بهاران لهیب

بامیان- در بازار شهر بامیان، بازارچه‌ای وجود دارد که صدای کار و تلاش زنان در آن جریان دارد. پشت ویترین دکان‌ها و غرفه‌های کوچک، لباس‌های دست‌دوز، چادرهای گلدوزی‌شده و محصولات ساخته‌شده از نمد به چشم می‌خورند؛ آثاری که حاصل ساعت‌ها کار زنانی است که بسیاری از آن‌ها فرصت ادامه تحصیل را از دست داده‌اند و حالا در خانه‌هایشان به تولید صنایع دستی مشغول‌اند.

در این بازارچه، برخی زنان با سرمایه‌های اندک کسب‌وکار خود را راه انداخته‌اند و شماری دیگر با حمایت مؤسسات، به‌ویژه نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد، فعالیت اقتصادی می‌کنند. با وجود محدودیت‌ها و برخوردهای مأموران امر به معروف، این زنان تلاش می‌کنند راهی برای ادامه کار و استفاده از مهارت‌های خود پیدا کنند.

یکی از این زنان شکیلا احمدی است؛ زنی که هفت سال پیش فعالیت خود را در حوزه صنایع دستی آغاز کرد و امروز با فراهم‌کردن مواد اولیه و طرح‌های مورد نیاز، زمینه کار و درآمدزایی برای ۷۵ زن را فراهم کرده است. به دیدار او رفتیم تا درباره فعالیتش و زنانی بشنویم که در خانه‌های خود، بخشی از این چرخه تولید هستند.

شکیلا در معرفی خود می‌گوید: «مدت هفت سال می‌شود که در بخش صنایع دستی در بازارچه هنر ولایت بامیان کار می‌کنم...»

بامیان ولایتی است که صنایع دستی در آن فصلی می‌باشد. ما در زمستان تولید می‌کنیم و در بهار به فروش می‌رسانیم. شش ماه بهار این‌جا گرم است. بامیان در زمستان خیلی سرد می‌شود. توریست‌ها در فصل تابستان می‌آیند. در همین شش ماه فروشات ما بهتر است. در زمستان فروش نداریم، بیشتر تولیدات داریم و در بهار به فروش می‌رسانیم.»

شکیلا در پاسخ به این پرسش که تولیدات شان را چه کسانی بیشتر انجام می‌دهند، گفت: «تولیدات ما را بیشتر خانم‌های خانه انجام می‌دهند. حالا دخترخانم‌هایی که از تحصیل بازمانده‌اند و در خانه هستند، بیشتر لباس‌های دست‌دوزی، چادرهای دست‌دوزی و این‌گونه چیزها را تولید می‌کنند. ما موادش را تهیه می‌کنیم و همچنان طرحش را می‌دهیم. آنان مواد را از فروشگاه ما می‌برند، در خانه کار می‌کنند و برای من می‌آورند و هرکدام پول خود را می‌گیرند.

تقریباً ۷۵ نفر کارمند دایمی من هستند. آنان مواد را می‌برند و در خانواده‌هایشان نیز افراد دیگری هستند که هرکدام چهار الی پنج نفر می‌شوند. یکی از آنان به نمایندگی از دیگران مواد را از ما می‌برد و بعد در خانه کار می‌کنند. مانند کفش‌های نمدی و سایر وسایل را از نمد جور می‌کنند. بیشتر خانم‌ها این کارها را انجام می‌دهند. این لباس‌های دست‌دوزی را که شما می‌بینید و چادرهای دست‌دوزی را دخترخانم‌ها تهیه می‌کنند. خیلی با ظرافت کار می‌کنند و خیلی زحمت می‌کشند و در بدل زحمات شان دستمزد می‌گیرند که برای آنان خوب است. در این شرایطی که بیکاری وجود دارد و امید آنان از درس، دانشگاه و مکتب قطع شده است، با صنایع دستی سرگرم می‌شوند.»
شکیلا در مورد این‌که پیش از ایجاد دکانش چه مصروفیتی داشته است، برای ما گفت: «من قبلاً معلم بودم و در مکاتب خصوصی درس می‌دادم و در عین زمان خودم محصل بودم. بعد فکر کردم که بیایم همین فرهنگ خود را زنده نگه داریم و صنایع دستی جور کنیم، چون خودم هم مهارت داشتم. بعد این‌جا دکان گرفتم. ابتدا با چهار زن کار را شروع کردم. بالاخره کارمندان دایمی من به ۷۵ نفر رسیدند. مدت پنج سال می‌شود که آنان با من کار می‌کنند.

من فکر کردم که باید یک فروشگاه جور کنم تا این‌جا صنایع دستی تولید کنم و فرهنگ خود را زنده نگه داریم، از فرهنگ خود حمایت کنیم و یک زمینه کار برای زنان مهیا بسازیم؛ چون اکثریت آنان از خانه بیرون شده نمی‌توانند و اجازه ندارند که به بازار بیایند.
فعلاً در بامیان زنان تجارت ‌پیشه زیاد هستند. مثلاً زنانی در ولسوالی‌ها هستند که فرزندانی در خانه دارند و نمی‌توانند این‌جا بیایند. آنان در داخل خانه هم کارهای منزل شان را پیش می‌برند و هم صنایع دستی تولید می‌کنند. مواد و نقشه را ما برای آنان تهیه می‌کنیم. آنان با خیال راحت آن را آماده می‌سازند، برای ما می‌آورند و ما به فروش می‌رسانیم.»

 در پایان، شکیلا سخنانش را با پیامی برای زنان افغانستان چنین جمع‌بندی کرد: «پیام من به زنان شجاع افغانستان این است که هیچ‌وقت ناامید نباشند. اگر یک دری بسته شد، حتما یک در دیگر باز می‌شود. باید تلاش و کوشش نمایند. درست است که فعلا درس خوانده نمی‌توانند. من خودم محصل صنف دوم دانشگاه بودم که از درس بازماندم، ولی باز هم امید من قطع نشد. به تجارت رو آوردم و فعلا این کار برای من خیلی امیدواری می‌دهد.

من در خانه ننشستم که چون درس خوانده نمی‌توانم، کاری نکنم. معاش معلمی برای من هیچ کفایت نمی‌کرد. فعلا که تجارت می‌کنم، خیلی خوب است. نه‌تنها برای خودم و خانواده‌ام، بلکه برای ۷۵ زن دیگری که با من کار می‌کنند نیز مفید بوده است و برای آنان زمینه کار پیدا شده است.

زنان قوی باشند، کوشش کنند و تلاش نمایند. هر مهارتی که دارند، باید از مهارت خود استفاده کنند.»