BAHARİN LEHİB

Nuristan- Nuristan’ın uzak bölgelerinden birinde yaşayan hamile bir kadın, sağlık merkezine ulaşmak için saatlerce yolda kaldı. Sonunda sağlık merkezine ulaştığında ise çocuğun yaşamını kurtarmak için artık çok geçti. Tedavi için gerekli imkanlar bulunmazken, hastanın daha donanımlı bir merkeze sevk edilmesi de gecikme ve ulaşım sorunları nedeniyle güçlükle gerçekleştirildi. Bu, Afganistan’ın uzak bölgelerinde sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan zorluklardan yalnızca biri. Doktor ve ebe eksikliği, tıbbi ekipman yetersizliği, yolların kötü durumu ve köylerle sağlık merkezleri arasındaki uzun mesafeler, anne ve çocukların sağlığını ciddi risk altında bırakıyor.

Taliban’ın 2021’de yeniden iktidara gelmesi ve uzman ve eğitimli kadroların bir bölümünün ülkeden ayrılmasının ardından sağlık alanındaki nitelikli personel eksikliği de daha da derinleşti. Kadınların eğitimine yönelik kısıtlamalar ise Afganistan’daki sağlık hizmetlerinin geleceğine ilişkin kaygıları artırıyor. Nuristan’da sağlık çalışanı olarak görev yapan Ogi Nur, Afganistan’ın en mahrum bölgelerinden birinde kadınların yetersiz imkanlar, zorlu ulaşım koşulları ve eğitim kısıtlamaları arasında kaldığını anlatıyor.

Sağlık sistemi yıllarca süren savaşlarla gelişmedi

Bu nedenle Nuristan’da sağlık çalışanı olarak görev yapan Ogi Nur ile bu vilayetteki sağlık hizmetlerinin durumunu konuştuk. Ogi Nur, özellikle uzak bölgelerde nitelikli sağlık çalışanı eksikliğini ciddi sorunlardan biri olarak değerlendiriyor. Yıllarca süren savaş, güvensizlik, uzman personelin göçü, ekonomik sorunlar, eğitim imkanlarının yetersizliği ve sağlık merkezlerindeki eksiklikleri bu sorunun başlıca nedenleri arasında sıralıyor.

Ogi Nur, uygun çalışma koşulları ve yeterli ücretin bulunmaması ile imkanların yetersizliğinin doktor ve uzmanların uzak bölgelerde çalışmaya devam etmesini zorlaştırdığını söylüyor. Sağlık merkezlerinin insanların yaşadığı yerlere uzak olması da sağlık hizmetlerine erişimi sınırlandırıyor. Ogi Nur’a göre sağlık merkezlerinin imkanlarının artırılması, uygun çalışma koşullarının oluşturulması ve sağlık çalışanlarına uzmanlık eğitimleri verilmesi bu sorunların azaltılmasına katkı sağlayabilir.

‘Kadınlar açısından durum daha da ağır’

Nuristan’ın uzak bölgelerinden birinde çalışan Ogi Nur, eğitim alanındaki kısıtlamalar ve mesleki gelişim programlarının bulunmamasının bilimsel ve mesleki gelişiminin önünde engel oluşturduğunu belirtiyor. Mesleki sınavlara girme ve kariyerinde ilerleme imkanının da bulunmadığını ifade eden Ogi Nur, ulaşım sorunları, çalışma koşullarındaki kısıtlamalar, imkan eksikliği ve ekonomik güçlüklerin özellikle kadınlar açısından durumu daha da ağırlaştırdığını söylüyor.

Tüm bu sorunlara rağmen mesleğini sevdiğini belirten Ogi Nur, insanlara hizmet etmek için elinden geleni yapmaya devam etmek istediğini ifade ediyor. Kadın doktorların güvenli, profesyonel ve adil bir ortamda çalışabilmeleri ve bilimsel gelişim imkanına sahip olabilmeleri için uygun koşulların oluşturulmasını umuyor.

Ogi Nur, Afganistan sağlık sisteminin geleceği açısından en önemli kaygılardan birinin doktor, ebe ve hemşire eksikliği olduğunu belirtiyor. Eğitim alanındaki kısıtlamaların ve kadınların mesleki sınavlara girmesinin engellenmesinin sürdüğünü söyleyen Ogi Nur, Afganistan’ın kadın doktor eksikliğiyle karşı karşıya olduğunu, çok sayıda kadın doktor ve uzmanın 65 yaşın üzerinde bulunduğunu aktarıyor. Kısıtlamaların devam etmesi halinde Afganistan’ın önümüzdeki bir yıl içinde kadın doktor eksikliği kriziyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyor.

Kadın doktorlara duyulan ihtiyaç

Ogi Nur, Afganistan’da çok sayıda kadının sağlık hizmetlerinden yararlanabilmek için kadın doktorlara ihtiyaç duyduğunu belirterek, “Bazı kadınlar yaşadıkları sağlık sorunlarını erkek doktorlarla paylaşamıyor, bazı aileler ise kadınların erkek doktor tarafından muayene edilmesine izin vermiyor” diyor.

Kadınların ve kız çocuklarının tıp eğitimi almasının temel haklardan biri ve toplum sağlığı açısından bir zorunluluk olduğunu vurgulayan Ogi Nur, Afganistan’ın ihtiyaç duyduğu sağlık çalışanlarını yetiştirebilmesi için kız ve erkek çocuklarına eşit eğitim imkanları sunması gerektiğini ifade ediyor. Özellikle kadınların erkeklerle özgürce konuşamadığı bölgelerde kadın sağlık çalışanlarının önemine dikkat çekiyor.

Doktor ve ebelerin erişilebilir hale getirilmesi çağrısı

Ogi Nur, kadın ve kız çocuklarının ayrımcılığa uğramadan eğitim, yükseköğrenim, çalışma ve sağlık hizmetlerine erişebildiği bir toplum istediğini belirtiyor. Kadınların sağlık alanında yer almasının, özellikle uzak bölgelerde anne ve çocuk sağlığı açısından zorunlu olduğunu vurguluyor. Ogi Nur; sağlık merkezlerinin donatılması, doktor ve ebelerin erişilebilir hale getirilmesi ve acil hasta sevk sisteminin güçlendirilmesi çağrısında bulunuyor. Hiç kimsenin yoksulluk, uzak mesafe veya sağlık merkezlerindeki imkan eksikliği nedeniyle tedaviden mahrum kalmaması gerektiğini ifade ediyor.

Ogi Nur, uzak bir bölgede görev yaptığı sırada yaşadığı bir olayı da anlatıyor: “Bir hamile kadın, uygun yol bulunmaması ve araç temininde yaşanan gecikme nedeniyle sağlık merkezine ulaşmak için yaklaşık bir gün boyunca yolculuk yaptı. Fetüsün durumunun acil sevk gerektirmesine rağmen sağlık merkezinde gerekli imkanlar bulunmuyordu. Daha donanımlı bir merkeze ulaşılana kadar fetüs yaşamını yitirdi, annenin durumu da ağırlaştı.” Nur, gerekli imkanların bulunduğu bir sağlık merkezine zamanında ulaşılabilseydi hem annenin hem de çocuğun kurtarılabileceğini söylüyor.

Ogi Nur, sözlerinin sonunda herkesin haklarının eşit şekilde korunduğu ve Afganistan halkının yaşadığı sorunların sona erdiği bir geleceği umut ettiğini ifade ediyor.