Navenda Nûçeyan – Li Sûdanê, pevçûnên berdewam û zêdebûna eniyên şer, dibin sedema pêla koçberiyê ya ku her diçe zêde dibe. Krîza mirovî li welat kûrtir dibe. Her wiha bandorên pevçûn û birçîbûnê ji ber ziwabûn û kêmbûna alîkariya mirovî zêde dibin.

Rêxistina Navneteweyî ya Koçberiyê (IOM) di rapora xwe ya dawî de, ku di 17’ê Cotmehê de hat weşandin, ragihand ku hejmara kesên ku ji welatê xwe hatine derxistin (IDP) li Sûdanê gihîştiye nêzîkî 8.5 milyonî. Rêxistinê nexşeyek ji belavbûna wan a erdnîgarî û bandora zêdebûna leşkerî ya berdewam li ser rewşa mirovî ya li welêt pêşkêş kir.

Dema ku li pêşketinên li ser erdê dinêrin, operasyonên leşkerî yên heyî bi giranî li herêma Kordofan, rojavayê Darfûrê û eyaleta Nîla Şîn a li başûrê rojhilatê Sûdanê ne. Berevajî vê, artêşa Sûdanê kontrola paytext Xartûm û eyaletên bakur û rojhilatê welat didomîne. Hêzên Piştgiriya Bilez (RSF) hîn jî bandorek girîng li herêmên Darfûr û Rojavayê Kordofanê dikin.

Bajêr û herêmên herî zêde bandor bûne

Agahiyên îstatîstîkî yên rêxistinê nîşan didin ku Bakurê Darfûrê, Başûrê Darfûrê û Xertûm di serê lîsteya herêmên bi rêjeyên herî bilind ên koçberiyê de ne. Li ser asta bajaran, El Faşer xwedî kombûna herî bilind a kesên koçber bû, piştre Xertûm û dû re Nyala li Başûrê Darfûrê tên. Divê were zanîn ku El Faşer dorpêçkirin û bombebarana dijwar a Hêzên Piştgiriya Lezgîn ku ji 500 rojan zêdetir dom kir, kişand.

Krîza mirovî li Sûdanê zêde dibe ji ber ku pevçûnên leşkerî berfireh dibin û li deverên nû belav dibin. Zarokên di bin 18 salî de ji nîvê tevahî nifûsa koçber a li welêt pêk tînin, ku wan dike koma herî bêparastin û bandordar a pevçûnê.

Firehbûna şer li Eyaleta Nîla Şîn

Li eyaleta Nîla Şîn, ku bi Etiyopyayê re sînorê wê ye, aloziya leşkerî ya berdewam bûye sedema zêdebûneke berbiçav a koçberiyê ji sedî 66 zêdetir û hejmara kesên ku direvin gihîştiye zêdetirî 99 hezar kesên ji deverên cûda koçber bûne.

Bajarê Wad el-Mahî kûrahiya vê krîza mirovî nîşan dide, rêxistinê ji ber xirabûna rewşa ewlehiyê di rojekê de zêdetirî hezar û 200 kes koçber kiriye. Ev yek zextên li ser civakên mêvandar zêde dike û hewcedariya lezgîn a ji bo stargeh, xwarin û lênêrîna tenduristiyê zêde dike.

Êrîşên li ser alîkariyên mirovî û metirsiya birçîbûnê

Bernameya Xwarinê ya Cîhanê ragihand ku operasyonên wê yên alîkariyê li welêt ji destpêka vê salê ve rastî neh êrîşan hatine, ku zirarên girîng dane tesîsên wê, alîkariya xwarinê wêran kirine û çalakiyên wê yên meydanî asteng kirine. Êrîşa herî dawî di 3’ê Cotmehê de pêk hat, dema ku êrîşeke asmanî du wesayîtên aîdî bernameyê li ser rêya di navbera Dilling û Kadugli li eyaleta Kordofan başûr hedef girt.

Rapora dawî ya Dabeşkirina Qonaxa Ewlekariya Xwarinê ya Yekgirtî (IPC) eşkere kir ku hişkesaliya ji ber El Niño bandor li nîvê erdê çandiniyê yê Sûdanê kiriye, ku bûye sedema zirara çandiniyê, kêmbûna xwarinê û wêrankirina debara cotkaran. Raportê hişyarî da li ser zêdebûna xetereya birçîbûnê, bi taybetî li Darfûr û Kordofanê, ji ber şerê berdewam û astengkirina gihandina alîkariyê.