HENAN HERÊT

Mexrîb – Hilbijartinên yasadanînê yên Mexrîbê dest pê dikin, du jinên xwedî pêdiviyên taybet pêşbaziyê dikin, her yek ji wan partiyek cuda temsîl dike û paşxaneyek bêhempa tîne, lê her du jî armancek hevpar parve dikin; ji tenê parêzvaniya mafan ber bi beşdarbûna çalak a di biryarên ku jiyana vê civakê teşe dikin ve biçin.

Beşdarbûna wan bi pergalek hilbijartinê ya nû re hevdem e ku mekanîzmayek teşwîqkirina darayî ji bo partiyên siyasî destnîşan dike da ku temsîliyeta kesên xwedî pêdiviyên taybet, li kêleka ciwan û Mexrîbiyên ku li derveyî welêt dijîn, di Meclîsa Nûneran de teşwîq bike. Gihîştina vê fînansmanê bi danîna namzetên ji van koman di pozîsyonên berbiçav de li ser lîsteyên hilbijartinê ve girêdayî ye. Bi vî rengî şansên wan ên bidestxistina kursiyek di meclîsê de zêde dike.

Ji parêzvaniya mafan ber bi beşdariya siyasî ve

Wefaa El-Şatayin, nişteciheke bajarê Salé ya nêzî paytext Rabatê ye û astengiya wê ya livînê heye. Ji bo Wefaa, biryara namzediya ji bo hilbijartinê ne biryareke ji nişka ve an jî ya kêliyekê bû. Piştî paşxaneyeke akademîk a di warê zanistên fîzîkî û tenduristiya jîngehê de, her wiha karê li Wezareta Tenduristî û Parastina Civakî, Wefaa biryar da ku bikeve qada siyasetê. Hevalên Wefaa yên di Partiya Sosyalîst a Yekbûyî ku wek beşek ji Hevbendiya Çepgir beşdarî hilbijartinan dibe de, ew teşwîq kirin.

Wefaa El-Şatayin diyar dike ku biryara wê ji wê daxwazê tê ku ji qonaxa tenê temaşekirin û rexnekirina rewşê, derbasî qonaxa beşdariya rasterast di biryardanê de bibe. Wefaa El-Şatayin destnîşan dike ku ew ji nêz ve wan zextên aborî û civakî yên ku welatî pê re rûbirû ne dişopîne, ji zêdebûna lêçûna jiyanê û kêmbûna hêza kirînê bigire heta zehmetiyên di gihîştina xizmetên bingehîn de. Wefaa bawer dike ku guhertin hewcedarê hewldana kolektîf a hemûyan e û êdî tenê temaşekirina bûyeran ji dûr ve têr nake.

Derbarê wan zehmetiyên ku kesên xwedî pêdiviyên taybet û malbatên wan rûbirûyê wan dibin de, Wefaa El-Şatayin vê mijarê ne wek dozeke ku ji derve hatiye wergirtin, wek ezmûneke jiyankirî û berpirsyariyeke kesane dibîne.

Bi bandora vê ezmûnê, Wefaa El-Şatayin tevlî çalakiyên civaka sivîl û parastina mafên mirovan bû. Ev tevlîbûn Wefaa nêzî vê civakê kir û hişt ku ew pirsgirêkên wan nas bike, guh bide fikarên wan û parêzvaniya mafên wan bike. Wefaa bawer dike ku ev rê,  ji bo guhertina yasayan û polîtîkayên giştî tevî girîngiya xwe xwedî şiyaneke sînorkirî ye. Hebûna jinan di saziyên hilbijartî û postên biryardanê de divê ne tenê bi sûdwergirtina ji polîtîkayên giştî re sînordar bimîne; divê beşdarbûna di amadekirin û şekildana wan polîtîkayan de jî li xwe bigre.

Nûnertiya siyasî ji kursiyan zêdetir e

Derbarê pêşniyara veqetandina kotayekê ji bo kesên xwedî pêdiviyên taybet de, Wefaa El-Şatayin destnîşan dike ku memoranduma hilbijartinê ya Partiya Sosyalîst a Yekgirtî pêşniyarek taybet ji bo 12 kursiyan ku tê de berçavgirtina zayendî jî heye. Wefaa dibêje: “Mekanîzmayek wisa dikare bibe alîkar ku dûrketina siyasî û temsîlî ya ku gihîştina wan a pozîsyonên biryardanê sînordar dike rast bike. Di heman demê de tekez dike ku temsîliyet divê tenê bi veqetandina kursiyan ji bo vê komê raweste.

Wafaa El-Şatayin vîzyona xwe bi vê gotinê kurteber dike: “Armanc ne tenê ew e ku kesên xwedî pêdiviyên taybet di Parlamentoyê de kursiyan bigrin. Her wiha ew e ku di biryardanê de hebûneke rastîn û bibandor hebe, ji pozîsyona kesên ku derbarê wan biryar têne girtin, ber bi pozîsyona kesên ku di girtina wan biryaran de beşdar dibin ve biguhere.”

Namzetek ku ji sembolîzmê derbas dibe

Li herêma Souss-Massa ya başûrê rojavayê Mexrîbê, Cemîla Ramzî di serokatiya lîsteya jinan a herêmî de ji bo partiya Yekîtiya Mexrîbê ya ji bo Demokrasiyê dibe namzed. Jineke ciwan ku bi kêmasiya axaftinê dijî. Cemîla, perwerde û kariyera xwe bi serkeftî domandiye, mastera xwe di aboriya sepandî de wergirtiye û wek rêvebera çavkaniyên mirovan li Rêveberiya Herêmî ya Karûbarên Ciwanan li Agadirê xebitiye. Li gel rola xwe ya pîşeyî, Cemîla di civaka sivîl de çalak e. Bi taybetî di derbarê pirsgirêkên ku bandorê li kesên xwedî pêdiviyên taybet û xebata xizmeta civakî dikin.

