Navenda Nûçeyan – Komek ji çalakvanên xwendekarên serbixwe ji zanîngehên cûda yên Îranê ku di nav de Tehran, Beheştî, El-Zehra, Xeceh Nasir, Şîraz, Allameh Tabatabaei û Zanîngeha Zanist û Teknolojiyê hene, daxuyaniyek hevbeş weşandin û bi tundî li dijî ‘prensîba cezayê darvekirinê’ derketin.

Di daxuyaniyê de hate diyarkirin ku zêdetirî du hezar cezayên darvekirinê yên ku sala borî hatine dayîn û bicîhanîn hene. Di daxuyaniyê de hat destnîşan kirin ku darvekirin amûreke tirsandinê, rêbazek ji bo dubarekirina tundiyê û bêparkirina mafê jiyanê ye. Xwendekaran, piştgirî dan kampanyaya ‘Sêşeman ji darvekirinan re na’ daxwaza bi temamî rakirina cezayê darvekirin û bidawîanîna çerxa tundiyê kirin.

‘Kuştina mirovan li gorî qanûnê rewa dikin’

Di daxuyaniyê de hate diyarkirin ku darvekirin ne pêkanîna edaletê ye; ew kuştina bi zanebûn a mirovekê ji aliyê hikûmetê ve ku li gorî qanûnê rewa dike ye û wiha hat gotin: “Ti nav - ji ‘hadd’ û ‘qisas’ bigre heta ‘cezayê qanûnî’ û ‘ewlehiya neteweyî’ - cewherê vê kiryarê naguherîne. Darvekirin, xala hêza siyasî ya mafê biryardana li ser jiyan û mirina mirovan digre dest e. Ji ber vê yekê, dijberiya cezayê mirinê ne tenê dijberiya cezayekê ye. Dijberiya yek ji amûrên herî bingehîn ên serweriya dewletê û zordariyê ye. Hêza ku xwedî hêza kuştinê ye, ji bo jiyanê jî sînor û sînoran destnîşan dike. Ev îdiaya xwedîderketina li ser jiyanê îro di kolan û girtîgehan de bi awayê xwe yê herî eşkere tê îfadekirin; wisa bûye ku nûçeyên darvekirinan bûne beşek yekgirtî ya jiyana welatiyên Îranê.”

‘Cezayên darvekirinê dewama sûcên meha Çileyê ne’

Di daxuyaniyê de hate destnîşankirin ku li gorî daneyan, tê texmînkirin ku tenê di sala dawî de ji aliyê Komara Îslamî ve zêdetirî du hezar kes hatine darvekirin û ev tişt hatin gotin: “Ev darvekirin tolhildan hovîtiya rêveberiya civaka Îranê ye û her darvekirina siyasî tolhildana ji bo dîroka tevgerên civakî û otorîterîzmê ye. Cezayên darvekirinê yên ku di van rojan de tên dayîn û tên meşandin rasterast berdewamiya sûcê meha Çile ye. Heman polîtîkaya ku xwe bi gulebarankirina li kolanan, îşkenceya li girtîgehan û cezayên giran ên li dadgeh û zanîngehan nîşan dide. Ti ferqa zilma kolanan, girtîgeh û darvekirinê nîne. Ev elqeyên cuda yên zincîra ku civaka ku azadî, edalet û rûmeta mirovî dixwaze parçe bike ye.”

 

‘Ev zêdeyî 50 sal in ev hovîtî didome’

Di berdewama daxuyaniyê de wiha hat gotin: “Helbet dîrokek vê makîneya tepeserkirinê heye; nêzîkî 50 sal bi ser damezrandina Komara Îslamê re derbas bû. Ev pergala ku berdewamiya tepeserkirin, darvekirin û dadgehên leşkerî yên hikûmeta berê ye, ji dema ku hatiye damezrandin ve ji hemû şêweyên hikûmetê yên berê hovtir bû. Darvekirinên şoreşgerî, rêze kuştin û pêlên darvekirinên berfireh ên piştî her tevgerek civakî tenê dilopek di deryaya xwînî ku bingehên Komara Îslamî tê de hatine danîn e. Di vê fikrê de tenê mantiqek serwer bû; hikûmetek ku nikare nûnertiya gelê xwe bike, ji bo zindî bimîne serî li ‘Polîtîkayên mirinê’ dide. Di Komara Îslamî de darvekirin ne bersivek carna ji bo sûcek e, beşek ji mekanîzmayek rêvebirina daîmî ye ku ji bo afirandina terorê di milyonan kesên ku sax dimînin de hatî çêkirin. Her darvekirin peyamek giştî hildigre: protesto, dijberî û fikir jî bedêlek wê heye. Komara Îslamî hewl dide ku bi rêya darvekirinê îhtîmala çalakiya kolektîf bikuje.

