افزایش مرگ‌های مشکوک زنان در ترکیه؛ آغاز تحصن ۱۰ هفته‌ای دادخواهی در آمد
فعالان زن و حقوق‌دانان در شهر آمد با برپایی تحصن در برابر دادگستری، به سرپوش‌گذاری قضایی بر زن‌کشی تحت عنوان «خودکشی» اعتراض کردند. آنان خواستار توقف تخفیف مجازات قاتلان و حفظ حافظه جمعی قربانیان شدند.
آرژین دیلَک اونجَل
آمد- افزایش خشونت و زن‌کشی که از نتایج نابرابری جنسیتی است، همچنان به‌عنوان مشکلی حل‌نشده در ترکیه خودنمایی می‌کند. در حالی که کشور هر روز با اخبار تازه‌ای از زن‌کشی در شهرهای مختلف از خواب بیدار می‌شود، زنان در سایه سیاست‌های «معافیت از مجازات» (مصونیت قضایی قاتلان) در میان چرخه خشونت رها شده‌اند.
کشته شدن ۸ زن طی ۱۲ روز در ترکیه
ذهنیت مردسالاری در ماه سپتامبر دست‌کم ۲۷ زن را به قتل رسانده، حداقل ۵۲ زن را مجروح کرده، به ۲۸ زن تعرض/آزار رسانده و ۲۶ زن را مجبور به تن‌فروشی کرده‌اند. در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ نیز ۲۲۲ زن به قتل رسیده‌اند. تنها در ۱۲ روزِ نخست ماه اکتبر (۱ تا ۱۲ اکتبر) ۸ زن به دست مردان کشته شده‌اند.
زنان که در برابر این کارنامه خونین سکوت نکرده‌اند، برای مقابله با زن‌کشی، خشونت و عدم مجازات جانیان، از تاریخ ۶ اکتبر در شهر آمد، تحصنی با عنوان «تحصنِ عدالت و پاسداشت یاد زنان» (Kadın Adalet ve Hafıza Nöbeti) آغاز کرده‌اند. این تحصن که قرار است ۱۰ هفته، سه‌شنبه هر هفته ساعت ۱۲:۳۰ در برابر دادگستری دیاربکر برگزار شود، خواستار پایان دادن به سیاست‌های معافیت از مجازات است. همچنین هدف این حرکت، زنده نگه داشتن یاد زنان به قتل‌رسیده نه فقط به عنوان قربانی، بلکه با نام، زندگی و داستان‌های زیسته‌شان است.
زنان هر هفته با تاکید بر مواضع خود به تحصن ادامه می‌دهند: «ما یادآوری می‌کنیم که زنان صرفاً یک شماره پرونده، تیتر روزنامه یا آمار نیستند. حافظه فقط به معنای به‌یادآوردن نیست، بلکه راهی برای دفاع از حق حیات زنان و اعتراض به نابرابری جنسیتی و تمامی ساختارهای تغذیه‌کننده خشونت مردانه است. عدالتی که ما مطالبه می‌کنیم، تنها محدود به صدور حکم پس از مرگ نیست؛ ما می‌خواهیم زنان در زمان زنده بودنشان محافظت شوند.»
این تحصن به پیشگامی «شبکه مبارزه با خشونت در آمد» برگزار می‌شود و فعالان، حقوق‌دانان، نهادهای حقوق بشری و زنان، و بخش‌هایی از مدیریت‌های محلی دموکراتیک نیز در آن حضور دارند.
«زنان آمد باید بیایند و در این تحصن شرکت کنند»
تولین آیداس، فعال «جنبش زنان آزاد» (ت.ژ.آ) که در این تحصن حضور دارد، می‌گوید: «عواملی چون سیاست‌های جنگ ویژه و ذهنیت مردسالار، باعث خانه‌نشین کردن زنان و گسستن آنان از جریان زندگی می‌شود.»
او با اشاره به اینکه هدف این تحصن جلب توجه به سیاست‌هایی است که زمینه زن‌کشی را فراهم می‌کنند، افزود: «ما یک برنامه ۱۰ هفته‌ای تدارک دیده‌ایم. با فریادِ "دیگر بس است"، به بازتاب صدای خود علیه زن‌کشی ادامه خواهیم داد. ما خواستار پایان یافتن خشونت هستیم. من خطاب به همه زنان در آمد می‌گویم: ما هر هفته اینجا هستیم، بیایید تا با هم علیه خشونت صدا بپا کنیم.»
بهار پیکر، دیگر فعال ت.ژ.آ نیز اظهار داشت: «ما نمی‌خواهیم حتی یک زن دیگر از زندگی ساقط شود؛ نمی‌خواهیم فرزند دیگری بی‌پناه و بی‌مادر بماند.»
