آیا رسانه‌های عراق پس از سال‌ها سانسور به آزادی رسیده‌اند؟
سوسن الجزراوی، روزنامه‌نگار پیشکسوت عراقی، دانش، فرهیختگی و مهارت حرفه‌ای را پایه‌ی هر رسانه‌ی مسئول می‌داند. به باور او، باید از روزنامه‌نگاران زن در برابر تهدید و آزار حمایت کرد تا بتوانند آزادانه و به دور از تبعیض و باج‌خواهی کار کنند.
رجاء حمید رشید
عراق - روزنامه‌نگاری در این کشور در گذر زمان دگرگونی‌های بزرگی را از سر گذرانده است. سانسور و خط‌قرمزهای تنگ گذشته جای خود را به فضایی بازتر و چندصداتر داده، اما رسانه‌ها اکنون با چالش‌های تازه‌ای دست‌به‌گریبان‌اند و باید اعتبارشان را نگه دارند، از آزادی بیان دفاع کنند و به اخلاق حرفه‌ای پایبند بمانند.
سوسن الجزراوی از سال‌های مدرسه به نوشتن، هنر و ادبیات دل بسته بود. او در خانواده‌ای اهل کتاب و فرهنگ بزرگ شد و همین فضا این علاقه را پررنگ‌تر کرد. سرانجام روزنامه‌نگاری را برگزید و همه‌ی وقتش را به آن داد.
به گفته‌ی او، پیش از سقوط صدام حسین در سال ۲۰۰۳، سانسور و محدودیت‌های دولتی بر همه‌ی حرفه‌ها سایه انداخته بود و حکومت تعیین می‌کرد تا کجا می‌توان کار کرد و حرف زد. پا فراتر گذاشتن از این مرزها آسان نبود، هرچند در همان چارچوب مجاز روزنه‌ی کوچکی برای بیان مانده بود.
سوسن الجزراوی افزود که زنان در آن سال‌ها هم در رسانه‌ها حضور داشتند، اما در مقایسه با زنان کشورهای دیگر به جایگاهی که انتظار می‌رفت نرسیدند. جامعه به‌آسانی نمی‌پذیرفت که زن در روزنامه‌نگاری و هنر کار کند و همین حضور حرفه‌ای آنان را دشوار می‌کرد.
رسانه‌های چندصدا
سوسن الجزراوی تأکید کرد که رسانه‌ی چندصدا به اندیشه‌های گوناگون مجال بروز می‌دهد و راه گفت‌وگو را باز می‌کند، اما رسانه‌ی تک‌صدا عرصه را بر آزادی بیان تنگ می‌کند.
او در نوامبر ۲۰۰۴ به عضویت هیئت امنای رادیو و تلویزیون عراق درآمد. این نهاد بعدها «شبکه‌ی رسانه‌ای عراق» نام گرفت. چندی بعد هم سوسن الجزراوی مدیریت مؤسسه‌ی آموزش رسانه‌ای آن را بر عهده گرفت.
این مؤسسه روزگاری از نهادهای معتبر عراق بود و چهره‌های سرشناس رسانه‌ای کشور در آن آموزش دیده بودند. در آن سال‌ها تربیت یک گوینده چند سال آموزش و مطالعه می‌خواست. اما مؤسسه‌ای که به سوسن الجزراوی سپردند، در بمباران‌های ۲۰۰۳ ویران شده بود و تقریباً نه اثاثی در آن مانده بود، نه تجهیزاتی و نه سندی. برای همین او ناچار شد همه‌چیز را از صفر بسازد.
سوسن الجزراوی نخستین زنی بود که این مؤسسه را اداره کرد و این را از مهم‌ترین دستاوردهای حرفه‌ای‌اش می‌داند. حدود ۶۰ دوره‌ی آموزشی مهندسی و رسانه‌ای زیر نظر او برگزار شد. استادان دانشگاه و روزنامه‌نگاران برجسته در این دوره‌ها درس دادند و همین آموزش‌ها سنگ بنای پیشرفت مؤسسه شد.