Lê, ev polîtîkaya mirinê nekarî dengê civakê bêdeng bike û îro dengê bilind ê vê berxwedanê ji her demê bêtir tê bihîstin. Kampanyaya ‘Sêşema ji darvekirinan re na’ ya girtiyan û berxwedana hin beşên civaka sivîl li dijî vê sûc nîşan dide ku civak teslîm nebûye.”

‘Tevgera Ji cezayên mirinê re na’ bûye yek ji tevgerên siyasî yên herî radîkal’

Di daxuyaniyê de hat destnîşankirin ku berteka bilez û daxuyaniya gefxwar a Serdozgerê Giştî ku her piştgiriyek ji bo kesên ku cezayê darvekirinê lê hatiye birîn, kûrahî û bandora vê kampanyayê û girîngiya jiyanî ya polîtîkaya cezayê darvekirinê yên herî baş ji bo hikûmetê nîşan dide û wiha hate gotin: “Tevgera ‘Ji cezayên mirinê re na’ bûye yek ji tevgerên siyasî yên herî radîkal ên heyî ku rasterast li dijî bîrdoziya olî ya serdest derdikeve û ‘mafê jiyanê’ diparêze. Hikûmet, bi zanîna ku dijberiya cezayê darvekirinê êrîşek li ser bingehên desthilatiya xwe ye, hemû amûrên xwe yên propagandayê da ku dijberan wekî ‘alîgirên sûcdaran’, ‘hevkarên terorîstan’ an ‘dij-ewlehiyê’ bi nav bike, bikar tîne û her piştgiriyek bi gefên dadwerî û ewlehiyê bitepisîne.

Koka vê zilmê di mantiqeke kevn de ye: her zalimek ku dixwaze darvekirina siyasî rewa bike,  pêşî dijberê xwe ji statuya ‘welatî’ dûr bixe; pêşî wan wek ‘dijmin’, ‘ajanê biyanî’, ‘tevlihevker’, ‘gendelkar’ bi nav dikin û piştre jî mafê jiyanê ji wan re înkar dikin. Darvekirin lînka dawî ya vê pêvajoya bêmirovkirinê ye ku jiholêrakirina kesan wek pêdiviyek ji bo parastina aramiyê mîsoger dike. Em vê mantiqê ne tenê di Komara Îslamî de, di hemû şêweyên siyasetê de ku jiyana mirovan vediguherînin pêlîstokek desthilatdariyê red dikin.

Ji ber vê, dijayetiya me ne tenê bi çalakiyên siyasî ve sînordar e; em li dijî ‘prensîba cezayê mirinê’ ne. Hikûmet ne ewlehiya zêdetir peyda dike û ne jî tundiyê bi kuştina kesên ku sûcên herî hovane dikin ji holê radike.”

‘Cezayê mirinê ji bo kêmkirina sûc ne çareseriyek bi bandor e’

Di daxuyaniyê de ev tişt hatin gotin: “Gelek lêkolînên bi navûdeng nîşan dane ku cezayê mirinê ji bo kêmkirina sûc ne çareseriyek bi bandor e; berovajî vê, dîrokê bi berdewamî nîşan daye ku ev ceza amûrek ji bo jiholêrakirina nerazîbûnê, ji nû ve hilberandina tundiya neqanûnî û xurtkirina otorîteya dewletê ye. Ger jiyan mafê bingehîn ê her mirovî be, wê demê divê tu hikûmet, dadgeh an qanûn desthilata wê tune be ku wê jê bistîne. Li ser vê bingehê, dijberiya cezayê mirinê daxwazek ji bo bidestxistina civakek demokratîk û azad e.”

