آثار متفاوتی مانند زیورآلات زنانه، ملیله‌دوزی‌های متنوع، گلدوزی‌های خلاقانه و منحصر به‌فرد و هزاران اثر زیبای دیگر ارائه شد که همگی ساخته‌ی دست زنان بودند و فضای سالن مملو از حضور زنانی بود که در غرفه‌های خود، هم‌زمان با ساخت اثری نو، دیگر آثارشان را نیز ارائه می‌کردند. اگرچه سال‌هاست زنان آثار هنری بسیاری را در پستوی خانه‌های خود خلق می‌کنند و آثار تاریخی موجود نیز گواه ریشه‌داریِ این هنر در دستان زنان در ادوار گذشته است، اما آن‌ها هیچ‌گاه فرصت کافی برای ارائه‌ی هنر دست خود نداشته و همیشه نادیده گرفته شده‌اند. با این حال، سال‌ها تلاش و مبارزه‌ی زنان توانسته است آنان را از کنج‌های تاریک خانه به فضاهای روشنی بکشاند تا آنچه را که خلق کرده‌اند، در برابر دیدگان همگان بگذارند.

 

        

ملیکا.ف، که زیورآلات دست‌ساز می‌فروشد، می‌گوید:«تا مدت‌ها هنر زنان تنها مختص به چارچوب خانه بود، اما سال‌هاست که زنان توانسته‌اند این هنر را به راهی برای کسب درآمد و رسیدن به ثبات اقتصادی تبدیل کنند. من فروش این زیورآلات را از میان دوستانم آغاز کردم و اکنون در جایگاهی هستم که می‌توانم غرفه‌ی مخصوص کار خودم را داشته باشم و از آن درآمد کسب کنم. علاوه بر آن، با آموزش دادن، زنان بسیاری را به این مسیر آورده‌ام تا به خودکفایی برسند. در واقع هدف من این است که نشان دهم زنان برای استقلال مالی حتماً نباید تحصیلات عالیه داشته باشند؛ آنان می‌توانند حتی ساده‌ترین چیزی را که می‌سازند به بازار ارائه دهند و از این طریق به درآمد و استقلال برسند، چه آن هنر بافتنی و نقاشی باشد، چه ساخت چیغ یا هر چیز دیگری.»

 

هنر زنان؛ آفرینشی که در برابر تصاحب و سودجویی تسلیم نمی‌شود

بر اساس آمارها و منابع اطلاعاتی موجود، نزدیک به ۸۰ درصد از تولیدکنندگان صنایع‌دستی در کشور زنان هستند و پیش‌بینی شده که این آمار به ۹۰ درصد هم برسد. این مسئله نشان می‌دهد که درصد بالایی از زنان جامعه برای تأمین مایحتاج خود از این راه بهره می‌برند و فعالیت در حوزه‌ی صنایع‌دستی را به شغل اصلی خود تبدیل کرده‌اند. اما فعالیت در این حوزه برای زنان بی‌چالش نیست؛ موانع بسیاری بر سر راه زنانی که در این زمینه فعالیت دارند وجود دارد که از اصلی‌ترینِ آن‌ها می‌توان به هزینه‌ی بالای مواد اولیه و دشواری در دستیابی به بازارهای کار سودده اشاره کرد.

        

میترا.ج، روزنامه‌نگار، در این باره می‌گوید: «ممکن است زنانی در این حوزه بتوانند با اجاره غرفه و یا فروش مستقیم به اطرافیان، کالایشان را عرضه کنند و خود توانایی تهیه مواد اولیه را داشته باشند، اما متأسفانه درصد بالایی از زنان فعال در این حوزه، توانایی خرید مواد اولیه یا امکان حضور در بازارهای هدف را ندارند. بنابراین، وادار می‌شوند با کارفرماهایی همکاری کنند که در ازای تهیه مواد اولیه، تنها دستمزدی اندک به آن‌ها می‌پردازند. در بسیاری از مواقع شاهد بوده‌ام که یک کارفرما، مثلاً یک سبد حصیری را پس از تأمین مواد اولیه با دستمزد ۱۰۰ هزار تومان از زنی تهیه کرده، اما خود همان سبد را با مبلغ ۲ میلیون تومان به فروش رسانده است؛ و جای تأسف دارد که بگویم تقریباً تمام کارفرماهای فعال در این حوزه مرد هستند.»

هنر زنان را نمی‌توان تصاحب کرد؛ همان‌گونه که نمی‌توان طبیعت را به مالکیت خود درآورد. این هنر از پیوند دست‌های آفریننده زنان با طبیعت و از توانایی آنان برای خلق زندگی در دل دشواری‌ها سرچشمه می‌گیرد.