HÊVÎ SELAH

Navenda Nûçeyan – Mezinkirina zarokek ji aliyê dayîkeke wêrek û biryardar ve ku normên kevneşopî bi ser dijberiyê re digre, bandorek kûr li ser pêşveçûna kesayetiya wan ava dike. Zarok bi çavdêriya tevgerên dayîka xwe, ne tenê bi şîretên devkî, baweriya bi xwe û serxwebûnê fêr dibe. Dayîkên wiha hawîrdorek diafirînin ku zarok nasnameya xwe bipêş dixe û fêr dibe ku pirsan bipirse û li rastiyê bigere. Serhildana dayîkê ne nîşana hilweşîna malbatê ye; berovajî vê, ew bingeha malbateke tendurist e. Heta ku dayîk azad nebe, ew nikare nifşekê mezin bike ku dê netewe û gelê xwe ber bi azadiyê ve bibe.

Ji têgeha teslîmbûnê wêdetir

Di civakên girtî de, wêneya dayîka îdeal pir caran vediguhere teslîmbûn û bêdengiya hevdemî. Ev têgihîştin bûye sedema perwerdekirina piraniya nifşan wekî şopînerên pasîf. Lê belê, dîroka guherîna civakî nîşan daye ku rêberên mezin ji hêla dayîkên ku dikarin mafên xwe biparêzin û dema ku pêwîst be teslîmbûnê red bikin ve hatine mezinkirin. Dema ku dayîk dikare mafên xwe biparêze û li dijî astengiyên ku îradeya wê asteng dikin serî hilde, ew bi awayekî neyekser dersa wêrekiyê dide zarokê xwe. Ev ew taybetmendî ne ku rêber hewce ne, ji ber ku rêberî hêzê hewce dike da ku şert û mercan biguherîne, ne ku teslîmî rastiyê bibe. Berovajî vê, jinek ku tenê bersiva  “erê” dide, dibe ku zarokek tirsonek an jî ne pêşketî mezin bike ku dema ku hewce bike, nikare nûjeniyê bike.

Hevsengiya di navbera cesaret û perwerdeyê de

Ji bo parastina vê hevsengiyê, dayîk, ji bilî ku bibe modelek wêrekiyê, divê rê bide zarokê xwe ku xwe bi nêrîna xwe îfade bike. Gava yekem ew e ku rêz li nerînên cûda yên zarok bê girtin. Gava duyem ew e ku mirov piştrast bike ku wêrekiya dayîkê venaguhere zordariyê, lê belê ji bo bidestxistina edaletê tê bikaranîn. Ji bo zarokek pir girîng e ku bibîne ku dayîka wî/wê dema ku xeletiyekê dike lêborînê dixwaze, ji ber ku ev yek berpirsyariyê fêrî wî/wê dike.

Rola bav: Piştgirî an Astengî?

Rola bav di vê hevkêşeyê de şûreke alî ye. Ger ew vekirî be, ew ê destekê herî mezin ê wêrekiya dayîkê be. Lê belê, ger ew hewl bide ku jinê tenê ji bo razîkirina civakê bindest bihêle, ew ê pêşveçûna kesane ya zarok asteng bike. Paşê zarok desthilatdariyê mîna qada yek zayendî dibîne, nifşek diafirîne ku an zordar an jî bindest e. Dema ku zarokek dibîne ku dayîka wî li ser bavê wî xwedî ramanek e, ew hestek wekheviyê bipêş dixe. Ger keç be, ew wê wekî mamosteyek serxwebûnê dibîne û ger kur be, ew fêr dibe ku rêzê li îradeya jinan bigire. Ev zarok di civakê de wêrektir û zîrektir xuya dikin. Ji ber ku ew di bin lênêrîna dayîkek wêrek û bavek têgihîştî de fêrî hevsengiya jiyanê bûne, ne tenê bi şopandina fermanan.

Çareserkirina zextên civakî

Di civakeke girtî de, ev malbat bi zextên mezin re rû bi rû dimînin, wek tecrîd, şermezarkirina zarok wekî serhildêr û heta sûcdariyên lawaziya li dijî bav. Li vir, divê dayîk bibe stargehek ji bo rihetiya psîkolojîk, fêrî zarokê xwe bike ku cudahî nîşana hêzê ye, ne lawaziyê ye. Ew dibe mertalek ku kesayetiya zarok ji rexneyên dijwar diparêze. Ji bo bidestxistina vê vîzyonê, divê mal veguhere dibistanek biçûk a azadiyê. Di gava çaremîn de, divê ew bi rêya dîrokê û çîrokên jinên pêşeng ên wekî Dayîka Ûweyîş, Adîla Xanûm û Dayîka Juliye fêrî cesaretê bibin. Di gava dawîn de, divê bingeha têkiliyan ne tirs be, divê rastî be.

Di dîrokê de dayîk bingeha pêşengiyê ne

Rola dayîkan di dîroka Kurd û cîhanê de bandorek kûr li ser derketina holê ya kesayetên siyasî û şoreşger ên navdar kiriye. Yek ji wan, dayîka Ûweyş e ku ji bo Rêberê Gelê Kurd Abdullan Ocalan çavkaniya îlhamê bû, bi şoreş û xweseriyê têkoşîn fêrî wî kir. Mîna Xanum ku hevjîna Dadwer Mihemed bû, ne tenê dayîkek ji bo zarokên xwe bû, di nav civakê de wekî “Daya Xanum” û “dayîka Kurdistanê” jî dihat nasîn. Ew yekem kes bû ku di sala 1945’an de Yekîtiya Jinên Kurdistanê damezrand û dayîk û jin teşwîq kir ku keçên xwe bişînin dibistanê.

Hebse Xanî Neqîb li mala xwe ya li Silêmaniyê yekem dibistana keçan vekir. Wê nameyek ji Komeleya Miletan re nivîsand û daxwaza mafên Kurdan kir. Ew ne tenê ji bo malbata xwe, ji bo hemû xwendekaran jî dayîk bû.

Adîla Xanum (Xanmê Caf) jinek bihêz û biryardar bû, bi serokatiya eşîra Caf û karê xwe li Helebçeyê wekî dadwer dihat nasîn. Di demekê ku sîstema baviksalar serdest bû de, wê dadgeh, bazar û girtîgehan birêve dibir.

Ji perspektîfeke rewşenbîrî û çandî ve, Mestûra Erdalan yekem dîroknasa jin a li Rojhilata Navîn bû. Di demekê ku dîrok tenê di destê mêran de bû, wê dîroka Împaratoriya Erdalan ji nû ve nivîsand û hêz û jêhatîbûna rewşenbîrî ya jinên Kurd nîşan da.

Margaret Georges ku mîna yekem Pêşmergeya jin a ku çek hilda û bû sembola fedakariyê tê nasîn, di têkoşîna çekdarî de rê li ber beşdarbûna bi hezaran jinên Kurd vekir û nîşan da ku jinên Kurd dikarin di eniyên herî dijwar de pêşengiyê bikin.