‘Em li dijî cezayên darvekirinê ne’

Di daxuyaniyê de îşaret bi dirûşma ‘Ji cezayê mirinê re na’ hate kirin û da zanîn ku dirûşma ‘Ji cezayê mirinê re na’ tevger û pêvajoyekê îfade dike ku ne tenê armanca wê qelskirina hêza zordar a dewletê ye, di heman demê de armanc dike ku têkilî û mekanîzmayên civakî, siyasî û aborî yên ku di destpêkê de mijara ‘sûcdar’ û ‘dijmin’ hildiberînin jî ji holê rake û wiha hat gotin: “Bê guman, hewldana ji bo rakirina cezayê darvekirinê ne tenê bi têkoşîna jiholêrakirina pergala siyasî ya heyî ve girêdayî ye, di heman demê de ji wê wêdetir jî diçe; hewldana jiholêrakirina mercên pêşîn ên ji bo darvekirin û di dawiyê de jiholêrakirina vê cezayê bi tevahî pêvajoyek e ku dê piştî hilweşîna Komara Îslamî jî berdewam bike.

Bi awayek zelal di navbera me û her projeyek siyasî ku edaletê bi tolhildanê, edaletê bi darvekirinê û veguhertina ji zordariyê bi ji nû ve hilberandina makîneya mirinê ya dewletê re wekhev dike cûdahî heye. Pêşerojek li ser darvekirinê hatiye avakirin dirêjkirina rabirdûyê ye, ne qutbûnek ji wê ye. Her wiha em xwe ji her tevgerek ku tundiya siyasî, jiholêrakirina fizîkî ya dijber, an jî mantiqa leşkerî wekî rêbazên siyasî yên rewa dibîne cûda dikin. Ji ber ku civakek azad bi guhertina makîneyek mirinê bi makîneyek din nayê avakirin. Her wiha, em ji hêzên ji ber sedemên îdeolojîk, jeopolîtîk, an ewlehiyê tundiya dewletê û darvekirinan kêm dikin an jî li hember wan bêdeng dimînin cûda ne. Tu projeyek siyasî, tu ‘berjewendiya dîrokî’ û tu dijminê biyanî nikare kuştina dewletê rewa bike. Hêzek siyasî ku li ser mijara makîneya mirinê bêdeng dimîne, xwe ji kevneşopiya azadî û wekheviyê dûr xistiye. Di navbera me û darvekirina bi navê ‘ewlehiya navxweyî’ têne şermezarkirin de, di bin navê ‘berxwedan’, ‘têkoşîna li dijî emperyalîzmê’ an jî her hincetak din de zext û kuştin rewa bikin cûdahî heye. Tu îdeal nikare bi tehemûlkirina kuştina dewletê dest pê bike û her siyasetek ku jiyana mirovan di bin berjewendiyên dewletê de bi cih bike, dê zû yan dereng bibe sedema ji nû ve vejîna zilmê.”

Banga rawestandina cezayên darvekirinê

Xwendekaran di dawiya daxuyaniya xwe de ev bang kirin: “Em xwendekarên ku ev daxuyanî îmze kirine, em parastina mafê jiyanê ji têkoşîna azadî, wekhevî û demokrasiyê veqetandî cûda nabînin. Em bang li hemû xwendekar, akademîsyen, sendîka, rêxistinên civaka sivîl, mamoste, karker, teqawîdbûyî, nivîskar, hunermend û hemû kesên ku baweriya xwe bi azadî û rûmeta mirovan tîne dikin ku bêdengiya xwe li hember vê çerxa mirinê ya rêxistinkirî bişkînin. Îro, rakirina cezayê mirinê beşek yekgirtî ya têkoşîna ji bo civakek azad û demokratîk e. Her cezayê mirinê ku bêbersiv dimîne, rê li ber darvekirinek din vedike; û her dengek ku li dijî wê tê bilindkirin gavek e ber bi şikandina mantiqa mirinê û parastina jiyanê ve ye.

Ev daxuyanî ji aliyê çalakvanên xwendekarên serbixwe yên ji zanîngehên jêrîn ve hatiye îmzekirin:

Zanîngeha El-Zehra

Zanîngeha Beheştî

Zanîngeha Tahran

Zanîngeha Xwaja Nasir

Zanîngeha Şiraz

Zanîngeha Allameh Tabatabaî

Zanîngeha Zanist û Teknolojî”