Cemîla Ramzî namzediya xwe wek peyamek dibîne ku rêvebirina karûbarên giştî mafek e ji her kesê ku xwedî îrade, jêhatîbûn û kapasîteya hilgirtina berpirsiyariyê ye. Cemîla got: “Namzetiya min ne tesaduf e û ne jî kiryarek bêwate ye. Ew ji baweriya kûr û armancên taybetî derdikeve, di nav wan de şikandina stereotîpên li dora kesên xwedî pêdiviyên taybet û dijberiya hişmendiya ku kesên jêhatî paşguh dikin, wan dikin rola wergirên pasîf, ne ku biryarderan.”

Dema ku behsa beşdariya aborî ya sînorkirî ya jinên xwedî pêdiviyên taybet dikir, Cemîla Ramzî pêşniyar kir ku ger ew bighîje parlementoyê çarçoveyek zagonî ji bo hem qadên giştî û hem jî yên taybet ava bike ku teşwîq û fermanan diafirîne. Cemîla wiha dirêjî da gotinên xwe: “Dê bêparbûnên bacê û desteka darayî bi karmendkirina jinan û kesên xwedî pêdiviyên taybet, bi rêjeyên taybetî ve girê bide. Di heman demê de fonên herêmî jî biafirîne da ku piştgirî û fînansekirina mîkro-karsaziyên û kooperatîfên ku ji hêla jinan ve di vê demografiyê de têne rêvebirin, bike.”

Cemîla Ramzî hêza aborî wek deriyê sereke yê derketina ji paşguhkirinê dibîne û îdia dike ku tevlêbûna jinên xwedî pêdiviyên taybet divê ne tenê bi piştgirîyê ve sînordar be. Berovajî vê, difikire ku divê ew derfetên rastîn ji bo kar, hilberîn û serxwebûna aborî veke.

Astengiyên zêde

Cemîla Ramzî pirsgirêkên giştî yên ku mirovên xwedî pêdiviyên taybet pê re rûbirû dimînin ji rewşa taybet a jinên di nav wê komê de cuda nake. Cemîla dibêje: “Çareserkirina van pirsgirêkan nêzîkatiyek berfireh hewce dike ku seqetiyê bi çarçoveya berfirehtir a pêşketinê ve girêbide, di heman demê de baldariyek taybet dide jin û keçan ku li gorî wê bi ducarî li ser bingeha hem zayend û hem jî seqetiyê re rûbirû dimînin.

Vîzyona Cemîla Ramzî mîsogerkirina gihîştin û derfetên wekhev a di perwerdehiyê, lênêrîna tenduristiyê û kar de ji bo herkesî, ligel bernameyên ku piştgirî, perwerde û rêberiya aborî ya rasterast ji jin û keçên xwedî pêdiviyên taybet re peyda dikin, vedihewîne.

Kotaya jinan bes e?

Cemîla Ramzî di dema axaftina xwe de li ser kotaya jinan, mîna gaveke erênî ji bo teşwîqkirina hebûna jinan a di encûmenên hilbijartî de nirxand. Lê Cemîla di wê baweriyê de ye ku ew ne bes e ji bo dabînkirina nûneratiya adil a komên ku rastî astengiyên zêde tên, bi taybetî jinên xwedî pêdiviyên taybet. Cemîla banga hizirkirina li ser mekanîzmayên yasayî û tedbîrên erênî yên ku di nav xwe de dabeşkirina kotayan an jî çavdêrîkirina pîvanên namzediyê yên rasteqîn e. Cemîla ev tişt anîn ziman: “Parastina van mekanîzmayan nayê wateya terkandina standarda jêhatîbûn û mafdariyê. Ji ber ku yasa dikarin ji bo sererastkirina hevsengiyên cihî û civakî destwerdanê bikin.”

Hilbijartinên 2026'an û beşdariya kesên xwedî pêdiviyên taybet

Beşdariya Cemîla Ramzî û Wefaa El-Şetayin di çarçoveya hilbijartinên yasadanînê de pêk tê, ku tê de 28 partî û hevpeymanî, ligel du lîsteyên berbijarên serbixwe, ji bo bidestxistina 395 kursiyên Encûmena Nûneran pêşbaziyê dikin. Daneyên fermî nîşan didin ku li seranserê welêt bi giştî hezar û 850 lîsteyên berbijaran û 7 hezar û 288 berbijar hene.

Hejmara giştî ya hilbijartiyên jin gihîşt 2 hezar û 658 kesan ku ji sedî 36.47’ê hemû berbijaran pêk tînin. Ev hejmar ji hezar û 783 hilbijartiyên li herêmên hilbijartinê yên taybet ji bo jinan û 875 hilbijartiyên li herêmên hilbijartinê yên herêmî pêk tê, her wiha jinan serokatiya 121 lîsteyên herêmî kirin.

Derbarê kesên xwedî pêdiviyên taybet de, çarçoveya hilbijartinê mekanîzmayeke nû da destpêkirin da ku teşwîqên darayî ji bo partiyan berfireh bike. Bi mebesta ku nûnertiya vê komê di nav Encûmena Nûneran de pêk bînin. Daneyên fermî piştrast dikin ku bidestxistina nûnertiyeke bibandor ji bo vê komê, bi rola partiyan ve girêdayî ye di danîna van bijartiyan de li cihên pêşîn ên lîsteyên xwe.