دشواری‌های بازسازی
سوسن الجزراوی گفت کمبود تجهیزات و بودجه‌ی ناچیز کار بازسازی را سخت می‌کرد. با این حال او و همکارانش با پشتیبانی مدیریت شبکه یک آزمایشگاه رایانه راه انداختند و آزمایشگاه رادیو را مرمت کردند.
او از کسانی انتقاد کرد که بی هیچ مهارت حرفه‌ای، خود را «فعال رسانه‌ای» می‌نامند. به باور الجزراوی، این حرفه دانش و تجربه می‌خواهد و هر روزنامه‌نگار باید پله‌پله پیش برود و خبرنویسی، گزارش‌نویسی و مصاحبه را به‌خوبی بیاموزد.
سوسن الجزراوی بیش از ۲۰ سال در رسانه‌ها کار کرده است. از نگاه او، روزنامه‌نگاری در عراق هنوز به آزادی کامل نرسیده و در عمل آزادی مطلقی هم وجود ندارد. آزادی بی‌ضابطه گاه به حمله به دیگران یا پخش اطلاعات نادرست می‌انجامد و گاه از اختلاف‌های شخصی سرچشمه می‌گیرد.
او افزود که شمار زیاد احزاب و گرایش‌ها و باورهای گوناگونشان دست رسانه‌ها را می‌بندد، اما با این همه هنوز جایی برای گفت‌وگو باقی است.
روزنامه‌نگاران زن زیر تهدید
سوسن الجزراوی تأکید کرد که دستگاه قضایی، سندیکاها و نهادهای رسانه‌ای همه وظیفه دارند از روزنامه‌نگاران زن در برابر تهدید محافظت کنند. به گفته‌ی او، نقش سندیکاها در این زمینه کم‌رنگ است و آزارها چنان بالا گرفته که برخی از همکاران زنش قید این حرفه را زده‌اند. به باور الجزراوی، حمله به زنان به خاطر دیدگاه‌ها و دفاع از حقوقشان، حضورشان را در بحث‌های عمومی و قانون‌گذاری کم‌رنگ می‌کند و برای همین باید از آنان حمایت کرد.
او از شبکه‌های اجتماعی هم انتقاد کرد، چون به ابزاری برای بدنام کردن روزنامه‌نگاران زن و لکه‌دار کردن آبرویشان بدل شده‌اند. به گفته‌ی الجزراوی، این شبکه‌ها قرار بود مردم را آگاه کنند و اطلاعات درست به آنان برسانند، اما از این نقش فاصله گرفته‌اند و بیش از همه زنان را نشانه می‌روند.
پیامی به نسل جوان
سوسن الجزراوی به روزنامه‌نگاران زن جوان توصیه کرد اهل مطالعه باشند، پیوسته بیاموزند و ابزارهای کار حرفه‌ای را خوب بشناسند. به باور او، دانش و فرهیختگی مهم‌ترین سلاح زن برای دفاع از خود و باز کردن راهش در این حرفه است.
او گفت روزنامه‌نگار زنی که کارش را بلد است، خودش شایستگی‌اش را ثابت می‌کند. چنین زنی نه به کسی تکیه می‌کند و نه به بده‌بستان و باج دادن تن می‌دهد. سوسن الجزراوی از جوان‌ترها خواست در رفتار، پوشش و گفتارشان سنجیده و مسئولانه باشند، چون مردم در هر یک از آنان تصویر زنان رسانه‌ای عراق را می‌بینند.
سوسن الجزراوی در پایان از سندیکاهای روزنامه‌نگاران و نهادهای رسانه‌ای خواست از استعدادها حمایت کنند و زنان را با توان فکری و حرفه‌ای‌شان بسنجند، نه با جنسیتشان. به گفته‌ی او، اگر زن را انسانی اندیشمند، خردمند و شایسته ببینند، چهره‌های رسانه‌ای توانا و معتبری از میان زنان سر برمی‌آورند و به جایگاه‌های بالای این حرفه می‌رسند.