او ادامه داد: «ما با همراهی تمامی نهادهای زنانه این تحصن مشترک را آغاز کردیم. کشته شدن ۸ زن در طول یک هفته، تروما و آسیب بزرگی برای بازماندگان است. ما خواستار مجازات عاملان هستیم؛ چرا که مجازات آنان، جسارت را از مردانی که پتانسیل اعمال خشونت دارند می‌گیرد.»
«زنان می‌خواهند مطالبات خود را همگانی و اجتماعی کنند»
آیجان دیریل، عضو کمیسیون زنان «انجمن حقوق‌دانان برای آزادی» (ÖHD) شعبه آمد نیز اعلام کرد که با این تحصن می‌خواهند فریاد دادخواهی را نه فقط در راهروهای دادگاه، بلکه در تمامی عرصه‌های جامعه طنین‌انداز کنند.
وی با تاکید بر لزوم همگانی‌شدن مطالبات آزادی و حقوق زنان گفت: «وقتی وضعیت را با نتایج جنگ و نزاع‌های مسلحانه مقایسه می‌کنیم، می‌بینیم که در دوره اخیر، زنان و دختران بیشتری بر اثر خشونت به صورت سیستماتیک به قتل رسیده‌اند. افزایش زن‌کشی و مرگ‌های مشکوک زنان به حدی رسیده که دیگر قابل مهار نیست. سیستم‌های دولتی، دستگاه‌های قضاییِ مردسالار و ساختارهای قدرت که باید علیه این بحران سیاست‌گذاری کنند، به‌جای شفاف‌سازی جنایات، دست به سرپوش‌گذاری بر قتل‌های انجام‌شده توسط مردان می‌زنند، مرگ‌های مشکوک زنان را در تاریکی رها می‌کنند و به بازتولید تبعیض جنسیتی ادامه می‌دهند.»
«نخستین خواسته ما عدالت است»
آیجان دیریل با بیان اینکه «نخستین خواسته ما عدالت است»، خاطرنشان کرد که عواملی مانند «تخفیف به‌دلیل تحریک»، «تخفیف به‌دلیل رفتار شایسته در دادگاه (خوش‌رفتاری)» و عدم پیشبرد موثر و جدی پرونده‌ها، مانع از تجلی عدالت شده و به بازتولید رفتارهای سلطه‌جویانه مردانه کمک می‌کند.
او در ادامه سخنانش گفت: «نگاهی به داده‌های ۶ تا ۸ ماه گذشته نشان می‌دهد که شمار مرگ‌های مشکوک زنان از آمار رسمی زن‌کشی فراتر رفته است. این واقعیت به ما نشان می‌دهد نگاهِ مرد-دولت به‌جای کشف حقیقت درباره مرگ زنان، با برچسب‌هایی چون "خودکشی" یا "سقوط از ارتفاع"، پرونده‌ها را بدون بررسی احتمال قتل می‌بندد. ما هر هفته تلاش می‌کنیم نام و داستان زنان به قتل‌رسیده را در حافظه جمعی ثبت کنیم. ما اینجا هم از پرونده‌های حقوقی زنان سخن می‌گوییم و هم خواستار پایه‌گذاری منطقه‌ای برای دادخواهی در برابر نابرابری جنسیتی و ساختارهای قدرت هستیم. این تحصن ۱۰ هفته ادامه خواهد داشت؛ وقتی نام زنان کشته‌شده را یک‌به‌یک می‌نوشتیم، متوجه شدیم این آمار هر روز در حال افزایش است.»
آیجان دیریل با تاکید بر اینکه آنان هر سه‌شنبه در مقابل دادگستری آمد به بیان مطالبات خود ادامه خواهند داد، سخنان خود را این‌گونه به پایان رساند: «چرا زنان کشته می‌شوند؟ چرا مورد خشونت قرار می‌گیرند؟ چرا ساده‌ترین خواسته ما یعنی برابری جنسیتی و آزادی دیده نمی‌شود؟ چرا اقدامی برای بازسازی و اصلاح اجتماعی در این باره صورت نمی‌گیرد؟ مخاطب این پرسش‌ها سیستم مردسالار و مجریان آن هستند؛ وگرنه زنان از ارزش‌های اجتماعی تاریخ خود آگاهند. ما امروز هم از منظر عدالت، هم از نظر قضایی و هم در سطح جامعه، برای ملموس و مرئی کردن مجدد دادخواهی زنان و مطالباتشان برای تحقیقات موثر قضایی، به این حرکت ادامه خواهیم داد. امیدواریم هیچ زنی دیگر به قتل نرسد و نیازی نباشد در اینجا به داستان زندگی‌شان بپردازیم.»