نقاشی در دل ویرانی؛ هنرمندان زن غزه از جنگ، فقدان و امید میگویند
در میان ویرانیهای غزه، دهها هنرمند زن با برگزاری یک نمایشگاه گروهی، تجربه جنگ، فقدان و بقا را به تصویر کشیدند؛ آثاری که با کمترین امکانات خلق شدهاند و هنر را به ابزاری برای بیان درد، مقاومت و امید تبدیل کردهاند.
رفیف اسلیم
غزه- شرکتکنندگان در این رویداد هنری بر این باور بودند که هنر، فضایی ضروری برای تخلیه روانی و بازیابی توانایی بیان احساسات پس از ماهها جنگ است. آنان تأکید کردند که کار گروهی به آنها قدرت بیشتری بخشیده و پیام ایستادگی را از طریق رنگ و قلممو، با وجود کمبود امکانات و شرایط دشوار، منتقل کرده است.
کارگاه «قطاع مش بالقاع» از ۲۸ آوریل آغاز شد و تا ۳۰ آوریل ادامه داشت. این برنامه با همکاری تنها کارگاه هنری بازمانده در نوار غزه برگزار شد و جشنوارهای برای نقاشی گروهی با عنوان «آنچه نجات بر جای گذاشت» شکل گرفت؛ رویدادی کمسابقه که ۶۴ هنرمند را گرد هم آورد و آثارشان از دل اردوگاه البریج به نمایش درآمد تا تصویری انسانی و هنری از زندگی در شهری ویرانشده ارائه شود.
تخلیه روانی از طریق نقاشی
سرین سمره، هنرمند و مسئول کارگاه و نمایشگاه، گفت ایده این پروژه از نیاز فوری به بازگشت به هنر پس از سه سال وقفه شکل گرفت. به گفته او، این فعالیت ابتدا با حضور ۱۵ هنرمند و با هدف تخلیه روانی از طریق نقاشی آغاز شد. هنرمند غانم الدن نیز تنها آتلیه باقیمانده در غزه را برای برگزاری این کارگاه در اختیار گروه قرار داد.
او توضیح داد که این پروژه بهتدریج گسترش یافت؛ شمار هنرمندان از ۱۵ به ۶۴ نفر رسید و مدت زمان فعالیت از دو ماه به شش ماه افزایش پیدا کرد. نتیجه این روند، خلق بیش از ۱۵۰ اثر هنری بود که هر یک بازتاب داستان و تجربهای شخصی از جنگ، فقدان و امید بود.
از مهمترین دشواریها، گرد هم آوردن هنرمندان از شهرهای مختلف غزه در شرایط نبود حملونقل و محدودیتهای شدید رفتوآمد بود. همچنین تهیه ابزار و مواد اولیه به دلیل بسته بودن گذرگاهها بسیار دشوار بود و پروژه بدون حمایت نهادی و صرفاً با تلاشهای فردی شکل گرفت.
فضای نمایشگاه در سه بخش مجاور آماده شد؛ زمینهای باز پاکسازی شدند، تابلوها بر دیوارها نصب شدند و حتی یک دفتر وکالت در نزدیکی آتلیه به سالن نمایش تبدیل شد. برگزارکنندگان میگویند استقبال مردم فراتر از انتظار بود و نمایشگاه توانست پیام مقاومت و پایداری را به جامعه منتقل کند.
هنر بهجای سکوت
رنا ابوامونه، یکی از هنرمندان شرکتکننده، گفت این تجربه بخشی از خلأ آموزش عملی او در رشته هنرهای زیبا را جبران کرد. او با اثری به نام «نجوای سکوت» حضور یافت؛ تابلویی که با رنگ بنفش و لایههایی از روایت، تلاش میکند غم و فشار روانی را به تصویر بکشد.
به گفته او، اعضای گروه روزهای سخت جنگ، گرسنگی و سپس لحظه اعلام آتشبس را کنار هم تجربه کردهاند و این احساسات در آثارشان بازتاب یافته است.
زن، فقدان و جنگ
بلسم حلس، دیگر هنرمند نمایشگاه، دو اثر ارائه کرد. یکی با عنوان «حامل کفنها» که شهر غزه را در هیئت زنی تصویر میکند که بار فقدان را بر دوش میکشد؛ و دیگری با نام «رد گلولهها» که از رنج زنان غزه در دوران جنگ سخن میگوید.
او تأکید کرد که هنر نیازی به زبان ندارد و میتواند احساسات را مستقیم منتقل کند. با این حال، کمبود مواد اولیه هنرمندان را مجبور کرده است تا از طریق مبادله ابزار و رنگ با یکدیگر، آثارشان را خلق کنند.
خشم، پایداری و امید
ساره سعده با اثری به نام «ابا» شرکت کرد؛ تابلویی که خشم را به مقاومت تبدیل میکند. او همچنین اثری الهامگرفته از تصویری جهانی درباره قحطی در سودان خلق کرد که آن را با واقعیت غزه پیوند داده بود.
سلمی ابوخوصه نیز با آثاری درباره قربانیان محاصره و افرادی که زیر آوار باقی ماندهاند، حضور یافت. او برای نخستینبار تجربه مجسمهسازی را با استفاده از خاک سرخ، سیم و مقوا آزمود؛ زیرا مواد تخصصی در دسترس نبود.
بازگشت به زندگی
نفین حسین در آثار خود مفاهیمی چون آزادی، ابهام، سیاست و دین را با آرزوی بازگشت به زندگی عادی پیش از جنگ ترکیب کرده است. او معتقد است هنر راهی برای بیرون ریختن احساسات درونی است و به همین دلیل همیشه تلاش میکند با بازیافت یا خرید مواد، امکان خلق اثر را حفظ کند.
بسمه الجراح نیز از لباسهای شخصی باقیمانده خود برای ساخت آثارش استفاده کرد. یکی از آثارش «سایههای غایبان» نام دارد که به درد فقدان میپردازد و دیگری «میراث پراکندگی» است که به آوارگی فلسطینیان از سال ۱۹۴۸ تا امروز اشاره دارد.
او تأکید میکند زنان هنرمند غزه، حتی در سختترین شرایط، توانایی انتقال پیام امید، زندگی و مقاومت را دارند.