Navenda Nûçeyan – Komîsyona Neteweyên Yekbûyî ya Lêkolîna Rastiyan a li ser Komara Îslamî ya Îranê, fikarên xwe yên li ser projeyasaya ‘Dijberiya Bandora Biyanî’ aşkera kir. Komîsyonê ji hikûmeta Îranê xwest ku tavilê wê vekişîne. Li gorî komîsyonê, pêkanîna projeyasayê dikare bibe sedem ku rojnamevan, akademîsyen û çalakvan ji ber têkiliyên bi kes û saziyên biyanî re, heta bi 30 sal cezayê girtîgehê re rûbirû bimînin.

Komîsyona lêkolîna rastiyan diyar kir ku çarçoveya projeyasayê pir fireh e û têkiliyên Îraniyan bi medyayê, zanîngehan, rêxistinên nehikûmî, parêzvanên mafên mirovan û hin hikûmetên biyanî re vedihewîne. Seroka komîsyonê Sara Hosseyîn jî fikarên xwe li ser ‘sûcdarkirina giştî’ ya têkiliyên Îraniyan ên bi cîhana derve re anî ziman.

Di bin sûcdarkirinê de ye

Li gorî nivîsa projeyasayê, hin çalakiyên ku kes û saziyên biyanî tê de ne, hewceyî tomarkirina di pergalek serhêl de û wergirtina destûrê de ne. Li gorî komîsyonê, ev pergal, Wezareta Îstîxbaratê û Rêxistina Îstîxbaratê ya Pasdarên Şoreşê di mijarên ewlehiyê de roleke diyarker dilîzin.

Ev qedexe çalakiyên wekî weşandina pirtûk û gotaran, hevkariya zanistî û akademîk, ragihandina bi medyaya biyanî re, xebitandina rojname û malperan, beşdarbûna qurs û konferansên zanistî, beşdarbûna festîvalên hunerî û hilberandin û pêşandana berhemên hunerî vedihewîne. Çalakiyên aborî, bazirganî û darayî, di nav de veguhastina pereyan û dabînkirina kelûpel û xizmetan jî di nav van rêziknameyan de ne.

Hişyariya li ser qedexeyên li hember azadiyên sivîl

Endama Komîteya Lêkolîna Rastiyan Viviana Kristevich, got ku pejirandina planê dikare têkiliya Îraniyan bi cîhana derve re sînordar bike. Viviana destnîşan kir ku ev dê mafên wekî azadiya derbirînê, gihîştin û veguhestina agahdariyê, azadiya rêxistinbûnê, mafê perwerde û xebatê û beşdariya çandî qels bike.

Komîteyê her wiha tekez kir ku mafê endamên civaka sivîl û kesên ku bûne hedefên binpêkirinên mafên mirovan heye ku bêyî tirsa ji çewisandin an tolhildanê bi mekanîzmayên mafên mirovan ên NY’ê re hevkariyê bikin.

Endamê din ê Komîteyê Max du Plessis, hişyarî da ku ger ji bo Îraniyan an niştecihên Îranê têkilî bi komîteya lêpirsînê re were kirin, ev dikare bibe tolhildan û çavtirsandin. Komîteyê diyar kir ku ew ê rewşê bişopîne û dozên têkildar ji Konseya Mafên Mirovan re ragihîne.

Metna Pêşnûmeya ‘Dijberîkirina Bandora Biyanî’

Piştî ku ji hêla Komîteya Ewlekariya Neteweyî û Siyaseta Derve ya Parlamentoyê ve hate nirxandin, pêşnûmeya ‘Dijberîkirina Bandora Biyanî ji hêla Xizmetên Îstîxbaratê û Hikûmet an Saziyên Biyanî’ di 15’ê Tebaxa 2026’an de di rûniştineke vekirî ya Parlamentoyê de bi tevahî hate pejirandin. Nirxandina hûrguliyên pêşnûmeyê di Îlona 2026’an de dest pê kir û pêşnûme hîn nebûye yasa.

Di guhertoya xwe ya weşandî de, pêşnûme bendên di derbarê ragihandin û hevkariya di navbera kesên xwezayî û hiqûqî û "ajanên biyanî" de dihewîne, ku qadên wekî çalakiyên aborî, zanistî, akademîk, medyayê, çandî û hunerî vedihewîne. Ew her wiha ji bo afirandina "sîstemek serhêl ji bo tomar kirin, rêvebirin û şopandina ragihandinên biyanî" ji bo tomarkirin, rêvebirin û şopandina ragihandinên taybetî bi welatiyên biyanî û saziyan re peyda dike.

Xala 1’emîn a guhertoya nû ya pêşnûmeyasayê dibêje ku çalakî û danûstandinên kesên xwezayî û hiqûqî bi ajan an kesanên biyanî re divê di çarçoveya vê yasayê de bên kirin. Xal dibêje danûstandinên ku dibin sedema binpêkirina serxwebûn, yekîtiya neteweyî, serweriya neteweyî, qelskirina çanda Îranî-Îslamî, an jî hêsankirina bandor û serdestiya biyanî, qedexe ne.

Guhertoya weşandî her wiha ji bo tevgerên taybet yên bi ‘bandorê’ ve girêdayî, cezayên cezayî peyda dike. Xala 1’emîn a guhertoya yekem a pêşnûmeyasayê cezayê girtîgehê yê pileya yekem heta 30 salan destnîşan kir. Ger kiryarên wiha zirarên bêveger bidin ewlehî, serxwebûn, an mijarên din ên ku di pêşnûmeyasayê de hatine destnîşankirin, ev yek dê pêk bê. Ji ber nirxandin û guhertinên berdewam ên madeyên pêşnûmeqanûnê li parlamentoyê, dibe ku bendên guhertoya dawî ji nivîsa weşandî cuda bin.