Navenda Nûçeyan – Raporên ku ji bo rewşa Îranê tên weşandin, dîmen, nûçeyên li ser tora dijîtal derdikevin û nêrînên rojane yên bi raya giştî re tên girtin di kolanan de derdikevin pêş vê tabloyê eşkere dike:  zehmetiyên aborî êdî ne tenê bi "bihayên bilind" ve girêdayî ne; ew veguheriye zextek piralî li ser xwarin, kar, tenduristî û rehetiya derûnî. Daneyên fermî û nîv-fermî, digel hesabên ji qadê, bilindbûnek bêhempa ya bihayan, hilweşîna kar, kêmbûna dermanan û kêmbûna xwegiriya psîkolojîk nîşan didin.

Bihabûna kel û pelên xwarinê

Di warê bihayan de, Banka Navendî rêjeya enflasyonê ya 12 mehan %50.6 û rêjeya enflasyonê ya mehane ya meha Adarê %7  ragihand. Raportên sererastkirî yên li ser bingeha heman daneyan nîşan didin ku endeks li gorî heman meha par %67 zêde bûye. Enflasyona xwarinê ji %110 derbas bûye, bihayê goştê sor li Tehranê ji 1.4 milyon Tûmenî derbas bûye. Di bazara rojane de, tê gotin ku bihayê kartonek hêkan di navbera 390,000 û 580,000 Tûmenî de ye, û yê mirîşkê jî di navbera 345,000 û 365,000 Tûmenî de ye; raporek din nîşan dide ku bihayê kartonek hêkan di navbera 440,000 û 550,000 Tûmenî de ye. Ev nîşan dide ku zêdebûna bihayê ne tenê bi kelûpelên luksê ve sînordar e, lê rasterast bandorê li proteîn û kelûpelên xwarinê yên bingehîn dike.

Niha zexta rastîn li ser kesên ku mûçeyê xwe distînin tê dîtin. Her çend "zembîlên pêdiviyên rojane" gihîştiye 71 milyon Toman jî, mûçeya herî kêm bi bandor li dora 88 dolarî ye. Raportên hatine weşandin bi zelalî nîşan didin ku karker heta ji bo kirîna nan û hêkan jî zehmetiyan dikişînin. Mesrefa sebeta xwarinê niha bi qasî ji sedî 85’ê dahata kesekî zewicî yê ku mûçeya herî kêm xwe distîne û du zarokên wî hene, dixwe. Ev nîşan dide ku mûçe êdî ne amûrek "debarê" ye û tenê bûye amûrek ji bo paşxistina hilweşîna xerckirinê.

Zexta li ser karsaziyan

Di bazara kar de, tişta ku derdikeve ewe ku tiştên tê gotin matmayînekê ku ji qada şer zêdetir daye avakirine. Cîgirê Wezîrê Kar diyar kir ku "şerê dawî bi qasî 1 milyon kar ji holê rakir û bû sedema ku 2 milyon kes rasterast û nerasterast bêkar bimînin; zexta sereke li ser karsaziyên piçûk û navîn ên wekî teknolojî, veguhastin, geştiyariyê û xizmetguzariyê bû.” Ev ew dever in ku krîz ji ber qutbûna înternetê, sînorkirinên bazirganiyê û nezelaliya ewlehiyê zûtir kûr bûye. Raportek din teqînek di rêza ketina bazara kar de nîşan dide, ku di rojekê de 320,000 serlêdanên kar hatine şandin. Raportek din texmîn dike ku di rojekê de 318,000 CV hatine tomar kirin û hejmara bêkarên ku ji şer bandor bûne, di nav de aboriya nefermî û platformê, di navbera 3 û 4 milyon de ye. Wekî din, metroya Tehranê ya bêdengtir, girtina qismî ya xwaringehan û kêmbûna trafîkê wekî nîşaneyên kêmbûna daxwazê ​​têne pêşkêş kirin.

Zetên ber bi malbatan ve diçe

Ev pêla bêkariyê bi tenê bi bêkariya qeydkirî ve sînordar nîne. Berdevkê hikûmetê diyar kir ku hin ji wan kesên ku karên xwe winda kirine, di bin sîgortaya bêkariyê de nînin, ev yek nîşan dide ku ji destpêkê ve di mekanîzmayên piştgiriyê de valahiyek heye. Di encamê de, piraniya zextê ji bazara kar ber bi malbatan ve diçe: deyn, diravên kirayê melê ne dayîn, kêmkirina pêdiviyên bingehîn û xisarên teserûfê. Ji ber vê yekê, hin dezgehên medyayê vê yekê ne tenê wekî krîzeke demsalî, lê wekî "tsûnamiyek ji kar derxistin û bêkariyê" bi nav dikin.

Bihabûna dermanan

Raportên di sektorên tenduristî û dermanan de jî behsa krîzeke paralel dikin. Kêmasiyeke giran a însulîn û dermanên girîng heye, ji ber vê yekê ji bo hin kesan kirîna kartol, hêk û nan jî dijwar e. Buhaya hin dermanan sêzdeh qat zêde bûye û dermanên bingehîn ji bo nexweşên giran (di nav de însulîn) hem bi kêmasiyê û hem jî bi zêdebûna bihayê re rû bi rû ne. Mînakî, bihayê dermanê dil Esovix ji 280,000 Toman gihîştiye di navbera 980,000 û 1.3 mîlyon Toman de. Her çend hin berpirsên tenduristiyê îdîa dikin ku kêmbûna însulîn û dermanên penceşêrê tune ye jî, raporên meydanî kêmbûna hin dermanên bi marqe û derengketina dravdanên sîgorteyê piştrast dikin. Ji ber vê yekê, pirsgirêk ne tenê li ser "hebûna fîzîkî" ya derman e, lê li ser "gihîştina rastîn" û "şiyana kirîna" wê ye.

Zexta şer, bê karî û bihabûnê li ser derûniya mirovan

Di van raporan de zexta psîkolojîk wekî faktorek duyemîn nayê hesibandin, lê wekî encamek rasterast a zehmetiyên aborî tê hesibandin. Krîzên aborî hevsengiya psîkolojîk a karkeran têk dibin, dibin sedema depresyon, stres û hilweşîna psîkolojîk li cihê kar. Bi taybetî piştî ku bûyerên pir stresdar ên wekî şer têne jiyan kirin an dîtin, pergala alarmê ya mêjî bi berdewamî di hişyariya bilind de dimîne. Dema ku ev rapor bi hev re têne nirxandin, eşkere dibe ku şer û serdema piştî şer ne tenê bihayan zêde dikin, lê di heman demê de laş û hişê karkeran di rewşek alarmê ya domdar de jî dihêlin.

Şer, qutbûna înternetê, nezelaliya ewlehiyê û zextên diravî bi hev re "şokek jiyanî" çêkirine ku di sê astan de xwe nîşan dide: yekem, bilindbûna bihayên xwarin û dermanan; duyem, kêmbûna kar û ji kar derxistin di sektorên xeternak de; û sêyem, zexta psîkolojîk û kêmbûna berxwedana civakî. Tedbîrên piştgiriyê yên wekî pakêta alîkariya xwarinê ya 11 xalan, an sozên planan ji bo kesên li derveyî çarçoveya sîgorteyê, niha tenê rihetiyek demkî peyda dikin ne ku çareseriyek bêkêmasî û domdar ava dike.